କଂସେ ଗୃହୀତେ କୃଷ୍ଣେନ ତଦ୍ଭ୍ରାତାଽଭ୍ଯାଗତୋ ରୁଷା । ସୁନାମା ବଲଭଦ୍ରେ ଣ ଲୀଲଯୈଵ ନିପାତିତଃ
କୃଷ୍ଣ କଂସକୁ ଧରିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ସୁନାମ ରୋଷରେ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳଭଦ୍ର ସହଜରେ ତାଙ୍କୁ ପକାଇଦେଲେ।
ତତୋ ହାହାକୃତଂ ସର୍ଵମାସୀତ୍ତଦ୍ରଂ ଗମଂଡଲମ୍ । ଅଵଜ୍ଞଯା ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣେନ ମଥୁରେଶ୍ଵରମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ 'ହାହା' ରବ ଉଠିଲା, କାରଣ କୃଷ୍ଣ ଅବହେଳାରେ ମଥୁରାନାଥଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଅବାକ୍ ହେଲେ।
କୃଷ୍ଣୋଽପି ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ପାଦୌ ଜଗ୍ରାହ ସତ୍ଵରଃ । ଦେଵକ୍ଯାଶ୍ଚ ମହାବାହୁର୍ବଲଦେଵସହାଯଵାନ୍
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳରାମ ସହିତ କୃଷ୍ଣ ଶୀଘ୍ରେ ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ।
ଉତ୍ଥାପ୍ଯ ଵସୁଦେଵସ୍ତଂ ଦେଵକୀ ଚ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ସ୍ମୃତଜନ୍ମୋକ୍ତଵଚନୌ ତାଵେଵ ପ୍ରଣତୌ ସ୍ଥିତୌ
ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମବେଳେ କହିଥିବା କଥା ସ୍ମରଣ କରି, ଦୁଇଁଜଣ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହେଲେ।
ଶ୍ରୀଵସୁଦେଵ ଉଵାଚ। ପ୍ରସୀଦ ସୀଦତାଂ ଦତ୍ତୋ ଦେଵାନାଂ ଯୋ ଵରଃ ପ୍ରଭୋ । ତଥାଵଯୋଃ ପ୍ରସାଦେନ କୃତୋଦ୍ଧାରସ୍ସ କେଶଵ
ଶ୍ରୀବସୁଦେବ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଯେ ତୁମେଠାରେ ଶରଣ ନେଇଛୁ, ଦୟାକର। ଦେବତାମାନେଂକୁ ଯେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲ, ତୁମ ଦୟାରେ ସେହି ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ହେ କେଶବ।'
ଆରାଧିତୋ ଯଦ୍ଭଗଵାନଵତୀର୍ଣୋ ଗୃହେ ମମ । ଦୁର୍ଵୃତ୍ତନିଧନାର୍ଥାଯ ତେନ ନଃ ପାଵିତଂ କୁଲମ୍
'ତୁମକୁ ଆମେ ପୂଜା କରିଥିଲୁ, ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟମାନେଂକ ନାଶ ପାଇଁ ଆମ ଘରେ ଅବତରିଲ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଆମର ବଂଶ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା।'
ତ୍ଵମଂତଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସର୍ଵଭୂତମଯସ୍ଥିତଃ । ପ୍ରଵର୍ତ୍ତେତେ ସମସ୍ତାତ୍ମଂସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭୂତଭଵିଷ୍ଯତୀ
'ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେଂକ ଭିତରେ ଅଛ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ ଭାବେ ବସିଛ; ଯେଉଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ଆତ୍ମା ତୁମେ।'
ଯଜ୍ଞୈସ୍ତ୍ଵମିଜ୍ଯସେଽଚିଂତ୍ଯ ସର୍ଵଦେଵମଯାଚ୍ଯୁତ । ତ୍ଵମେଵ ଯଜ୍ଞୋ ଯଷ୍ଟା ଚ ଯଜ୍ଵନାଂ ପରମେଶ୍ଵରଃ
'ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ହେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମୟ ଅଚ୍ୟୁତ; ତୁମେ ନିଜେ ଯଜ୍ଞ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନେଂକର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଥ।'
ସମୁଦ୍ଭଵସ୍ସମସ୍ତସ୍ଯ ଜଗତସ୍ତ୍ଵଂ ଜନାର୍ଦନ
ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି ତୁମେ ଅଟୁଟ ଉତ୍ସ।
ସାପହ୍ନଵଂ ମମ ମନୋ ଯଦେତତ୍ତ୍ଵଯି ଜାଯତେ । ଦେଵକ୍ଯାଶ୍ଚାତ୍ମଜପ୍ରୀତ୍ଯା ତଦତ୍ଯଂତଵିଡଂବନା
ମୋ ମନରେ ତୁମପ୍ରତି ଯେ ଅସ୍ୱୀକାର ଉପଜିଥାଏ, ଏବଂ ଦେବକୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଯେ ମମତା ରହିଛି, ସେ ଏକ ଅତି ଭୁଲାମୁଡା ଭ୍ରମ।
ତ୍ଵଂ କର୍ତ୍ତା ସର୍ଵଭୂତାନାମନାଦିନିଧନୋ ଭଵାନ୍ । ତ୍ଵଂ ମନୁଷ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯୈଷା ଜିହ୍ଵା ପୁତ୍ରେତି ଵକ୍ଷ୍ଯତି
ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ; ତଥାପି କେଉଁ ଜିହ୍ୱା ତୁମକୁ ମାନବର 'ପୁତ୍ର' ଭାବେ ଡାକିପାରିବ?
ଜଗଦେତଜ୍ଜଗନ୍ନାଥ ସଂଭୂତମଖିଲଂ ଯତଃ । କଯା ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଵିନା ମାଯାଂ ସୋଽସ୍ମତ୍ତଃ ସଂଭଵିଷ୍ଯତି
ଓ ଜଗନ୍ନାଥ, ଯାଁଠୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ତୁମ ମାୟା ବିନା କେଉଁ ତର୍କରେ ତୁମେ ଆମ ପକ୍ଷରୁ ଜନ୍ମ ନେବା?
ଯସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍ । ସ କୋଷ୍ଠୋତ୍ସଂଗଶଯନୋ ମାନୁଷୋ ଜାଯ ତେ କଥମ୍
ଯାଁଠି ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବସିଛି, ସେ ଜଣେ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଗର୍ଭରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, କିପରି ତୁମେ ମାନବ ଭାବରେ ଆମ ପକ୍ଷରୁ ଜନ୍ମ ନେବା?
ସ ତ୍ଵଂ ପ୍ରସୀଦ ପରମେଶ୍ଵର ପାହି ଵିଶ୍ଵମଂଶାଵତାରକରଣୈର୍ନ ମମାସି ପୁତ୍ରଃ । ଆବ୍ରହ୍ଯପାଦପମିଦଂ ଜଗଦେତଦୀଶ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵିମୋହଯସି କିଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମାସ୍ମାନ୍
ତେଣୁ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଦୟା କର, ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ; ତୁମ ଅଂଶ ଅବତାର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋର ପୁତ୍ର ନୁହଁ। ଓ ଈଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଗଛ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମଠୁ ଉପଜିଛି—ତୁମେ କାହିଁକି ଆମକୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଛ?
ମାଯାଵିମୋହିତଦୃଶା ତନଯୋ ମମେତି କଂସାଦ୍ଭଯଂ କୃତମପାସ୍ତଭଯୋଽତିତୀଵ୍ରମ୍ । ନୀତୋଽସି ଗୋକୁଲମରାତିଭଯା କୁଲେନ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଗତୋଽସି ମମ ନାସ୍ତି ମମତ୍ଵମୀଶ
ତୁମ ମାୟାରେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଭ୍ରମିତ ହେଇଥିଲା, ତୁମକୁ ମୋର ପୁତ୍ର ଭାବି କଂସକୁ ଭୟ କରିଥିଲି; ଏବେ ସେ ଭୟ ଅପସାରିଗଲା, ଆମ ପରିବାର ତୁମକୁ ଗୋକୁଳକୁ ନେଇଗଲା, ତୁମେ ବଡ଼ ହେଲା, ଏବେ ମୋରେ 'ମୋର' ଭାବ ନାହିଁ, ଓ ଈଶ୍ୱର।
କର୍ମାଣି ରୁଦ୍ର ମରୁଦଶ୍ଵିଶତକ୍ରତୂନାଂ ସାଧ୍ଯାନି ଯସ୍ଯ ନ ଭଵଂତି ନିରୀକ୍ଷିତାନି । ତ୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁରୀଶ ଜଗତାମୁପକାରହେତୋଃ ପ୍ରାପ୍ତୋସି ନଃ ପରିଗତୋ ଵିଗତୋ ହି ମୋହଃ
ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ବିନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ। ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ବିଶ୍ୱର ଈଶ୍ୱର, ଉପକାର ପାଇଁ ତୁମେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଛ; ଏବେ ତୁମେ ପରିଚିତ ହେଲା, ଭ୍ରମ ଅପସାରିଗଲା।
ତୌ ସମୁତ୍ପନ୍ନଵିଜ୍ଞାନୌ ଭଗଵତ୍କର୍ମ୍ମଦର୍ଶନାତ୍ । ଦେଵକୀ-ଵସୁଦେଵୌ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଯାଂ ପୁନର୍ହରିଃ । ମୋହାଯ ଯଦୁଚକ୍ରସ୍ଯ ଵିତତାନ ସ ଵୈଷ୍ଣଵୀମ ।। ୫-୨୧-
ଭଗବାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ; ହରିଙ୍କ ମାୟାକୁ ପୁନି ଦେଖିଲେ, ଯଦୁବଂଶର ଭ୍ରମ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ବୈଷ୍ଣବୀ ମାୟା ବିସ୍ତାର କଲେ।
ଉଵାଚ ଚାମ୍ବ! ଭୋସ୍ତାତ! ଚିରାଦୁତ୍କଣ୍ଠିତେନ ମେ । ଭଵନ୍ତୌ କଂସଭୀତେନ ଦୃଷ୍ଟୌ ସଙ୍କର୍ଷଣେନ ଚ ।। ୫-୨୧-
ସେ କହିଲେ: 'ମା! ବାପା! ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲି, କଂସର ଭୟରେ ମୁଁ ଏବେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣକୁ ଦେଖିପାରିଛି।'
କୁର୍ଵ୍ଵତାଂ ଯାତି ଯଃ କାଲୋ ମାତାପିତ୍ରୋରପୂଜନମ୍ । ତତ୍ଖଣଡମାଯୁଷୋ ଵ୍ଯର୍ଥମସାଧୂନାଂ ହି ଜାଯତେ ।। ୫-୨୧-
ମା ଓ ବାପାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ନଦେଇ ଯେ ସମୟ କଟାଯାଏ, ସେ ସମୟ ଜୀବନର ଅନ୍ୟଥା ଅଂଶ, ଏହା ଅସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପଜିଥାଏ।
ଗୁରୁ-ଦେଵ-ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ଵ ପୂଜନମ୍ । କୁର୍ଵ୍ଵତାଂ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଦେହିନାଂ ତାତ!ଜାଯତେ ।। ୫-୨୧-
ଗୁରୁ, ଦେବତା, ଦ୍ୱିଜ ଓ ମାଁ-ବାପାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ, ବାପା।
ତତ୍ କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯମିଦଂ ସର୍ଵମତିକ୍ରମକୃତଂ ପିତଃ । କଂସପ୍ରତାପଵୀର୍ଯ୍ଯାଭ୍ଯାମାର୍ତ୍ତଯୋଃ ପରଵଶ୍ଯଯୋଃ ।। ୫-୨୧-
ତେଣୁ, ବାପା, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ମାଫ କର; କଂସର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଆମେ ଦୁଃଖ ଓ ଅସହାୟ ହୋଇଥିଲୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ପ୍ରଣମ୍ଯୋଭୌ ଯଦୁଵୃଦ୍ଧାନନୁକ୍ରମାତ୍ । ଯଥାଵଦଭିପୂଜ୍ଯାଥ ଚକ୍ରତୁଃ ପୌର-ମାନନମ୍ ।। ୫-୨୧-
ଏପରି କହି, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପରେ ଯଦୁବଂଶର ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଏକାଉଁଠି ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ପୌରମାନଙ୍କର ଆଦର ଲାଭ କଲେ।
କଂସପତ୍ନ୍ଯସ୍ତତଃ କଂସଂ ପରିଵାର୍ଯ୍ଯହତଂ ଭୁଵି । ଵିଲେପୁର୍ମାତରଶ୍ଵାସ୍ଯ ଦୁଃଖଶୋକପରିପ୍ଲୁତାଃ ।। ୫-୨୧-
ତାପରେ କଂସଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ମୃତ କଂସକୁ ଭୂମିରେ ଘେରି ରଖି, କାନ୍ଦିଲେ; ତାଙ୍କ ମାଆମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ବିଳାପ କଲେ।
ବହୁପ୍ରକାରମତ୍ଯର୍ଥ ପଶ୍ଵାତ୍ତାପାତୁରୋ ହରିଃ । ତାଃ ସମାଶ୍ଵାସଯାମାସ ସ୍ଵଯମସ୍ତ୍ରାଵିଲେକ୍ଷଣଃ ।। ୫-୨୧-
ହରି, ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁହୀନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜ ଜନଙ୍କ ହାରାଇବାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
ଉଗ୍ରସେନଂ ତତୋ ବନ୍ଧାନ୍ମୁମୋଚ ମଧୁସୂଦନଃ । ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ୍ ତଥୈଵୈନଂ ନିଜରାଜ୍ଯେ ହତାତ୍ମଜମ୍ ।। ୫-୨୧-
ତାପରେ ମଧୁସୂଦନ ଉଗ୍ରସେନକୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମୃତ ହେବା ପରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କଲେ।
ରାଜ୍ଯାଭିଷିକ୍ତଃ କୃଷ୍ଣେନ ଯଦୁସିହଃ ସୁତସ୍ଯ ସଃ । ଚକାର ପ୍ରେତକାର୍ଯ୍ଯାଣି ଯେ ଚାନ୍ଯେ ତତ୍ର ଘାତିତାଃ ।। ୫-୨୧-
ଉଗ୍ରସେନ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଦୁବଂଶରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମୃତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
କୃତୌର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ଦୈହିକଂ ଚୈନଂ ସିହାସନଗତଂ ହରିଃ । ଉଵାଚାଜ୍ଞାପଯ ଵିଭୋ! ଯତ୍ କାର୍ଯ୍ଯମଵିଶଙ୍କିତଃ ।। ୫-୨୧-
କୃତଯୁଗର ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ହରି ଶିଂହାସନରେ ବସି କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ! ଯେ କାମ କରିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ, ନିଷ୍କନ୍ତା ଭାବରେ ଆଦେଶ ଦିଅ।'
ଯଯାତିଶାପାଦ ଵଂଶୋଽଯମରାଜ୍ଯାର୍ହୋଽପି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ମଯି ଭୃତ୍ଯେ ସ୍ଥିତେ ଦେଵାନାଜ୍ଞାପଯତୁ କିଂ ନୁପୈଃ ।। ୫-୨୧-
ଯୟାତିଙ୍କର ଶାପରେ, ଏହି ବଂଶ ରାଜ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଛି; ମୁଁ ଦାସ ଭାବରେ ରହିଛି, ଦେବତାମାନେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ—ଏଠି କି ଦ୍ୱିଧା?
ଇତ୍ଯୁତ୍ତ୍ଵା ସୋଽସ୍ମରଦୂ ଵାଯୁମାଜଗାମ ସ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଉଵାଚ ଚୈନଂ ଭଗଵାନ କେଶଵଃ କାର୍ଯ୍ଯମାନୁଷଃ ।। ୫-୨୧-
ଏଭଳି କହି, ସେ ବାୟୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ବାୟୁ ତୁରନ୍ତ ଆସିଗଲେ; ଭଗବାନ କେଶବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି କାମ କର।'
ଗଚ୍ଛେନ୍ଦ୍ରଂ ବ୍ରୂହି ଵାଯୋ ! ତ୍ଵମଲଂ ଗର୍ଵ୍ଵେଣା ଵାସଵ! ଦୀଯତାମୁଗ୍ରସେନାଯ ସୁଧର୍ମ୍ମା ଭଵତା ସଭା ।। ୫-୨୧-
ବାୟୁ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହ, 'ହେ ବାସବ! ଏବେ ଅଭିମାନ ଛାଡ; ତୁମର ସୁଧର୍ମା ନାମକ ସଭା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦିଅ।'