ତ୍ଵଂ କର୍ତ୍ତା ସର୍ଵଭୂତାନାମନାଦିନିଧନୋ ଭଵାନ୍ । ତ୍ଵଂ ମନୁଷ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯୈଷା ଜିହ୍ଵା ପୁତ୍ରେତି ଵକ୍ଷ୍ଯତି
ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ; ତଥାପି କେଉଁ ଜିହ୍ୱା ତୁମକୁ ମାନବର 'ପୁତ୍ର' ଭାବେ ଡାକିପାରିବ?
ଜଗଦେତଜ୍ଜଗନ୍ନାଥ ସଂଭୂତମଖିଲଂ ଯତଃ । କଯା ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଵିନା ମାଯାଂ ସୋଽସ୍ମତ୍ତଃ ସଂଭଵିଷ୍ଯତି
ଓ ଜଗନ୍ନାଥ, ଯାଁଠୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ତୁମ ମାୟା ବିନା କେଉଁ ତର୍କରେ ତୁମେ ଆମ ପକ୍ଷରୁ ଜନ୍ମ ନେବା?
ଯସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍ । ସ କୋଷ୍ଠୋତ୍ସଂଗଶଯନୋ ମାନୁଷୋ ଜାଯ ତେ କଥମ୍
ଯାଁଠି ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବସିଛି, ସେ ଜଣେ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଗର୍ଭରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, କିପରି ତୁମେ ମାନବ ଭାବରେ ଆମ ପକ୍ଷରୁ ଜନ୍ମ ନେବା?
ସ ତ୍ଵଂ ପ୍ରସୀଦ ପରମେଶ୍ଵର ପାହି ଵିଶ୍ଵମଂଶାଵତାରକରଣୈର୍ନ ମମାସି ପୁତ୍ରଃ । ଆବ୍ରହ୍ଯପାଦପମିଦଂ ଜଗଦେତଦୀଶ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵିମୋହଯସି କିଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମାସ୍ମାନ୍
ତେଣୁ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଦୟା କର, ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ; ତୁମ ଅଂଶ ଅବତାର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋର ପୁତ୍ର ନୁହଁ। ଓ ଈଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଗଛ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମଠୁ ଉପଜିଛି—ତୁମେ କାହିଁକି ଆମକୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଛ?
ମାଯାଵିମୋହିତଦୃଶା ତନଯୋ ମମେତି କଂସାଦ୍ଭଯଂ କୃତମପାସ୍ତଭଯୋଽତିତୀଵ୍ରମ୍ । ନୀତୋଽସି ଗୋକୁଲମରାତିଭଯା କୁଲେନ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଗତୋଽସି ମମ ନାସ୍ତି ମମତ୍ଵମୀଶ
ତୁମ ମାୟାରେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଭ୍ରମିତ ହେଇଥିଲା, ତୁମକୁ ମୋର ପୁତ୍ର ଭାବି କଂସକୁ ଭୟ କରିଥିଲି; ଏବେ ସେ ଭୟ ଅପସାରିଗଲା, ଆମ ପରିବାର ତୁମକୁ ଗୋକୁଳକୁ ନେଇଗଲା, ତୁମେ ବଡ଼ ହେଲା, ଏବେ ମୋରେ 'ମୋର' ଭାବ ନାହିଁ, ଓ ଈଶ୍ୱର।
କର୍ମାଣି ରୁଦ୍ର ମରୁଦଶ୍ଵିଶତକ୍ରତୂନାଂ ସାଧ୍ଯାନି ଯସ୍ଯ ନ ଭଵଂତି ନିରୀକ୍ଷିତାନି । ତ୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁରୀଶ ଜଗତାମୁପକାରହେତୋଃ ପ୍ରାପ୍ତୋସି ନଃ ପରିଗତୋ ଵିଗତୋ ହି ମୋହଃ
ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ବିନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ। ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ବିଶ୍ୱର ଈଶ୍ୱର, ଉପକାର ପାଇଁ ତୁମେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଛ; ଏବେ ତୁମେ ପରିଚିତ ହେଲା, ଭ୍ରମ ଅପସାରିଗଲା।
ତୌ ସମୁତ୍ପନ୍ନଵିଜ୍ଞାନୌ ଭଗଵତ୍କର୍ମ୍ମଦର୍ଶନାତ୍ । ଦେଵକୀ-ଵସୁଦେଵୌ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଯାଂ ପୁନର୍ହରିଃ । ମୋହାଯ ଯଦୁଚକ୍ରସ୍ଯ ଵିତତାନ ସ ଵୈଷ୍ଣଵୀମ ।। ୫-୨୧-
ଭଗବାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ; ହରିଙ୍କ ମାୟାକୁ ପୁନି ଦେଖିଲେ, ଯଦୁବଂଶର ଭ୍ରମ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ବୈଷ୍ଣବୀ ମାୟା ବିସ୍ତାର କଲେ।
ଉଵାଚ ଚାମ୍ବ! ଭୋସ୍ତାତ! ଚିରାଦୁତ୍କଣ୍ଠିତେନ ମେ । ଭଵନ୍ତୌ କଂସଭୀତେନ ଦୃଷ୍ଟୌ ସଙ୍କର୍ଷଣେନ ଚ ।। ୫-୨୧-
ସେ କହିଲେ: 'ମା! ବାପା! ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲି, କଂସର ଭୟରେ ମୁଁ ଏବେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣକୁ ଦେଖିପାରିଛି।'
କୁର୍ଵ୍ଵତାଂ ଯାତି ଯଃ କାଲୋ ମାତାପିତ୍ରୋରପୂଜନମ୍ । ତତ୍ଖଣଡମାଯୁଷୋ ଵ୍ଯର୍ଥମସାଧୂନାଂ ହି ଜାଯତେ ।। ୫-୨୧-
ମା ଓ ବାପାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ନଦେଇ ଯେ ସମୟ କଟାଯାଏ, ସେ ସମୟ ଜୀବନର ଅନ୍ୟଥା ଅଂଶ, ଏହା ଅସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପଜିଥାଏ।
ଗୁରୁ-ଦେଵ-ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ଵ ପୂଜନମ୍ । କୁର୍ଵ୍ଵତାଂ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଦେହିନାଂ ତାତ!ଜାଯତେ ।। ୫-୨୧-
ଗୁରୁ, ଦେବତା, ଦ୍ୱିଜ ଓ ମାଁ-ବାପାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ, ବାପା।
ତତ୍ କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯମିଦଂ ସର୍ଵମତିକ୍ରମକୃତଂ ପିତଃ । କଂସପ୍ରତାପଵୀର୍ଯ୍ଯାଭ୍ଯାମାର୍ତ୍ତଯୋଃ ପରଵଶ୍ଯଯୋଃ ।। ୫-୨୧-
ତେଣୁ, ବାପା, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ମାଫ କର; କଂସର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଆମେ ଦୁଃଖ ଓ ଅସହାୟ ହୋଇଥିଲୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ପ୍ରଣମ୍ଯୋଭୌ ଯଦୁଵୃଦ୍ଧାନନୁକ୍ରମାତ୍ । ଯଥାଵଦଭିପୂଜ୍ଯାଥ ଚକ୍ରତୁଃ ପୌର-ମାନନମ୍ ।। ୫-୨୧-
ଏପରି କହି, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପରେ ଯଦୁବଂଶର ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଏକାଉଁଠି ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ପୌରମାନଙ୍କର ଆଦର ଲାଭ କଲେ।
କଂସପତ୍ନ୍ଯସ୍ତତଃ କଂସଂ ପରିଵାର୍ଯ୍ଯହତଂ ଭୁଵି । ଵିଲେପୁର୍ମାତରଶ୍ଵାସ୍ଯ ଦୁଃଖଶୋକପରିପ୍ଲୁତାଃ ।। ୫-୨୧-
ତାପରେ କଂସଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ମୃତ କଂସକୁ ଭୂମିରେ ଘେରି ରଖି, କାନ୍ଦିଲେ; ତାଙ୍କ ମାଆମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ବିଳାପ କଲେ।
ବହୁପ୍ରକାରମତ୍ଯର୍ଥ ପଶ୍ଵାତ୍ତାପାତୁରୋ ହରିଃ । ତାଃ ସମାଶ୍ଵାସଯାମାସ ସ୍ଵଯମସ୍ତ୍ରାଵିଲେକ୍ଷଣଃ ।। ୫-୨୧-
ହରି, ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁହୀନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜ ଜନଙ୍କ ହାରାଇବାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
ଉଗ୍ରସେନଂ ତତୋ ବନ୍ଧାନ୍ମୁମୋଚ ମଧୁସୂଦନଃ । ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ୍ ତଥୈଵୈନଂ ନିଜରାଜ୍ଯେ ହତାତ୍ମଜମ୍ ।। ୫-୨୧-
ତାପରେ ମଧୁସୂଦନ ଉଗ୍ରସେନକୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମୃତ ହେବା ପରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କଲେ।
ରାଜ୍ଯାଭିଷିକ୍ତଃ କୃଷ୍ଣେନ ଯଦୁସିହଃ ସୁତସ୍ଯ ସଃ । ଚକାର ପ୍ରେତକାର୍ଯ୍ଯାଣି ଯେ ଚାନ୍ଯେ ତତ୍ର ଘାତିତାଃ ।। ୫-୨୧-
ଉଗ୍ରସେନ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଦୁବଂଶରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମୃତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
କୃତୌର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ଦୈହିକଂ ଚୈନଂ ସିହାସନଗତଂ ହରିଃ । ଉଵାଚାଜ୍ଞାପଯ ଵିଭୋ! ଯତ୍ କାର୍ଯ୍ଯମଵିଶଙ୍କିତଃ ।। ୫-୨୧-
କୃତଯୁଗର ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ହରି ଶିଂହାସନରେ ବସି କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ! ଯେ କାମ କରିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ, ନିଷ୍କନ୍ତା ଭାବରେ ଆଦେଶ ଦିଅ।'
ଯଯାତିଶାପାଦ ଵଂଶୋଽଯମରାଜ୍ଯାର୍ହୋଽପି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ମଯି ଭୃତ୍ଯେ ସ୍ଥିତେ ଦେଵାନାଜ୍ଞାପଯତୁ କିଂ ନୁପୈଃ ।। ୫-୨୧-
ଯୟାତିଙ୍କର ଶାପରେ, ଏହି ବଂଶ ରାଜ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଛି; ମୁଁ ଦାସ ଭାବରେ ରହିଛି, ଦେବତାମାନେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ—ଏଠି କି ଦ୍ୱିଧା?
ଇତ୍ଯୁତ୍ତ୍ଵା ସୋଽସ୍ମରଦୂ ଵାଯୁମାଜଗାମ ସ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଉଵାଚ ଚୈନଂ ଭଗଵାନ କେଶଵଃ କାର୍ଯ୍ଯମାନୁଷଃ ।। ୫-୨୧-
ଏଭଳି କହି, ସେ ବାୟୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ବାୟୁ ତୁରନ୍ତ ଆସିଗଲେ; ଭଗବାନ କେଶବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି କାମ କର।'
ଗଚ୍ଛେନ୍ଦ୍ରଂ ବ୍ରୂହି ଵାଯୋ ! ତ୍ଵମଲଂ ଗର୍ଵ୍ଵେଣା ଵାସଵ! ଦୀଯତାମୁଗ୍ରସେନାଯ ସୁଧର୍ମ୍ମା ଭଵତା ସଭା ।। ୫-୨୧-
ବାୟୁ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହ, 'ହେ ବାସବ! ଏବେ ଅଭିମାନ ଛାଡ; ତୁମର ସୁଧର୍ମା ନାମକ ସଭା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦିଅ।'
କୃଷ୍ଣୋ ବ୍ରଵୀତି ରାଜାଂର୍ହମେତଦ୍ରତ୍ନମନୁତ୍ତମମ୍ । ସୁଧର୍ମ୍ମାଖ୍ଯା ସଭା ଯୁକ୍ତମସ୍ଯାଂ ଯଦୁଭିରାସିତୁମ୍ ।। ୫-୨୧-
କୃଷ୍ଣ କହୁଛନ୍ତି: 'ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରତ୍ନ, ସୁଧର୍ମା ନାମକ ସଭା, ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ଯଦୁମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତୁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପଵନୋ ଗତ୍ଵା ସର୍ଵ୍ଵମାହ ଶଚୀପତିମ୍ । ଦଦୌ ସୋଽପି ସୁଧର୍ମ୍ମାଖ୍ଯାଂ ସଭାଂ ଵାଯୋଃ ପୁରନ୍ଦରଃ ।। ୫-୨୧-
ଏଭଳି ଆଦେଶ ପାଇ, ବାୟୁ ଶଚୀପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସବୁ କଥା କହିଲେ; ପୁରନ୍ଦର ବାୟୁଙ୍କୁ ସୁଧର୍ମା ନାମକ ସଭା ଦେଲେ।
ଵାଯୁନା ଚାହୃତାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ସଭାଂ ତେ ଯଦୁପୁଙ୍ଗଵାଃ । ବୁଭୁଜୁଃ ସର୍ଵ୍ଵରତ୍ନାଢ୍ଯାଂ ଗୋଵିନ୍ଦଭୁଜସଂଶ୍ରଯାତ୍ ।। ୫-୨୧-
ବାୟୁ ଆଣିଥିବା ଦିବ୍ୟ ସଭା, ଯଦୁମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ସୁରକ୍ଷାରେ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ସଭାକୁ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ଵିଦିତାଖିଲଵିଜ୍ଞାନୌ ସର୍ଵ୍ଵଜ୍ଞାନମଯାଵପି । ଶିଷ୍ଯାଚାର୍ଯ୍ଯକ୍ରମଂ ଵୀରୌ ଖ୍ଯାପଯନ୍ତୌ ଯଦୂତ୍ତମୌ ।। ୫-୨୧-
ଯଦୁମାନେ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଅଧିକାରୀ, ଶିଷ୍ୟ ଓ ଗୁରୁ ପରମ୍ପରାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ତତଃ ସାନ୍ଦୀପନିଂ କାଶ୍ଯମଵନ୍ତୀପୁରଵାସିନମ୍ । ଅସ୍ତ୍ରର୍ଥଂ ଜଗ୍ମତୁର୍ଵୀରୌ ବଲଦେଵ-ଜନାର୍ଦ୍ଦନୌ ।। ୫-୨୧-
ତାପରେ, ବଳଦେବ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଅବନ୍ତୀପୁରର କାଶୀବାସୀ ସାନ୍ଦୀପନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଗଲେ।
ତସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯତ୍ତ୍ଵମଭ୍ଯେତ୍ଯ ଗୁରୁଵୃତ୍ତପରୌ ହି ତୌ । ଦର୍ଶଯାଞ୍ଚକ୍ରତୁର୍ଵୀରାଵାଚାରମଖିଲେ ଜନେ ।। ୫-୨୧-
ଗୁରୁଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ହୋଇ, ଦୁଇ ନାୟକ ଗୁରୁ ସେବାରେ ଲଗିଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିକଟରେ ଉଚିତ ଆଚରଣ ଦେଖାଇଲେ।
ସରହସ୍ଯଂ ଧନୁର୍ଵ୍ଵେଦଂ ସସଂଗ୍ରହମଧୀଯତାମ୍ । ଅହୋରାତ୍ରୈଶ୍ଵତୁଃ ଷଷ୍ଟ୍ଯ ତଦଦ୍ଭୁତମଭୂଦୂ ଦ୍ରିଜ ।। ୫-୨୧-
ସେମାନେ ଦନୁର୍ବେଦର ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସଂଗ୍ରହ ଚଉଷଠି ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ; ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଥିଲା।
ସାନ୍ଦୀପନିରସମ୍ଭାଵ୍ଯଂ ତଯୋଃ କର୍ମ୍ମାତିମାନୁଷମ୍ । ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ତୌ ତଦା ମେନ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଚନ୍ଦ୍ର-ଦିଵାକାରୌ ।। ୫-୨୧-
ସାନ୍ଦୀପନି, ସେମାନଙ୍କର ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଆସିଥିବା ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରଗ୍ରାମମଶେଷଞ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତମାତ୍ରମଵାପ୍ଯ ତୌ । ଊଚତୁର୍ଵ୍ରିଯତାଂ ଯା ତେ ଦାତଵ୍ଯା ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ।। ୫-୨୧-
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ, ଦୁଇ ନାୟକ କହିଲେ: 'ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ପାଇଁ ଆପଣ ଯେ କିଛି ଚାହିଁବେ, ଚୟନ କରନ୍ତୁ।'
ସୋଽପ୍ଯତୀନ୍ଦ୍ରିଯମାଲୋକ୍ଯ ତଯୋଃ କର୍ମ୍ମ ମହାମତିଃ । ଅଯାଚତ ମୃତଂ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଭାସେ ଲଵଣାର୍ଣାଵେ ।। ୫-୨୧-
ସେ, ଦୁଇ ନାୟକଙ୍କର ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁ ନିଜର ପ୍ରଭାସରେ ଲବଣ ସାଗରରେ ମୃତ ପୁଅକୁ ଫେରାଇ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।