କୃଷ୍ଣୋପି ଯୁଯୁଧେ ତେନ ଲୀଲଯୈଵ ଜଗନ୍ମଯଃ । ଖେଦାଚ୍ଚାଲଯତା କୋପାନ୍ନିଜକେସରଶ୍ଖୋରମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର କୃଷ୍ଣ ମଜାରେ ଚାଣୂର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; କ୍ଲାନ୍ତି ଓ କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ସିଂହ ମାନ୍ଦାର ଦଢ଼ ହଲେ।
ବଲକ୍ଷଯଂ ଵିଵୃଦ୍ଧିଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାଣୂକୃଷ୍ଣଯୋଃ । ଵାରଯାମାସ ତୂର୍ଯାଣି କଂସଃ କୋପପରାଯଣଃ
ଚାଣୂର ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତି କେଉଁଠି କମିଲା, କେଉଁଠି ବଢ଼ିଲା ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ପୁର୍ଣ୍ଣ କଂସ ତୁରୀ ଓ ବାଦ୍ୟ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ମୃଦଂଗାଦିଷୁ ତୂର୍ଯେଷୁ ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧେଷୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଖେ ସଂଗତାନ୍ଯଵାଦ୍ଯଂତ ଦେଵତୂର୍ଯାଣ୍ଯନେକଶଃ
ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ବନ୍ଦ ହେଉଥିଲା, ଆକାଶରେ ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କ ବାଦ୍ୟ ଏକାଠି ଝଙ୍କାରି ଉଠିଲା।
ଜଯ ଗୋଵିଂଦ ଚାଣୂରଂ ଜହି କେଶଵ ଦାନଵମ୍ । ଅଂତର୍ଦ୍ଧାନଗତା ଦେଵାସ୍ତମୂଚୁରତିହର୍ଷିତାଃ
‘ଜୟ ଗୋବିନ୍ଦ! ଚାଣୂର ଦାନବକୁ ମାର, କେଶବ!’—ଏପରି ଭାବେ ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।
ଚାଣୂରେଣ ଚିରଂ କାଲଂ ପୀଡିତ୍ଵା ମଧୁସୂଦନଃ । ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ଭ୍ରାମଯାମାସ ତଦ୍ଵଧାଯ କୃତୋଦ୍ଯମଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଣୂରକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ମଧୁସୂଦନ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ଧରି ଘୂରାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଶତଗୁଣଂ ଦୈତ୍ଯମଲ୍ଲମମିତ୍ରଜିତ୍ । ଭୂମାଵାସ୍ଫୋଟଯାମାସ ଗଗନେ ଗତଜୀଵିତମ୍
ଶତବାର ଦେଉତ୍ୟ ମଲ୍ଲକୁ ଘୂରାଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଝାଟି ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଆଗରୁ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲା।
ଭୂମାଵାସ୍ଫୋଟିତସ୍ତେନ ଚାଣୂରଃ ଶତଧାଽଭଵତ୍ । ରକ୍ତସ୍ରାଵମହାପଂକାଂ ଚକାର ଚ ତଦା ଭୁଵମ୍
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ଝାଟି ଦିଆଯିବାରୁ ଚାଣୂର ଶତ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ରକ୍ତର ମହା ଦଳାନି ହେଇଗଲା।
ବଲଦେଵୋଽପି ତତ୍କାଲଂ ମୁଷ୍ଟିକେନ ମହାବଲଃ । ଯୁଯୁଧେ ଦୈତ୍ଯମଲ୍ଲେନ ଚାଣୂରେଣ ଯଥା ହରିଃ
ସେ ସମୟରେ ବଳଦେବ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଦେଉତ୍ୟ ମଲ୍ଲ ମୁଷ୍ଟିକ ସହିତ ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯେପରି ହରି ଚାଣୂର ସହିତ କରିଥିଲେ।
ସୋଽପ୍ଯେନଂ ମୁଷ୍ଟିନା ମୂର୍ଧ୍ନି ଵକ୍ଷସ୍ଯାହତ୍ଯ ଜାନୁନା । ପାତଯିତ୍ଵା ଧରାପୃଷ୍ଠେ ନିଷ୍ପିପେଷ ଗତାଯୁଷମ୍
ସେ ମୁଷ୍ଟିକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଏବଂ ଛାତି ଉପରେ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ, ଜାଙ୍ଘା ଦେଇ ଆଘାତ କରି, ଭୂମିରେ ପକାଇ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଯିବାପରେ ଚେପି ଦେଲେ।
କୃଷ୍ଣ ସ୍ତୋଶଲକଂ ଭୂଯୋ ମଲ୍ଲରାଜଂ ମହାବଲମ୍ । ଵାମମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାରେଣ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଲ୍ଲରାଜ ତୋଶଳକୁ ବାମ ମୁଷ୍ଟି ଘାତ ଦେଇ ଭୂମିରେ ପକାଇ ଦେଲେ।
ଚାଣୂରେ ନହତେ ମଲ୍ଲେ ମୁଷ୍ଟେକେ ଵିନିପାତିତେ । ନୀତେ କ୍ଷଯଂ ତୋଶଲକେ ସର୍ଵେ ମଲ୍ଲାଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁ ଵୁଃ
ଚାଣୂର ମାଟିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ମୁଷ୍ଟିକ ମଧ୍ୟ ହାରିଗଲା, ଟୋଶଳକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ମଲ୍ଲବୀର ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଵଵଲ୍ଗତୁସ୍ତତୋ ରଂଗେ କୃଷ୍ଣସଂକର୍ଷଣାଵୁଭୌ । ସମାନଵଯସୋ ଗୋପାନ୍ବଲାଦାକୃଷ୍ଯ ହର୍ଷିତୌ
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣ ଦୁଇଁଜଣ ଆନନ୍ଦରେ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଉଠିଲେ, ସେମାନେ ସମାନ ବୟସର ଗୋପମାନେଂକୁ ଶକ୍ତିବଳେ ଧରି ଆଣିଲେ।
କଂସୋଽପି କୋପରକ୍ତାକ୍ଷଃ ପ୍ରାହୋଚ୍ଚୈର୍ଵ୍ଯାଯତାନ୍ନରାନ୍ । ଗୋପାଵେତୌ ସମାଜୌଘାନ୍ନିଷ୍କ୍ରାମ୍ଯେତାଂ ବଲାଦିତଃ
କଂସ ରୋଷରେ ଲାଲ ଆଖିରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରରେ ରକ୍ଷକମାନେଂକୁ ଆଦେଶ ଦେଲା: 'ଏହି ଦୁଇ ଗୋପ ଓ ସମସ୍ତ ଜନସମୂହକୁ ଶକ୍ତିବଳେ ଏଠାରୁ ବାହାର କର।'
ନଂଦୋଽପି ଗୃହ୍ଯତାଂ ପାପୋ ନିର୍ଗଲୈରାଯସୈରିହ । ଅଵୃଦ୍ଧାର୍ହେଣ ଦଂଡେନ ଵସୁଦେଵୋଽପି ବଧ୍ଯତାମ୍
'ନନ୍ଦକୁ ଏଠାରେ ଲୋହା ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧ; ଏହି ପାପୀକୁ ଛାଡ଼ନି। ଏବଂ ଅବୟସ୍କଙ୍କ ପାଇଁ ଯେମିତି ଦଣ୍ଡ ଦିଅଯାଏ, ସେହିପରି ଭାବେ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବାନ୍ଧ।'
ଵଲ୍ଗଂତି ଗୋପାଃ କୃଷ୍ଣେନ ଯେ ଚେମେ ସହିତାଃ ପୁରଃ । ଗାଵୋ ନିଗୃହ୍ଯ ତାମେଷାଂ ଯଚ୍ଚାସ୍ତି ଵସୁ କିଂଚନ
'ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣ ସହିତ ଯେଉଁ ଗୋପମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେଂକର ଗାଈମାନେଂକୁ ଧରି ରଖ; ଏବଂ ସେମାନେଂକ ପାଖରେ ଯେଉଁ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଅଛି, ସେସବୁ ନେଇନ।'
ଏଵମାଜ୍ଞାପଯାନଂ ତୁ ପ୍ରହସ୍ଯ ମଧୁସୂଦନଃ । ଉତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯାରୁହ୍ଯ ତଂ ମଂଚଂ କଂସଂ ଜଗ୍ରାହ ଵେଗତଃ
ଏପରି ଆଦେଶ ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ମଧୁସୂଦନ ହସିଲେ, ଲମ୍ବି ମଞ୍ଚ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ବେଗରେ କଂସକୁ ଧରିଲେ।
କେଶ୍ଷ୍ଵୋଆ!କୃଷ୍ଯ ଵିଗଲତ୍କିରୀଟମଵନୀତଲେ । ସ କଂସଂ ପାତଯାମାସ ତସ୍ଯୋପରି ପପାତ ଚ
କେଶବ ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି, ତାଙ୍କର ମୁକୁଟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣିଲେ; ସେଉଁଠାରେ କଂସକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଅଶ୍ଷୋଜଗଦାଧାରଗୁରୁଣା ପତତୋପରି । କୃଷ୍ଣେନ ତ୍ଯାଜିତଃ ପ୍ରାଣାନୁଗ୍ରସେନାତ୍ମଜୋ ନୃପଃ
ବିଶ୍ୱଭାରୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଘାତରେ, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁଅ କଂସ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ନୃତସ୍ଯ କେଶ୍ଷୋଉ! ତଦା ଗୃହୀତ୍ଵା ମଧୁସୂଦନଃ । ଚକର୍ଷ ଦେହଂ କଂସସ୍ଯ ରଂଗମଧ୍ଯେ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ମଧୁସୂଦନ, କଂସଙ୍କର କେଶ ଧରି, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ଟାଣିନେଲେ।
ଗୌରଵେଣାତିପତତା ପରିଘାତେନ କୃଷ୍ଯତା । କୃତା କଂସସ୍ଯ ଦେହେନ ଵେଗେନେଵ ମହାଂଭସଃ
ଭୟଙ୍କର ଘାତ ଓ ଟାଣିବାରେ, କଂସଙ୍କ ଦେହ ବଡ଼ ନଦୀର ଦ୍ରୁତ ବହାଣୀ ପରି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
କଂସେ ଗୃହୀତେ କୃଷ୍ଣେନ ତଦ୍ଭ୍ରାତାଽଭ୍ଯାଗତୋ ରୁଷା । ସୁନାମା ବଲଭଦ୍ରେ ଣ ଲୀଲଯୈଵ ନିପାତିତଃ
କୃଷ୍ଣ କଂସକୁ ଧରିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ସୁନାମ ରୋଷରେ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳଭଦ୍ର ସହଜରେ ତାଙ୍କୁ ପକାଇଦେଲେ।
ତତୋ ହାହାକୃତଂ ସର୍ଵମାସୀତ୍ତଦ୍ରଂ ଗମଂଡଲମ୍ । ଅଵଜ୍ଞଯା ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣେନ ମଥୁରେଶ୍ଵରମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ 'ହାହା' ରବ ଉଠିଲା, କାରଣ କୃଷ୍ଣ ଅବହେଳାରେ ମଥୁରାନାଥଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଅବାକ୍ ହେଲେ।
କୃଷ୍ଣୋଽପି ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ପାଦୌ ଜଗ୍ରାହ ସତ୍ଵରଃ । ଦେଵକ୍ଯାଶ୍ଚ ମହାବାହୁର୍ବଲଦେଵସହାଯଵାନ୍
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳରାମ ସହିତ କୃଷ୍ଣ ଶୀଘ୍ରେ ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ।
ଉତ୍ଥାପ୍ଯ ଵସୁଦେଵସ୍ତଂ ଦେଵକୀ ଚ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ସ୍ମୃତଜନ୍ମୋକ୍ତଵଚନୌ ତାଵେଵ ପ୍ରଣତୌ ସ୍ଥିତୌ
ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମବେଳେ କହିଥିବା କଥା ସ୍ମରଣ କରି, ଦୁଇଁଜଣ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହେଲେ।
ଶ୍ରୀଵସୁଦେଵ ଉଵାଚ। ପ୍ରସୀଦ ସୀଦତାଂ ଦତ୍ତୋ ଦେଵାନାଂ ଯୋ ଵରଃ ପ୍ରଭୋ । ତଥାଵଯୋଃ ପ୍ରସାଦେନ କୃତୋଦ୍ଧାରସ୍ସ କେଶଵ
ଶ୍ରୀବସୁଦେବ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଯେ ତୁମେଠାରେ ଶରଣ ନେଇଛୁ, ଦୟାକର। ଦେବତାମାନେଂକୁ ଯେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲ, ତୁମ ଦୟାରେ ସେହି ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ହେ କେଶବ।'
ଆରାଧିତୋ ଯଦ୍ଭଗଵାନଵତୀର୍ଣୋ ଗୃହେ ମମ । ଦୁର୍ଵୃତ୍ତନିଧନାର୍ଥାଯ ତେନ ନଃ ପାଵିତଂ କୁଲମ୍
'ତୁମକୁ ଆମେ ପୂଜା କରିଥିଲୁ, ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟମାନେଂକ ନାଶ ପାଇଁ ଆମ ଘରେ ଅବତରିଲ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଆମର ବଂଶ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା।'
ତ୍ଵମଂତଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସର୍ଵଭୂତମଯସ୍ଥିତଃ । ପ୍ରଵର୍ତ୍ତେତେ ସମସ୍ତାତ୍ମଂସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭୂତଭଵିଷ୍ଯତୀ
'ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେଂକ ଭିତରେ ଅଛ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ ଭାବେ ବସିଛ; ଯେଉଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ଆତ୍ମା ତୁମେ।'
ଯଜ୍ଞୈସ୍ତ୍ଵମିଜ୍ଯସେଽଚିଂତ୍ଯ ସର୍ଵଦେଵମଯାଚ୍ଯୁତ । ତ୍ଵମେଵ ଯଜ୍ଞୋ ଯଷ୍ଟା ଚ ଯଜ୍ଵନାଂ ପରମେଶ୍ଵରଃ
'ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ହେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମୟ ଅଚ୍ୟୁତ; ତୁମେ ନିଜେ ଯଜ୍ଞ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନେଂକର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଥ।'
ସମୁଦ୍ଭଵସ୍ସମସ୍ତସ୍ଯ ଜଗତସ୍ତ୍ଵଂ ଜନାର୍ଦନ
ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି ତୁମେ ଅଟୁଟ ଉତ୍ସ।
ସାପହ୍ନଵଂ ମମ ମନୋ ଯଦେତତ୍ତ୍ଵଯି ଜାଯତେ । ଦେଵକ୍ଯାଶ୍ଚାତ୍ମଜପ୍ରୀତ୍ଯା ତଦତ୍ଯଂତଵିଡଂବନା
ମୋ ମନରେ ତୁମପ୍ରତି ଯେ ଅସ୍ୱୀକାର ଉପଜିଥାଏ, ଏବଂ ଦେବକୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଯେ ମମତା ରହିଛି, ସେ ଏକ ଅତି ଭୁଲାମୁଡା ଭ୍ରମ।