ତତସ୍ତୂତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ଵେଗେନ ରୌହିଣେଯୋ ମହାବଲଃ । ଜଘାନ ଵାମପାଦେନ ମସ୍ତକେ ହସ୍ତିନଂ ରୁଷା
ତାପରେ, ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବଳଶାଳୀ ବଳରାମ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଠି, ବାମ ପାଦରେ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଭାରି କ୍ରୋଧରେ ମାଡ଼ିଲେ ।
ସ ପପାତ ହତସ୍ତେନ ବଲଭଦ୍ରେ ଣ ଲୀଲଯା । ସହସ୍ରାକ୍ଷେଣ ଵଜ୍ରେଣ ତାଡିତଃ ପର୍ଵତୋ ଯଥା
ଏପରି ଭାବେ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଖେଳରେ ମାଡ଼ିବାରୁ, ସେ ହାତୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ।
ହତ୍ଵା କୁଵଲଯାପୀଡଂ ହସ୍ତ୍ଯାରୋହପ୍ରଚୋଦିତମ୍ । ମଦାସୃଗନୁଲିପ୍ତାଂଗୌ ହସ୍ତିଦଂତଵରାଯୁଧୌ
ହାତୀ ଚାଳକ ଉତ୍ସାହରେ ଆସିଥିବା କୁବଳୟାପୀଡ଼କୁ ମାରି, ରକ୍ତ ଓ ମଦରେ ଲପେଟା ଶରୀର, ହାତୀ ଦାନ୍ତ ହସ୍ତରେ ଧରି—
ମୃଗମଧ୍ଯେ ଯଥା ସିଂହୌ ଗର୍ଵଲୀଲାଵଲୋକିନୌ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ସୁମହାରଂଗଂ ବଲଭଦ୍ର ଜନାର୍ଦନୌ
ମୃଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଯେପରି, ଗର୍ବ ଓ ଖେଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହିଁ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବଡ଼ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ହାହାକାରୋ ମହାଞ୍ଜଜ୍ଞେ ମହାରଂଗେ ତ୍ଵନଂତରମ୍ । କୃଷ୍ଣୋଽଯଂ ବଲଭଦ୍ରୋ ଯମିତି ଲୋକସ୍ଯ ଵିସ୍ମଯଃ
ବିଶାଳ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା, ଲୋକେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କହିଲେ, 'ଏହିଏ କୃଷ୍ଣ, ଏହିଏ ବଳଭଦ୍ର!'
ସୋଽଯଂ ଯେନ ହତା ଘୋରା ପୂତନା ବାଲଘାତିନୀ । କ୍ଷିପ୍ତଂ ତୁ ଶକଟଂ ଯେନ ଭଗ୍ନୌ ତୁ ଯମଲାର୍ଜୁନୌ
ଏହିଏ ସେ, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର, ଶିଶୁମାନେଂକୁ ମାରୁଥିବା ପୂତନାକୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ; ଯିଏ ଗଡ଼ିକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଯମଳାର୍ଜୁନ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ।
ସୋଯଂ ଯଃ କାଲିଯଂ ନାଗଂ ମମର୍ଦାରୁହ୍ଯ ଵାଲକଃ । ଧୃତୋ ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନୋ ଯେନ ସପ୍ତରାତ୍ରଂ ମହାଗିରିଃ
ଏହିଏ ସେ ଛୁଆ, ଯିଏ କାଳିୟ ନାଗ ଉପରେ ଚଢ଼ି ତାକୁ ଦମନ କରିଥିଲେ; ଯିଏ ସପ୍ତ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ଧରିଥିଲେ।
ଅରିଷ୍ଟୋ ଧେନୁକଃ କେଶୀ ଲୀଲଯୈଵ ମହାତ୍ମନା । ନିହତା ଯେନ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତା ଦୃଶ୍ଯତାମେଷ ସୋଽଚ୍ଯୁତଃ
ଅରିଷ୍ଟ, ଧେନୁକ, କେଶୀ—ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ—ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଲୀଳାରେ ସହଜରେ ମାରିଦେଇଥିଲେ; ଦେଖ, ଏହିଏ ଅଚ୍ୟୁତ।
ଅଯଂ ଚାସ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ବଲଭଦ୍ରୋ ଽଗ୍ରତୋଽଗ୍ରଜଃ । ପ୍ରଯାତି ଲୀଲଯା ଯୋଷିନ୍ମନୋନଯନନଂଦନଃ
ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ବଳଶାଳୀ ଭାଇ ବଳଭଦ୍ର, ଯିଏ ଭଉଣିଁଠାରୁ ବଡ଼, ମଜାରେ ଆଗକୁ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ଝିଅମାନେର ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରନ୍ତି।
ଅଯଂ ସ କଥ୍ଯତେ ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ ପୁରାଣାର୍ଥଵିଶାରଦୈଃ । ଗୋପାଲୋ ଯାଦଵଂ ଵଂଶଂ ମଗ୍ନମଭ୍ଯଦ୍ଧରିଷ୍ଯତି
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପୁରାଣ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତମାନେ କହନ୍ତି, ଏହିଏ ସେ ଗୋପାଳ, ଯିଏ ଏବେ ଅବନତ ଯାଦବ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ।
ଅଯଂ ହି ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋରଖିଲଜନ୍ମନଃ । ଅଵତୀର୍ଣୋ ମହୀମଂଶୋ ନୂନଂ ଭାରହରୋ ଭୁଵଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ଏହିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏକ ମହାଂଶ, ଯିଏ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଵର୍ଣିତେ ପୌରୈ ରାମେ କୃଷ୍ଣେ ଚ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଉରସ୍ତତାପ ଦେଵକ୍ଯାଃ ସ୍ନେହସ୍ନୁତପଯୋଧରମ୍
ପୁରବାସୀମାନେ ଏଭଳି ଭାବେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବକୀଙ୍କ ଭଲପାଇବାରେ ଭିଜା ଅଂଶ ଭାରି ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଧଡ଼କି ଉଠିଲା।
ମହୋତ୍ସଵମିଵାସାଦ୍ଯ ପୁତ୍ରାନନଵିଲୋକନାତ୍ । ଯୁଵେଵ ଵସୁଦେଵୋଽଭୂଦ୍ଵିହାଯାଭ୍ଯାଗତାଂ ଜରାମ୍
ପୁଅମାନେର ମୁହଁ ଦେଖିବାର ମହାନ ଆନନ୍ଦ ପାଇ, ବସୁଦେବଙ୍କର ବୟସ ମନେ ହେଲା ପୁଣି ଯୁବକ ହେଇଯାଇଛି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଯେପରି ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲା।
ଵିସ୍ତାରିତାକ୍ଷିଯୁଗଲୋ ରାଜାଂତଃପୁରଯୋଷିତାମ୍ । ନାଗରସ୍ତ୍ରୀସମୂହଶ୍ଚ ଦ୍ର ଷ୍ଟୁଂ ନ ଵିରରାମ ତମ୍
ରାଜମହଳର ମହିଳାମାନେ ଦୁଇ ଆଖି ଫାଟିଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ସହରର ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ଅବିରତ ରହିଲେ।
ସଖ୍ଯଃ ପଶ୍ଯତ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ମୁଖମତ୍ଯରୁଣେକ୍ଷଣମ୍ । ଗଜଯୁଦ୍ଧକୃତାଯାସସ୍ଵେଦାଂବୁକଣିକାଚିତମ୍
ସଖୀମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖ, ତାଙ୍କ ଆଖି ଗଭୀର ଲାଲ୍ ହୋଇଯାଇଛି, ହାତୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧର କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଘାମ ଚୁଆଁ ଲାଗିଛି।
ଵିକାସିଶରଦଂଭୋଜମପଶ୍ଯାମଜଲୋକ୍ଷିତମ୍ । ପରିଭୂଯଂ ସ୍ଥିତଂ ଜନ୍ମ ସଫଲଂ କ୍ରିଯତାଂ ଦୃଶଃ
ଆମେ ତାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଛୁ, ଯାହା ଶରଦ୍ ରୁତୁର ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ପରି, ପାଣିରେ ଭିଜିଛି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପରେ ଅଛି; ଏହି ଜନ୍ମରେ ଆମ ଆଖି ସଫଳ ହେଉ।
ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଂକଂ ମହଦ୍ଧାମ ବାଲସ୍ଯୈତଦ୍ଵିଲୋକ୍ଯତାମ୍ । ଵିପକ୍ଷକ୍ଷପଣଂ ଵକ୍ଷୋ ଭୁଜଯୁଗ୍ମଂ ଚ ଭାମିନି
ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଶିଶୁର ମହା ତେଜସ୍ବିତାକୁ ଦେଖ, ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା ଛାତି ଓ ଦୁଇଟି ହାତକୁ ଦେଖ।
କିଂ ନ ପଶ୍ଯସି ଦୁଗ୍ଧେଂଦୁମୃଣାଲଧଵଲାକୃତିମ୍ । ବଲଭଦ୍ର ମିମଂ ନୀଲପରିଧାନମୁପାଗତମ୍
ତୁମେ କାହିଁକି ଦେଖୁନାହାଁ, ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଦେହ ଦୁଧ, ଚାଁଦ ଓ କମଳ ଡଣ୍ଡା ପରି ଧଳା, ଏବେ ନୀଳ ଛାତା ପିନ୍ଧି ଆସିଛନ୍ତି।
ଵଲ୍ଗତାମୁଷ୍ଟିକେନୈଵ ଚାଣୂରେଣ ତଥା ସଖି । କ୍ରୀଡତୋ ବଲଭଦ୍ର ସ୍ଯ ହରେର୍ହାସ୍ଯଂ ଵିଲୋକ୍ଯତାମ୍
ସଖୀ, ମୁଷ୍ଟିକ ଓ ଚାଣୂର ସହ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଖେଳୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖ, ଏବଂ ହରିଙ୍କ ହସ ଦେଖ।
ସଖ୍ଯଃ ପଶ୍ଯତ ଚାଣୂରଂ ନିଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମଯଂ ହରିଃ । ସମୁପୈତି ନ ସଂତ୍ଯତ୍ର କିଂ ଵୃଦ୍ଧା ମୁକ୍ତକାରିଣଃ
ସଖୀମାନେ, ଦେଖ—ହରି ଚାଣୂର ସହ କୁସ୍ତି ପାଇଁ ଆସୁଛନ୍ତି; ଏଠାରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ—ବଡ଼ମାନେ ଏହାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି କି?
କ୍ଵ ଯୌଵନୋନ୍ମୁଖୀଭୂତସୁକୁମାରତନୁର୍ହରିଃ । କ୍ଵ ଵଜ୍ରକଠିନାଭୋଗଶରୀରୋଽଯଂ ମହାସୁରଃ
ଯେଉଁ ହରିଙ୍କ ଦେହ ଏଠି ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି, ସେଉଁଠି ଏହି ମହା ଦାନବଙ୍କ ଶରୀର ବଜ୍ର ପରି କଠିନ; କିପରି ତାଙ୍କ ସହ ମେଳ ହେବ?
ଇମୌ ସୁଲଲିତୈରଂଗୈର୍ଵର୍ତ୍ତେତେ ନଵଯୌଵନୌ । ଦୈତେଯମଲ୍ଲାଶ୍ଚାଣୂରପ୍ରମୁଖାସ୍ତ୍ଵତିଦାରୁଣାଃ
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦେହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ତରୁଣ, ଯେଉଁଠି ଚାଣୂର ଆଦି ଦାନବ ମଲ୍ଲମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର।
ନିଯୁଦ୍ଧପ୍ରାଶ୍ନିକାନାଂ ତୁ ମହାନେଷ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ । ଯଦ୍ବାଲବଲିନୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ମଧ୍ଯସ୍ଥୈସ୍ସମୁପେକ୍ଷ୍ଯତେ
ପହଁଚି ଯୁଦ୍ଧ ନ୍ୟାୟକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ବଡ଼ ଅନ୍ୟାୟ—ଯେଉଁଠି ଏକ ଶିଶୁ ଓ ଏକ ବଳଶାଳୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଛି, ଏବଂ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ରହି ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ। ଇତ୍ଥଂ ପୁରସ୍ତ୍ରୀଲୋକସ୍ଵ ଵଦତଶ୍ଚାଲଯନ୍ଭୁଵମ୍ । ଵଵଲ୍ଗ ବଦ୍ଧକକ୍ଷ୍ଯଓଁତର୍ଜନସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏପରି ଭାବେ ସେ ନଗର ମଧ୍ୟରେ କହୁଥିବା ବେଳେ, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଥିଲା, ଭଗବାନ୍ ହରି ନିଜ ବେଳ୍ଟ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧି, ଲୋକମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଉଛଳି ପଡ଼ିଲେ।
ବଲଭଦ୍ରୋ ଽପି ଚାସ୍ଫୋଟ୍ଯ ଵଵଲ୍ଗଲଲିତଂ ତଥା । ପଦେପଦେ ତଥା ଭୂମିର୍ଯନ୍ନ ଶୀର୍ଣା ତଦଦ୍ଭୁତମ୍
ବଳରାମ ମଧ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଝାଟି ଦେଇ ଲାଗି ଲାଗି ଉଛଳିଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଭୂମି ଭାଙ୍ଗିଯାଏନି, ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଚାଣୂରେଣ ତତଃ କୃଷ୍ଣୋ ଯଯୁଧେଽମିତଵିକ୍ରମଃ । ନିଯୁଦ୍ଧକୁଶଲୋ ଦୈତ୍ଯୋ ବଲଭଦ୍ରେ ଣ ମୁଷ୍ଟିକଃ
ତାପରେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ଚାଣୂର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ଦେଉତ୍ୟ ମଲ୍ଲ ମୁଷ୍ଟିକ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ସେ ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଲଢ଼ିଲା।
ସନ୍ନିପାତାଵଧୂତୈସ୍ତୁ ଚାଣୂରେଣ ସମଂ ହରିଃ । ପ୍ରକ୍ଷେପଣୈର୍ମୁଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚ କୀଲଵଜ୍ରନିପାତନୈଃ
ହରି ଓ ଚାଣୂର ଏକାଠି ହୋଇ, ଏକାଉଁ ଦୁଇଁ ଦେହକୁ ଫିଙ୍ଗି, ମୁଷ୍ଟି ମାରି, ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଘାତ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ପାଦୋଦ୍ଧୂତୈଃ ପ୍ରମୃଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂନ୍ମହତ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା—ପାଦ ଦେଇ ଆଘାତ, ଧକ୍କା ଓ ଚେପା ଲାଗିଲା।
ଅଶସ୍ତ୍ରମତିଘୋରଂ ତତ୍ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ବଲପ୍ରାଣଵିନିଷ୍ପାଦ୍ଯଂ ସମାଜୋତ୍ସଵସନ୍ନିଧୌ
ସେ ଦୁଇଁ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ର ବିନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ହେଲା, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ପ୍ରଦର୍ଶନ ହେଉଥିଲା ଉତ୍ସବ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ।
ଯାଵଦ୍ଯାଵଚ୍ଚ ଚାଣୂରୋ ଯୁଯୁଧେ ହରିଣା ସହ । ପ୍ରାଣହାନିମଵାପାଗ୍ର୍ଯାଂ ତାଵତ୍ତାଵଲ୍ଲଵାଲ୍ଲଵମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଣୂର ହରିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲା, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋପ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ନିଶ୍ୱାସ ଆଟକାଇ ରହିଲେ।