ନିଯୁଦ୍ଧେ ତଦ୍ଵିନାଶ୍ନୋ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତୋଷିତୋ ହ୍ଯହମ୍ । ଦାସ୍ଯାମ୍ଯଭିମତାନ୍କାମାନ୍ନାନ୍ଯଥୈତୌ ମହାବଲୌ
'ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କର, ମୁଁ ଖୁସି ହେବି ଏବଂ ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଁବ ଦେଇଦେବି; ନହେଲେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।'
ନ୍ଯାଯତୋନ୍ଯାଯତୋ ଵାପି ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତୌ ମମାହିତୌ । ହଂତାଵ୍ଯୌ ତଦ୍ଵଧାଦ୍ରା ଜ୍ଯଂ ସାମାନ୍ଯଂ ଵାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟ ଯେମିତି ହେଉ, ସେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ଶତ୍ରୁ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦିଅ; ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କୀର୍ତ୍ତି କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ଫଳ ପାଇବ।'
ଇତ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ସ ତୌ ମଲ୍ଲୌ ତତଶ୍ଚାହୂଯ ହସ୍ତିପମ୍ । ପ୍ରୋଵାଚୋଚ୍ଚୈସ୍ତ୍ଵଯା ମଲ୍ଲସମାଜଦ୍ଵାରି କୁଂଜରଃ
ଏଭଳି ମଲ୍ଲମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ସେ ହାତୀପାଳକୁ ଡାକି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କହିଲେ, 'ମଲ୍ଲସଭା ଦ୍ୱାରରେ ହାତୀକୁ ରଖ।'
ସ୍ଥାପ୍ଯଃ କୁଵଲଯାପୀଡସ୍ତେନ ତୌ ଗୋପଦାରକୌ । ଘାତନୀଯୌ ନିଯୁଦ୍ଧାଯ ରଂଗଦ୍ଵାରମୁପାଗତୌ
'କୁବଳୟାପୀଡ଼କୁ ସେଠାରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ସେ ଗୋପାଳ ଛୁଆମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିବେ, ସେମାନେକୁ ମାରିଦିଅ।'
ତମପ୍ଯାଜ୍ଞାପ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସର୍ଵାନ୍ମଂଚାନୁପାକୃତାନ୍ । ଆସନ୍ନ ମରଣଃ କଂସଃ ସୂର୍ଯୋଦଯମୁଦୈକ୍ଷତ
ସେଠାରେ ଆଦେଶ ଦେଇ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆସନ ତିଆରି ହେବା ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ଥିବା କଂସ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତତଃ ସମସ୍ତମଂଚେଷୁ ନାଗରସ୍ସ ତଦା ଜନଃ । ରାଜମଂଚେଷୁ ଚାରୂଢାସ୍ସହ ଭୃତ୍ଯୈର୍ନରାଧିପାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଆସନରେ ନଗରବାସୀମାନେ ବସିଲେ, ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ଦାସମାନେ ସହିତ ରାଜାସନରେ ବସିଲେ।
ମଲ୍ଲପ୍ରାଶ୍ନିକଵର୍ଗଶ୍ଚ ରଂଗମଧ୍ଯସମୀପଗଃ । କୃତଃ କଂସେନ କଂସୋଽପି ତୁଂଗମଂଚେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
କଂସ ନିଜେ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ପହଳା ଓ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଠାରେ ବସାଇଥିଲେ । ସେ ନିଜେ ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ ।
ଅଂତଃପୁରାଣାଂ ମଂଚାଶ୍ଚ ତଥାଽନ୍ଯେ ପରିକଲ୍ପିତାଃ । ଅନ୍ଯେ ଚ ଵାରମୁଖ୍ଯାନାମନ୍ଯେ ନାଗରଯୋଷିତାମ୍
ଅନ୍ତଃପୁର ଜଣେ ଜଣେ ଜନାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମଞ୍ଚ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଓ ନଗର ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଉ ଅନ୍ୟ ମଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ ।
ନଂଦଗୋପାଦଯୋ ଗୋପା ମଂଚେଷ୍ଵନ୍ଯେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତାଃ । ଅକ୍ରୂରଵସୁଦେଵୌ ଚ ମଂଚପ୍ରାଂତେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ । ଅକୃର ଓ ବସୁଦେବ ମଞ୍ଚର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ ।
ନାଗରୀଯୋଷିତାଂ ମଧ୍ଯେ ଦେଵକୀପୁତ୍ରଗର୍ଦ୍ଧିନୀ । ଅଂତକାଲେଽପି ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମୀତି ମୁଖଂ ସ୍ଥିତା
ନଗର ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ମାଆ ଥିଲେ, ଯିଏ ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ । ସେ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 'ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଖିବି' ବୋଲି ମୁହଁ ଦେଖି ରହିଥିଲେ ।
ଵାଦ୍ଯମାନେଷୁ ତୂର୍ଯେଷୁ ଚାଣୂରେ ଚାତିଵଲ୍ଗତି । ହାହାକାରପରେ ଲୋକେ ହ୍ଯାସ୍ଫୋଟଯତି ମୁଷ୍ଟିକେ
ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବଜୁଥିଲା, ଚାଣୂର ଉଛ୍ଲାସରେ ନାଚୁଥିଲା, ଲୋକମାନେ ହାହାକାର କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ମୁଷ୍ଟିକ ତାଙ୍କର ହାତ ତାଳି ମାଡ଼ୁଥିଲା ।
ଈଷଦ୍ଧସଂତୌ ତୌ ଵୀରୌ ବଲଭଦ୍ର ଜନାର୍ଦନୌ । ଗୋପଵେଷଧରୌ ବାଲୌ ରଂଗଦ୍ଵାରମୁପାଗତୌ
ତାପରେ, ଦୁଇ ଶୂର, ବଳଭଦ୍ର ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ହାଲୁକା ହସି ସହିତ, ଗୋପାଳ ଭେଷରେ ଏବଂ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ, ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ ।
ତତଃ କୁଵଲଯାପୀଡୋ ମହାମାତ୍ରପ୍ରଚୋଦିତଃ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ ହଂତୁଂ ଗୋପକୁମାରକୌ
ତାପରେ, କୁବଳୟାପୀଡ଼, ମହାମାତ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ଦୁଇ ଗୋପାଳ ଝିଅକୁ ମାରିବାକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ଝାପିଲା ।
ହାହାକାରୋ ମହାଞ୍ଜଜ୍ଞେ ରଂଗମଧ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ବଲଦେଵୋଽନୁଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା । ବଳରାମ, ନିଜ ଛୋଟ ଭାଇକୁ ଦେଖି, ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ହଂତଵ୍ଯୋ ହି ମହାଭାଗ ନାଗୋଽଯଂ ଶତ୍ରୁଚୋଦିତଃ
ଏହି ହାତୀଟି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ନିଶ୍ଚୟ ମାରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ସୋଽଗ୍ରଜେନାଥ ବଲଦେଵେନ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ । ସିଂହନାଦଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ମାଧଵଃ ପରଵୀରହା
ଏପରି କଥା ବଡ଼ ଭାଇ ବଳଭଦ୍ର କହିବା ପରେ, ମାଧବ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ, ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ ।
କରେଣ କରମାକୃଷ୍ଯ ତସ୍ଯ କେଶିନିଷୂଦନଃ । ଭ୍ରାମଯାମାସ ତଂ ଶୌରିରୈରାଵତସମଂ ବଲେ
ତାପରେ, କେଶି ନାଶକ ଶୌରି, ନିଜ ହାତରେ ହାତୀର ସୁଣ୍ଡ ଧରି, ଏଇରାବତ ପରି ଶକ୍ତିରେ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ ।
ଈଶୋପି ସର୍ଵଜଗତାଂ ବାଲଲୀଲାନୁସାରତଃ । କ୍ରୀଡିତ୍ଵା ସୁଚିରଂ କୃଷ୍ଣଃ କରିଦଂତପଦାଂତରେ
ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଶିଶୁ ଖେଳ ଅନୁସାରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହାତୀର ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳିଲେ ।
ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ଵାମଦଂତଂ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ପାଣିନା । ତାଡଯାମାସ ଯଂତାରଂ ତସ୍ଯାସୀଚ୍ଛତଧା ଶିରଃ
ଏପରେ, ଡାହାଣ ହାତରେ ବାମ ଦାନ୍ତ ଉଖାଡ଼ି, ସେ ହାତୀ ଚାଳକକୁ ମାଡ଼ିଲେ, ଯାହାର ମୁଣ୍ଡ ଶତ ଖଣ୍ଡ ହେଇଗଲା ।
ଦକ୍ଷିଣଂ ଦଂତମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ବଲଭଦ୍ରୋ ଽପି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ସ ରୋଷସ୍ତେନ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥାନ୍ ଗଜପାଲାନପୋଥଯତ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ବଳଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଡାହାଣ ଦାନ୍ତ ଉଖାଡ଼ି, କ୍ରୋଧରେ ପାଖରେ ଥିବା ହାତୀପାଳମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।
ତତସ୍ତୂତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ଵେଗେନ ରୌହିଣେଯୋ ମହାବଲଃ । ଜଘାନ ଵାମପାଦେନ ମସ୍ତକେ ହସ୍ତିନଂ ରୁଷା
ତାପରେ, ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବଳଶାଳୀ ବଳରାମ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଠି, ବାମ ପାଦରେ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଭାରି କ୍ରୋଧରେ ମାଡ଼ିଲେ ।
ସ ପପାତ ହତସ୍ତେନ ବଲଭଦ୍ରେ ଣ ଲୀଲଯା । ସହସ୍ରାକ୍ଷେଣ ଵଜ୍ରେଣ ତାଡିତଃ ପର୍ଵତୋ ଯଥା
ଏପରି ଭାବେ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଖେଳରେ ମାଡ଼ିବାରୁ, ସେ ହାତୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ।
ହତ୍ଵା କୁଵଲଯାପୀଡଂ ହସ୍ତ୍ଯାରୋହପ୍ରଚୋଦିତମ୍ । ମଦାସୃଗନୁଲିପ୍ତାଂଗୌ ହସ୍ତିଦଂତଵରାଯୁଧୌ
ହାତୀ ଚାଳକ ଉତ୍ସାହରେ ଆସିଥିବା କୁବଳୟାପୀଡ଼କୁ ମାରି, ରକ୍ତ ଓ ମଦରେ ଲପେଟା ଶରୀର, ହାତୀ ଦାନ୍ତ ହସ୍ତରେ ଧରି—
ମୃଗମଧ୍ଯେ ଯଥା ସିଂହୌ ଗର୍ଵଲୀଲାଵଲୋକିନୌ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ସୁମହାରଂଗଂ ବଲଭଦ୍ର ଜନାର୍ଦନୌ
ମୃଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଯେପରି, ଗର୍ବ ଓ ଖେଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହିଁ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବଡ଼ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ହାହାକାରୋ ମହାଞ୍ଜଜ୍ଞେ ମହାରଂଗେ ତ୍ଵନଂତରମ୍ । କୃଷ୍ଣୋଽଯଂ ବଲଭଦ୍ରୋ ଯମିତି ଲୋକସ୍ଯ ଵିସ୍ମଯଃ
ବିଶାଳ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା, ଲୋକେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କହିଲେ, 'ଏହିଏ କୃଷ୍ଣ, ଏହିଏ ବଳଭଦ୍ର!'
ସୋଽଯଂ ଯେନ ହତା ଘୋରା ପୂତନା ବାଲଘାତିନୀ । କ୍ଷିପ୍ତଂ ତୁ ଶକଟଂ ଯେନ ଭଗ୍ନୌ ତୁ ଯମଲାର୍ଜୁନୌ
ଏହିଏ ସେ, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର, ଶିଶୁମାନେଂକୁ ମାରୁଥିବା ପୂତନାକୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ; ଯିଏ ଗଡ଼ିକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଯମଳାର୍ଜୁନ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ।
ସୋଯଂ ଯଃ କାଲିଯଂ ନାଗଂ ମମର୍ଦାରୁହ୍ଯ ଵାଲକଃ । ଧୃତୋ ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନୋ ଯେନ ସପ୍ତରାତ୍ରଂ ମହାଗିରିଃ
ଏହିଏ ସେ ଛୁଆ, ଯିଏ କାଳିୟ ନାଗ ଉପରେ ଚଢ଼ି ତାକୁ ଦମନ କରିଥିଲେ; ଯିଏ ସପ୍ତ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ଧରିଥିଲେ।
ଅରିଷ୍ଟୋ ଧେନୁକଃ କେଶୀ ଲୀଲଯୈଵ ମହାତ୍ମନା । ନିହତା ଯେନ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତା ଦୃଶ୍ଯତାମେଷ ସୋଽଚ୍ଯୁତଃ
ଅରିଷ୍ଟ, ଧେନୁକ, କେଶୀ—ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ—ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଲୀଳାରେ ସହଜରେ ମାରିଦେଇଥିଲେ; ଦେଖ, ଏହିଏ ଅଚ୍ୟୁତ।
ଅଯଂ ଚାସ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ବଲଭଦ୍ରୋ ଽଗ୍ରତୋଽଗ୍ରଜଃ । ପ୍ରଯାତି ଲୀଲଯା ଯୋଷିନ୍ମନୋନଯନନଂଦନଃ
ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ବଳଶାଳୀ ଭାଇ ବଳଭଦ୍ର, ଯିଏ ଭଉଣିଁଠାରୁ ବଡ଼, ମଜାରେ ଆଗକୁ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ଝିଅମାନେର ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରନ୍ତି।
ଅଯଂ ସ କଥ୍ଯତେ ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ ପୁରାଣାର୍ଥଵିଶାରଦୈଃ । ଗୋପାଲୋ ଯାଦଵଂ ଵଂଶଂ ମଗ୍ନମଭ୍ଯଦ୍ଧରିଷ୍ଯତି
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପୁରାଣ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତମାନେ କହନ୍ତି, ଏହିଏ ସେ ଗୋପାଳ, ଯିଏ ଏବେ ଅବନତ ଯାଦବ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ।