ତତସ୍ତୁ ଵୈଶ୍ଵଦେଵାଖ୍ଯଂ କୁର୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯକ୍ରିଯାଂ ବୁଧଃ । ଭୁଞ୍ଜୀଯାଚ୍ଚ ସମଂ ପୂଜ୍ଯଭୃତ୍ଯବନ୍ଧୁଭିରାତ୍ମନଃ
ତାପରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଦିନିକିଆ ବୈଶ୍ୱଦେବ କୃତ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ନିଜ ପୂଜ୍ୟ, ଦାସ, ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ଖାଇବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ବୁଧଃ କୁର୍ଯାତ୍ପିତ୍ର୍ଯଂ ମାତାମହଂ ତଥା । ଶ୍ରାଦ୍ଧୈରାପ୍ଯାଯିତା ଦଦ୍ଯୁଃ ସର୍ଵାନ୍ କାମାନ୍ ପିତାମହାଃ
ଏଭଳି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ପିତୃପୁରୁଷ ଓ ମାତାମହଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ପିତାମହମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ତ୍ରୀଣି ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପଵିତ୍ରାଣି ଦୌହିତ୍ରଃ କୁତପସ୍ତିଲାଃ । ରଜତସ୍ଯ ତଥା ଦାନଂ କଥାସଙ୍କୀର୍ତନାଦିକମ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ପବିତ୍ର କରିଥିବା ତିନିଟି ଜିନିଷ ହେଉଛି ଦୌହିତ୍ର, କୁଶ ଓ ତିଳ; ଏହାସହିତ ରୂପା ଦାନ, କଥା ପଠିବା ଓ ଗୀତ ଗାଇବା ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରେ।
ଵର୍ଜ୍ଯାନି କୁର୍ଵତା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କ୍ରୋଧୋଽଧ୍ଵଗମନଂ ତ୍ଵରା । ଭୋକ୍ତୁରପ୍ଯତ୍ର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତ୍ରଯମେତନ୍ନ ଶସ୍ଯତେ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାବେଳେ କ୍ରୋଧ, ଯାତ୍ରା ଓ ତ୍ୱରାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ତିନିଟି ଜିନିଷ ଖାଇବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ।
ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଃ ସପିତରସ୍ତଥା ମାତାମହା ନୃପ । କୁଲଂ ଚାପ୍ଯାଯତେ ପୁଂସାଂ ସର୍ଵଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଠିକ୍ଭଳି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱଦେବ, ପିତୃପୁରୁଷ, ମାତାମହ ଓ ସମସ୍ତ କୁଳ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ପୋଷିତ ହୁଏ।
ସୋମାଧାରଃ ପିତୃଗଣୋ ଯାଗାଧାରଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ । ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଯୋଗିନିଯୋଗସ୍ତୁ ତସ୍ମାଦ୍ଭୂପାଲ ଶସ୍ଯତେ
ପିତୃଗଣମାନେ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯଜ୍ଞର ଆଧାର; ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯୋଗର ଏକତା ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ, ରାଜା।
ସହସ୍ତ୍ରସ୍ଯାପି ଵିପ୍ରାଣାଂ ଯୌଗୀ ଚେତ୍ପୁରତଃ ସ୍ଥିତଃ । ସର୍ଵାନ୍ ଭୋକ୍ତୄଂସ୍ତାରଯତି ଯଜମାନଂ ତଥା ନୃପ
ଯଦି ଏକ ଯୋଗୀ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଭା ହୁଅନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଭୋକ୍ତା ଓ ଯଜ୍ମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ରାଜା।
(ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମଣି ଵିହିତାଵିହିତଵସ୍ତୂନାଂ ଵିଚାରଃ) ଔର୍ଵ ଉଵାଚ ହଵିଷ୍ଯମତ୍ସ୍ଯମାଂସୈସ୍ତୁ ଶଶସ୍ଯ ନକୁଲସ୍ଯ ଚ । ସୌକରଚ୍ଛାଗଲୈଣେଯରୌରଵୈର୍ଗଵଯେନ ଚ
ଔର୍ବ କହିଲେ: ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ହବିଷ୍ୟ, ମାଛ, ଶଶକ, ନକୁଲ, ଶୁଆ, ଛାଗ, ଭେଡ଼ା, ହରିଣ ଓ ବନ୍ୟ ଗଂଗା ମାଂସ ଦିଆଯାଇପାରିବ।
ଔରଭ୍ରଗଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ତଥା ମାସଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ପିତାମହାଃ । ପ୍ରଯାନ୍ତି ତୃପ୍ତିଂ ମାଂସୈସ୍ତୁ ନିତ୍ଯଂ ଵାଧ୍ରୀଣସାମିଷୈଃ
ଏହିପରି ଏଣ୍ଡା ଓ ବନ୍ୟ ଗଂଗା ମାଂସ ମାସ ଅନୁସାରେ ଦିଲେ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ତୃପ୍ତି ପାନ୍ତି; ସେମାନେ ବଦ୍ରୀଣସ ମାଂସରେ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଖଡ୍ଗମାଂସମତୀଵାତ୍ର କାଲଶାକଂ ତଥା ମଧୁ । ଶସ୍ତାନି କର୍ମଣ୍ଯତ୍ଯନ୍ତତୃପ୍ତିଦାନି ନରେଶ୍ଵର
ଖଡ଼ା ମାଛର ମାଂସ, କାଳା ଶାକ ଓ ମଧୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ତମ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ରାଜା।
ଗଯାମୁପେତ୍ଯ ଯଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କରୋତି ପୃଥିଵୀପତେ । ସଫଲଂ ତସ୍ଯ ତଜ୍ଜନ୍ମ ଜାଯତେ ପିତୃତୁଷ୍ଟିଦମ୍
ଓ ପୃଥିବୀର ଶାସକ, ଯେଉଁଯିଏ ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଜନ୍ମ ଫଳବତ୍ତା ପାଏ ଓ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ।
ପ୍ରଶାନ୍ତିକାସ୍ସନୀଵାରାଃ ଶ୍ଯାମାକା ଦ୍ଵିଵିଧାସ୍ତଥା । ଵନ୍ଯୌଷଧୀପ୍ରଧାନାସ୍ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ହାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ପ୍ରଶାନ୍ତିକା, ସନୀବାରା, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଶ୍ୟାମାକ ଓ ବନ୍ୟ ଔଷଧୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଵାଃ ପ୍ରିଯଙ୍ଗଵୋ ମୁଦ୍ଗା ଗୋଧୂମା ଵ୍ରୀହଯସ୍ତିଲାଃ । ନିଷ୍ପାଵାଃ କୋଵିଦାରାଶ୍ଚ ସର୍ଷପାଶ୍ଚାତ୍ର ଶୋଭନାଃ
ଯବ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ମୁଗ, ଗହମ, ଚାଉଳ, ତିଳ, ନିଷ୍ପା, କୋବିଦାର ଓ ସରସପ ଏଠାରେ ଶୁଭ।
ଅକୃତାଗ୍ରଯଣଂ ଯଚ୍ଚ ଧାନ୍ଯଜାତଂ ନରେଶ୍ଵର । ରାଜମାଷାନଣୂଂଶ୍ଚୈଵ ମସୂରାଂଶ୍ଚ ଵିସର୍ଜଯେତ୍
ଓ ରାଜା, ଯେଉଁ ଧାନ୍ୟ ପ୍ରଥମ ଫଳ ନିବେଦନରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇନାହିଁ, ରାଜମା, ଅନୁ ଓ ମସୁର ଦାଳ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଲାବୁଂ ଗୃଞ୍ଜନଂ ଚୈଵ ପଲାଣ୍ଡୁଂ ପିଣ୍ଡମୂଲକମ୍ । ଗାନ୍ଧାରକକରମ୍ବାଦିଲଵଣାନ୍ଯୌଷରାଣି ଚ
ଲାଉ, ଗୃଞ୍ଜନ, ପିଆଜ, ମୂଳା, ଗାନ୍ଧାରକ, କରମ୍ବା ଓ ଖଣିର ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଆରକ୍ତାଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ଯାସାଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଲଵଣାନି ଚ । ଵର୍ଜ୍ଯାନ୍ଯେତାନି ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଯଚ୍ଚ ଵାଚା ନ ଶସ୍ଯତେ
ଲାଲ ରସ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଯାହାକୁ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏନାହିଁ, ସେଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଅପରିଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ।
ନକ୍ତାହୃତମନୁଚ୍ଛିନ୍ନଂ ତୃପ୍ଯତେ ନ ଚ ଯତ୍ର ଗୌଃ । ଦୁର୍ଗନ୍ଧି ଫେନିଲଂ ଚାମ୍ବୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଯୋଗ୍ଯଂ ନ ପାର୍ଥିଵ
ଯେଉଁଠି ଗାଈର ଦୁଧ ରାତିରେ ଅବିରତ ଭାବେ ନେଉଛନ୍ତି, ସେଠି ଗାଈ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ। ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଝାଗ ଥିବା ପାଣି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ରାଜା।
କ୍ଷୀରମେକଶଫାନାଂ ଯଦୌଷ୍ଟ୍ରମାଵିକମେଵ ଚ । ମାର୍ଗଂ ଚ ମାହିଷଂ ଚୈଵ ଵର୍ଜଯେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମଣି
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ନଖ ଥିବା ପଶୁ, ଉଠ, ମେଷ ଓ ମହିଷ ମାନଙ୍କର ଦୁଧ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଷଣ୍ଢାପଵିଦ୍ଧଚାଣ୍ଡାଲପାପିପାଷଣ୍ଡିରୋଗିଭିଃ । କୃକଵାକୁଶ୍ଵନନଗ୍ନୈଶ୍ଚ ଵାନରଗ୍ରାମସୂକରୈଃ
ନପୁଂସକ, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ମିଶ୍ର ଜନ୍ମ, ଦୁଷ୍ଟ, ଅନ୍ୟମତୀ, ରୋଗୀ, କାଉଁ, କୁକୁର, ନଗ୍ନ, ବାନର, ଗ୍ରାମବାସୀ ଓ ଶୁଆ ଦ୍ୱାରା—
ଉଦକ୍ଯାସୂତକାଶୌଚିମୃତହାରୈଶ୍ଚ ଵୀକ୍ଷିତେ । ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ସୁରା ନ ପିତରୋ ଭୁଞ୍ଜତେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଯଦି ଜଳ ଆଣୁଥିବା ଜଣେ ଜନାନୀ, ପ୍ରସବରେ ଥିବା, ଅଶୁଚି, ମୃତଦେହ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ, ମହାପୁରୁଷ, ପିତୃମାନେ ତାହାର ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ପରିଶ୍ରିତେ କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ । ଉର୍ଵ୍ଯାଂ ଚ ତିଲଵିକ୍ଷେପାଦ୍ଯାତୁଧାନାନ୍ନିଵାରଯେତ୍
ସେଥିପାଇଁ, ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ମାଟି ଉପରେ ତିଳ ଛିଟିଯିବାକୁ ଦୂତମାନେ ରୋକିବା ଦରକାର।
ନଖାଦିନା ଚୋପପନ୍ନଂ କେଶକୀଟାଦିଭିର୍ନୃପ । ନ ଚୈଵାଭିଷଵୈର୍ମିଶ୍ରମନ୍ନଂ ପର୍ଯୁଷିତଂ ତଥା
ନଖ, କେଶ, କୀଟ ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ଖାଦ୍ୟ, ବା ପୁରୁଣା ଅଞ୍ଚଳ ମିଶିଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ବା ବାସି ଖାଦ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାଜା।
ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତୈର୍ଦତ୍ତଂ ପିତୃଭ୍ଯୋ ନାମଗୋତ୍ରତଃ । ଯଦାହାରାସ୍ତୁ ତେ ଜାତାସ୍ତଦାହାରତ୍ଵମେତି ତତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ପିତୃମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦାନ କରନ୍ତି, ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କର ଆହାର ହୁଏ।
ଶ୍ରୂଯତେ ଚାପି ପିତୃର୍ଭିଗୀତା ଗାଥା ମହୀପତେ । ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋର୍ମନୁପୁତ୍ରସ୍ଯ କଲାପୋପଵନେ ପୁରା
ମହାରାଜ, ପୁରାତନ କାଳରେ କଳାପ ଉଦ୍ୟାନରେ ମନୁପୁତ୍ର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଇଛି।
ଅପି ନସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କୁଲେ ସନ୍ମାର୍ଗଶୀଲିନଃ । ଗଯାମୁପେତ୍ଯ ଯେ ପିଣ୍ଡାନ୍ ଦାସ୍ଯନ୍ତ୍ଯସ୍ମାକମାଦରାତ୍
ଆମ ପରିବାରରେ ଏମିତି ନିତିବାନ ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଉନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଗୟାକୁ ଯାଇ ଆମ ପାଇଁ ଆଦର ସହିତ ପିଣ୍ଡ ଦେବେ।
ଅପି ନଃ ସ କୁଲେ ଜାଯାଦ୍ଯୋ ନୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ ତ୍ରଯୋଦଶୀମ୍ । ପାଯସଂ ମଧୁସର୍ପିର୍ଭ୍ଯାଂ ଵର୍ଷାସୁ ଚ ମଘାସୁ ଚ
ଆମ ପରିବାରରେ ଏମିତି ଜଣେ ଜନ୍ମ ନେଉନ୍ତୁ, ଯିଏ ବର୍ଷାକାଳ ଓ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଦୁଧ, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ମିଶା ଚାଉଳର ତ୍ରୟୋଦଶୀ ପିଣ୍ଡ ଦେବେ।
ଗୌରୀଂ ଵାପ୍ଯୁଦ୍ଵହେତ୍ କନ୍ଯାଂ ନୀଲଂ ଵା ଵୃଷମୁତ୍ସୃଜେତ୍ । ଯଜେତ ଵାଶ୍ଵମେଧେନ ଵିଧିଵଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଵତା
କିମ୍ବା ସେ ଧଳା କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରୁନ୍ତୁ, କିମ୍ବା କଳା ବୃଷଭକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ନିୟମ ଓ ଦାନ ସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଅତଃ ପରଂ ଯଯାତେଃ ପ୍ରଥମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଯଦୋର୍ଵଂଶମହଂ କଥଯାମି ॥ ୪,୧୧.୧ ୪,୧୧.୨ ୪,୧୧.୩ ୪,୧୧.୪ ୪,୧୧.୫ ୪,୧୧.୬ ୪,୧୧.୭ ୪,୧୧.୮ ୪,୧୧.୯ ୪,୧୧.୧୦ ୪,୧୧.୧୧ ୪,୧୧.୧୨ ୪,୧୧.୧୩ ୪,୧୧.୧୪ ୪,୧୧.୧୫ ୪,୧୧.୧୬ ୪,୧୧.୧୭ ୪,୧୧.୧୮ ୪,୧୧.୧୯ ୪,୧୧.୨୦ ୪,୧୧.୨୧ ॥ ଜଯଧ୍ଵଜାତ୍ତାଲଜଙ୍ଘଃ ପୁତ୍ରୋଭଵତ୍
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଯୟାତିଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଯଦୁଙ୍କ ବଂଶ କଥା କହିବି। ଜୟଧ୍ୱଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ତାଳଜଙ୍ଘ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଯଯାତେଶ୍ଚାତୁର୍ଥପୁତ୍ରସ୍ଯାନୋଃସଭାନଲଚକ୍ଷୁଃ ପରମେଷୁସଂଜ୍ଞାସ୍ତ୍ରଯଃ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଃ ॥ ୪,୧୮.୧ ॥ ସଭାନଲପୁତ୍ରଃ କାଲାନଲଃ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଯୟାତିଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ପୁତ୍ର ଅନୁଙ୍କର ତିନି ପୁଅ ହେଲେ—ସଭାନଳ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ପରମେଷୁ। ସଭାନଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ କାଳାନଳ।
ଶ୍ରୀମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ । ବ୍ରହ୍ମାନାରାଯଣାଖ୍ଯୋଽସୌ କଲ୍ପାଦୌ ଭଗଵାନ୍ଯଥା । ସସର୍ଜ ସର୍ଵଭୂତାନି ତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମହାମୁନେ
ଶ୍ରୀ ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା-ନାରାୟଣ ନାମକ ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହା କିପରି ହେଲା, ମହାମୁନି, ଆପଣ କହନ୍ତୁ।