କ୍ଵ ଯୌଵନୋନ୍ମୁଖୀଭୂତସୁକୁମାରତନୁର୍ହରିଃ । କ୍ଵ ଵଜ୍ରକଠିନାଭୋଗଶରୀରୋଽଯଂ ମହାସୁରଃ
ଯେଉଁ ହରିଙ୍କ ଦେହ ଏଠି ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି, ସେଉଁଠି ଏହି ମହା ଦାନବଙ୍କ ଶରୀର ବଜ୍ର ପରି କଠିନ; କିପରି ତାଙ୍କ ସହ ମେଳ ହେବ?
ଇମୌ ସୁଲଲିତୈରଂଗୈର୍ଵର୍ତ୍ତେତେ ନଵଯୌଵନୌ । ଦୈତେଯମଲ୍ଲାଶ୍ଚାଣୂରପ୍ରମୁଖାସ୍ତ୍ଵତିଦାରୁଣାଃ
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦେହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ତରୁଣ, ଯେଉଁଠି ଚାଣୂର ଆଦି ଦାନବ ମଲ୍ଲମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର।
ନିଯୁଦ୍ଧପ୍ରାଶ୍ନିକାନାଂ ତୁ ମହାନେଷ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ । ଯଦ୍ବାଲବଲିନୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ମଧ୍ଯସ୍ଥୈସ୍ସମୁପେକ୍ଷ୍ଯତେ
ପହଁଚି ଯୁଦ୍ଧ ନ୍ୟାୟକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ବଡ଼ ଅନ୍ୟାୟ—ଯେଉଁଠି ଏକ ଶିଶୁ ଓ ଏକ ବଳଶାଳୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଛି, ଏବଂ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ରହି ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ। ଇତ୍ଥଂ ପୁରସ୍ତ୍ରୀଲୋକସ୍ଵ ଵଦତଶ୍ଚାଲଯନ୍ଭୁଵମ୍ । ଵଵଲ୍ଗ ବଦ୍ଧକକ୍ଷ୍ଯଓଁତର୍ଜନସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏପରି ଭାବେ ସେ ନଗର ମଧ୍ୟରେ କହୁଥିବା ବେଳେ, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଥିଲା, ଭଗବାନ୍ ହରି ନିଜ ବେଳ୍ଟ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧି, ଲୋକମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଉଛଳି ପଡ଼ିଲେ।
ବଲଭଦ୍ରୋ ଽପି ଚାସ୍ଫୋଟ୍ଯ ଵଵଲ୍ଗଲଲିତଂ ତଥା । ପଦେପଦେ ତଥା ଭୂମିର୍ଯନ୍ନ ଶୀର୍ଣା ତଦଦ୍ଭୁତମ୍
ବଳରାମ ମଧ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଝାଟି ଦେଇ ଲାଗି ଲାଗି ଉଛଳିଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଭୂମି ଭାଙ୍ଗିଯାଏନି, ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଚାଣୂରେଣ ତତଃ କୃଷ୍ଣୋ ଯଯୁଧେଽମିତଵିକ୍ରମଃ । ନିଯୁଦ୍ଧକୁଶଲୋ ଦୈତ୍ଯୋ ବଲଭଦ୍ରେ ଣ ମୁଷ୍ଟିକଃ
ତାପରେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ଚାଣୂର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ଦେଉତ୍ୟ ମଲ୍ଲ ମୁଷ୍ଟିକ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ସେ ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଲଢ଼ିଲା।
ସନ୍ନିପାତାଵଧୂତୈସ୍ତୁ ଚାଣୂରେଣ ସମଂ ହରିଃ । ପ୍ରକ୍ଷେପଣୈର୍ମୁଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚ କୀଲଵଜ୍ରନିପାତନୈଃ
ହରି ଓ ଚାଣୂର ଏକାଠି ହୋଇ, ଏକାଉଁ ଦୁଇଁ ଦେହକୁ ଫିଙ୍ଗି, ମୁଷ୍ଟି ମାରି, ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଘାତ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ପାଦୋଦ୍ଧୂତୈଃ ପ୍ରମୃଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂନ୍ମହତ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା—ପାଦ ଦେଇ ଆଘାତ, ଧକ୍କା ଓ ଚେପା ଲାଗିଲା।
ଅଶସ୍ତ୍ରମତିଘୋରଂ ତତ୍ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ବଲପ୍ରାଣଵିନିଷ୍ପାଦ୍ଯଂ ସମାଜୋତ୍ସଵସନ୍ନିଧୌ
ସେ ଦୁଇଁ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ର ବିନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ହେଲା, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ପ୍ରଦର୍ଶନ ହେଉଥିଲା ଉତ୍ସବ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ।
ଯାଵଦ୍ଯାଵଚ୍ଚ ଚାଣୂରୋ ଯୁଯୁଧେ ହରିଣା ସହ । ପ୍ରାଣହାନିମଵାପାଗ୍ର୍ଯାଂ ତାଵତ୍ତାଵଲ୍ଲଵାଲ୍ଲଵମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଣୂର ହରିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲା, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋପ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ନିଶ୍ୱାସ ଆଟକାଇ ରହିଲେ।
କୃଷ୍ଣୋପି ଯୁଯୁଧେ ତେନ ଲୀଲଯୈଵ ଜଗନ୍ମଯଃ । ଖେଦାଚ୍ଚାଲଯତା କୋପାନ୍ନିଜକେସରଶ୍ଖୋରମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର କୃଷ୍ଣ ମଜାରେ ଚାଣୂର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; କ୍ଲାନ୍ତି ଓ କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ସିଂହ ମାନ୍ଦାର ଦଢ଼ ହଲେ।
ବଲକ୍ଷଯଂ ଵିଵୃଦ୍ଧିଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାଣୂକୃଷ୍ଣଯୋଃ । ଵାରଯାମାସ ତୂର୍ଯାଣି କଂସଃ କୋପପରାଯଣଃ
ଚାଣୂର ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତି କେଉଁଠି କମିଲା, କେଉଁଠି ବଢ଼ିଲା ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ପୁର୍ଣ୍ଣ କଂସ ତୁରୀ ଓ ବାଦ୍ୟ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ମୃଦଂଗାଦିଷୁ ତୂର୍ଯେଷୁ ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧେଷୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଖେ ସଂଗତାନ୍ଯଵାଦ୍ଯଂତ ଦେଵତୂର୍ଯାଣ୍ଯନେକଶଃ
ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ବନ୍ଦ ହେଉଥିଲା, ଆକାଶରେ ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କ ବାଦ୍ୟ ଏକାଠି ଝଙ୍କାରି ଉଠିଲା।
ଜଯ ଗୋଵିଂଦ ଚାଣୂରଂ ଜହି କେଶଵ ଦାନଵମ୍ । ଅଂତର୍ଦ୍ଧାନଗତା ଦେଵାସ୍ତମୂଚୁରତିହର୍ଷିତାଃ
‘ଜୟ ଗୋବିନ୍ଦ! ଚାଣୂର ଦାନବକୁ ମାର, କେଶବ!’—ଏପରି ଭାବେ ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।
ଚାଣୂରେଣ ଚିରଂ କାଲଂ ପୀଡିତ୍ଵା ମଧୁସୂଦନଃ । ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ଭ୍ରାମଯାମାସ ତଦ୍ଵଧାଯ କୃତୋଦ୍ଯମଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଣୂରକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ମଧୁସୂଦନ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ଧରି ଘୂରାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଶତଗୁଣଂ ଦୈତ୍ଯମଲ୍ଲମମିତ୍ରଜିତ୍ । ଭୂମାଵାସ୍ଫୋଟଯାମାସ ଗଗନେ ଗତଜୀଵିତମ୍
ଶତବାର ଦେଉତ୍ୟ ମଲ୍ଲକୁ ଘୂରାଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଝାଟି ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଆଗରୁ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲା।
ଭୂମାଵାସ୍ଫୋଟିତସ୍ତେନ ଚାଣୂରଃ ଶତଧାଽଭଵତ୍ । ରକ୍ତସ୍ରାଵମହାପଂକାଂ ଚକାର ଚ ତଦା ଭୁଵମ୍
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ଝାଟି ଦିଆଯିବାରୁ ଚାଣୂର ଶତ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ରକ୍ତର ମହା ଦଳାନି ହେଇଗଲା।
ବଲଦେଵୋଽପି ତତ୍କାଲଂ ମୁଷ୍ଟିକେନ ମହାବଲଃ । ଯୁଯୁଧେ ଦୈତ୍ଯମଲ୍ଲେନ ଚାଣୂରେଣ ଯଥା ହରିଃ
ସେ ସମୟରେ ବଳଦେବ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଦେଉତ୍ୟ ମଲ୍ଲ ମୁଷ୍ଟିକ ସହିତ ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯେପରି ହରି ଚାଣୂର ସହିତ କରିଥିଲେ।
ସୋଽପ୍ଯେନଂ ମୁଷ୍ଟିନା ମୂର୍ଧ୍ନି ଵକ୍ଷସ୍ଯାହତ୍ଯ ଜାନୁନା । ପାତଯିତ୍ଵା ଧରାପୃଷ୍ଠେ ନିଷ୍ପିପେଷ ଗତାଯୁଷମ୍
ସେ ମୁଷ୍ଟିକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଏବଂ ଛାତି ଉପରେ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ, ଜାଙ୍ଘା ଦେଇ ଆଘାତ କରି, ଭୂମିରେ ପକାଇ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଯିବାପରେ ଚେପି ଦେଲେ।
କୃଷ୍ଣ ସ୍ତୋଶଲକଂ ଭୂଯୋ ମଲ୍ଲରାଜଂ ମହାବଲମ୍ । ଵାମମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାରେଣ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଲ୍ଲରାଜ ତୋଶଳକୁ ବାମ ମୁଷ୍ଟି ଘାତ ଦେଇ ଭୂମିରେ ପକାଇ ଦେଲେ।
ଚାଣୂରେ ନହତେ ମଲ୍ଲେ ମୁଷ୍ଟେକେ ଵିନିପାତିତେ । ନୀତେ କ୍ଷଯଂ ତୋଶଲକେ ସର୍ଵେ ମଲ୍ଲାଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁ ଵୁଃ
ଚାଣୂର ମାଟିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ମୁଷ୍ଟିକ ମଧ୍ୟ ହାରିଗଲା, ଟୋଶଳକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ମଲ୍ଲବୀର ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଵଵଲ୍ଗତୁସ୍ତତୋ ରଂଗେ କୃଷ୍ଣସଂକର୍ଷଣାଵୁଭୌ । ସମାନଵଯସୋ ଗୋପାନ୍ବଲାଦାକୃଷ୍ଯ ହର୍ଷିତୌ
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣ ଦୁଇଁଜଣ ଆନନ୍ଦରେ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଉଠିଲେ, ସେମାନେ ସମାନ ବୟସର ଗୋପମାନେଂକୁ ଶକ୍ତିବଳେ ଧରି ଆଣିଲେ।
କଂସୋଽପି କୋପରକ୍ତାକ୍ଷଃ ପ୍ରାହୋଚ୍ଚୈର୍ଵ୍ଯାଯତାନ୍ନରାନ୍ । ଗୋପାଵେତୌ ସମାଜୌଘାନ୍ନିଷ୍କ୍ରାମ୍ଯେତାଂ ବଲାଦିତଃ
କଂସ ରୋଷରେ ଲାଲ ଆଖିରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରରେ ରକ୍ଷକମାନେଂକୁ ଆଦେଶ ଦେଲା: 'ଏହି ଦୁଇ ଗୋପ ଓ ସମସ୍ତ ଜନସମୂହକୁ ଶକ୍ତିବଳେ ଏଠାରୁ ବାହାର କର।'
ନଂଦୋଽପି ଗୃହ୍ଯତାଂ ପାପୋ ନିର୍ଗଲୈରାଯସୈରିହ । ଅଵୃଦ୍ଧାର୍ହେଣ ଦଂଡେନ ଵସୁଦେଵୋଽପି ବଧ୍ଯତାମ୍
'ନନ୍ଦକୁ ଏଠାରେ ଲୋହା ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧ; ଏହି ପାପୀକୁ ଛାଡ଼ନି। ଏବଂ ଅବୟସ୍କଙ୍କ ପାଇଁ ଯେମିତି ଦଣ୍ଡ ଦିଅଯାଏ, ସେହିପରି ଭାବେ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବାନ୍ଧ।'
ଵଲ୍ଗଂତି ଗୋପାଃ କୃଷ୍ଣେନ ଯେ ଚେମେ ସହିତାଃ ପୁରଃ । ଗାଵୋ ନିଗୃହ୍ଯ ତାମେଷାଂ ଯଚ୍ଚାସ୍ତି ଵସୁ କିଂଚନ
'ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣ ସହିତ ଯେଉଁ ଗୋପମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେଂକର ଗାଈମାନେଂକୁ ଧରି ରଖ; ଏବଂ ସେମାନେଂକ ପାଖରେ ଯେଉଁ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଅଛି, ସେସବୁ ନେଇନ।'
ଏଵମାଜ୍ଞାପଯାନଂ ତୁ ପ୍ରହସ୍ଯ ମଧୁସୂଦନଃ । ଉତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯାରୁହ୍ଯ ତଂ ମଂଚଂ କଂସଂ ଜଗ୍ରାହ ଵେଗତଃ
ଏପରି ଆଦେଶ ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ମଧୁସୂଦନ ହସିଲେ, ଲମ୍ବି ମଞ୍ଚ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ବେଗରେ କଂସକୁ ଧରିଲେ।
କେଶ୍ଷ୍ଵୋଆ!କୃଷ୍ଯ ଵିଗଲତ୍କିରୀଟମଵନୀତଲେ । ସ କଂସଂ ପାତଯାମାସ ତସ୍ଯୋପରି ପପାତ ଚ
କେଶବ ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି, ତାଙ୍କର ମୁକୁଟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣିଲେ; ସେଉଁଠାରେ କଂସକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଅଶ୍ଷୋଜଗଦାଧାରଗୁରୁଣା ପତତୋପରି । କୃଷ୍ଣେନ ତ୍ଯାଜିତଃ ପ୍ରାଣାନୁଗ୍ରସେନାତ୍ମଜୋ ନୃପଃ
ବିଶ୍ୱଭାରୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଘାତରେ, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁଅ କଂସ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ନୃତସ୍ଯ କେଶ୍ଷୋଉ! ତଦା ଗୃହୀତ୍ଵା ମଧୁସୂଦନଃ । ଚକର୍ଷ ଦେହଂ କଂସସ୍ଯ ରଂଗମଧ୍ଯେ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ମଧୁସୂଦନ, କଂସଙ୍କର କେଶ ଧରି, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ଟାଣିନେଲେ।
ଗୌରଵେଣାତିପତତା ପରିଘାତେନ କୃଷ୍ଯତା । କୃତା କଂସସ୍ଯ ଦେହେନ ଵେଗେନେଵ ମହାଂଭସଃ
ଭୟଙ୍କର ଘାତ ଓ ଟାଣିବାରେ, କଂସଙ୍କ ଦେହ ବଡ଼ ନଦୀର ଦ୍ରୁତ ବହାଣୀ ପରି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।