ଚକର୍ଷ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚ ତଦା ଋଜୁତ୍ଵଂ କେଶଵୋଽନଯତ୍ । ତତସ୍ସା ଋଜୁତାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଯୋଷିତାମଭଵଦ୍ଵରା
ତାପରେ କେଶବ ତାଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସିଧା କଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ସିଧା କରିଦେଲେ; ଏଭଳି ହୋଇ ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ପାଇଲେ।
ଵିଲାସଲଲିତଂ ପ୍ରାହ ପ୍ରେମଗର୍ଭଭରାଲସମ୍ । ଵସ୍ତ୍ରେ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ ମମ ଗେହଂ ଵ୍ରଜେତି ଵୈ
ଖେଳମସ୍ତ ଭାବରେ, ପ୍ରେମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଜମା ଧରି କହିଲେ, 'ମୋ ଘରକୁ ଆସ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଯା ଶୌରୀ ରାମସ୍ଯାଲୋକ୍ଯ ଚାନନମ୍ । ପ୍ରହସ୍ଯ କୁବ୍ଜାଂ ତାମାହ ନୈକଵକ୍ରାମନିଂଦିତାମ୍
ଏଭଳି ସେ କହିବା ପରେ, ଶୌରି ରାମଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ହସିଲେ ଏବଂ ଏବେ ଆଉ ବାଙ୍କା ନଥିବା, ଅପମାନ ନହେଉଥିବା କୁବ୍ଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଯାସ୍ଯେ ଭଵତୀଗେହମିତି ତାଂ ପ୍ରହସନ୍ହରିଃ । ଵିସସର୍ଜ ଜହାସୋଚ୍ଚୈ ରାମସ୍ଯାଲୋକ୍ଯ ଚାନନମ୍
ହରି ହସି କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିବି,' ଏହା କହି ସେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ହସିଲେ।
ଭକ୍ତିଭେଦାନୁଲିପ୍ତାଂଗୌ ନୀଲପୀତାଂବରୌ ତୁ ତୌ । ଧନୁଶ୍ଶାଲାଂ ତତୋ ଯାତୌ ଚିତ୍ରମାଲ୍ଯୋପଶୋଭିତୌ
ଭକ୍ତିର ଧୂଳିରେ ଲିପ୍ତ ଦେହ ଏବଂ ନୀଳ-ପୀତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଚିତ୍ର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଧନୁଷ ଶାଳାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଆଯାଗଂ ତଦ୍ଧନୂରତ୍ନଂ ତାଭ୍ଯାଂ ପୃଷ୍ଟୈସ୍ତୁ ରକ୍ଷିଭିଃ । ଆଖ୍ଯାତେ ସହସା କୃଷ୍ଣୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ପୂରଯଦ୍ଧନୁଃ
ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷାକର୍ମୀମାନେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଧନୁଷ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ତେବେ କୃଷ୍ଣ ତାକୁ ତୁରନ୍ତ ଧରି ଧନୁଷ ଚାପିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତଃ ପୂରଯତା ତେନ ଭଜ୍ଯମାନଂ ବଲାଦ୍ଧନୁଃ । ଚକାର ସୁମହଚ୍ଛବ୍ଦଂ ମଥୁରା ଯେନ ପୂରିତା
ସେ ଶକ୍ତିରେ ଧନୁଷ ଚାପିବା ସମୟରେ ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ଏତେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯାହାର ଧ୍ୱନିରେ ମଥୁରା ପୂରା ଭରିଗଲା।
ଅନୁଯୁକ୍ତୌ ତତସ୍ତୌ ତୁ ଭଗ୍ନେ ଧନୁଷି ରକ୍ଷିଭିଃ । ରକ୍ଷିସୈନ୍ଯଂ ନିହତ୍ଯୋଭୌ ନିଷ୍କ୍ରାଂତୌ କାର୍ମୁକାଲଯାତ୍
ତାପରେ ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିବା ପରେ ରକ୍ଷାକର୍ମୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ରକ୍ଷା ସେନାକୁ ମାରି ଧନୁଷ ଶାଳାରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ଅକ୍ରୂରାଗମଵୃତ୍ତାଂତମୁପଲଭ୍ଯ ମହଦ୍ଧନୁଃ । ଭଗ୍ନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ କଂସୋଽପି ପ୍ରାହ ଚାଣୂରମୁଷ୍ଟିକୌ
ଅକୃର ଆସିବା ଖବର ଏବଂ ବଡ଼ ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଶୁଣି କଂସ ଚାଣୂର ଏବଂ ମୁଷ୍ଟିକଙ୍କୁ କହିଲେ।
କଂସ ଉଵାଚ। ଗୋପାଲଦାରକୌ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତୁ ମମାଗ୍ରତଃ । ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧେନ ହଂତଵ୍ଯୌ ମମ ପ୍ରାଣହରୌ ହି ତୌ
କଂସ କହିଲେ: 'ଗୋପାଳ ଛୁଆମାନେ ମୋ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ତୁମେ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେକୁ ମାରିଦିଅ, କାରଣ ସେମାନେ ମୋ ଜୀବନକୁ ହୁମକି ଦେଉଛନ୍ତି।'
ନିଯୁଦ୍ଧେ ତଦ୍ଵିନାଶ୍ନୋ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତୋଷିତୋ ହ୍ଯହମ୍ । ଦାସ୍ଯାମ୍ଯଭିମତାନ୍କାମାନ୍ନାନ୍ଯଥୈତୌ ମହାବଲୌ
'ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କର, ମୁଁ ଖୁସି ହେବି ଏବଂ ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଁବ ଦେଇଦେବି; ନହେଲେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।'
ନ୍ଯାଯତୋନ୍ଯାଯତୋ ଵାପି ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତୌ ମମାହିତୌ । ହଂତାଵ୍ଯୌ ତଦ୍ଵଧାଦ୍ରା ଜ୍ଯଂ ସାମାନ୍ଯଂ ଵାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟ ଯେମିତି ହେଉ, ସେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ଶତ୍ରୁ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦିଅ; ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କୀର୍ତ୍ତି କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ଫଳ ପାଇବ।'
ଇତ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ସ ତୌ ମଲ୍ଲୌ ତତଶ୍ଚାହୂଯ ହସ୍ତିପମ୍ । ପ୍ରୋଵାଚୋଚ୍ଚୈସ୍ତ୍ଵଯା ମଲ୍ଲସମାଜଦ୍ଵାରି କୁଂଜରଃ
ଏଭଳି ମଲ୍ଲମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ସେ ହାତୀପାଳକୁ ଡାକି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କହିଲେ, 'ମଲ୍ଲସଭା ଦ୍ୱାରରେ ହାତୀକୁ ରଖ।'
ସ୍ଥାପ୍ଯଃ କୁଵଲଯାପୀଡସ୍ତେନ ତୌ ଗୋପଦାରକୌ । ଘାତନୀଯୌ ନିଯୁଦ୍ଧାଯ ରଂଗଦ୍ଵାରମୁପାଗତୌ
'କୁବଳୟାପୀଡ଼କୁ ସେଠାରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ସେ ଗୋପାଳ ଛୁଆମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିବେ, ସେମାନେକୁ ମାରିଦିଅ।'
ତମପ୍ଯାଜ୍ଞାପ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସର୍ଵାନ୍ମଂଚାନୁପାକୃତାନ୍ । ଆସନ୍ନ ମରଣଃ କଂସଃ ସୂର୍ଯୋଦଯମୁଦୈକ୍ଷତ
ସେଠାରେ ଆଦେଶ ଦେଇ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆସନ ତିଆରି ହେବା ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ଥିବା କଂସ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତତଃ ସମସ୍ତମଂଚେଷୁ ନାଗରସ୍ସ ତଦା ଜନଃ । ରାଜମଂଚେଷୁ ଚାରୂଢାସ୍ସହ ଭୃତ୍ଯୈର୍ନରାଧିପାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଆସନରେ ନଗରବାସୀମାନେ ବସିଲେ, ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ଦାସମାନେ ସହିତ ରାଜାସନରେ ବସିଲେ।
ମଲ୍ଲପ୍ରାଶ୍ନିକଵର୍ଗଶ୍ଚ ରଂଗମଧ୍ଯସମୀପଗଃ । କୃତଃ କଂସେନ କଂସୋଽପି ତୁଂଗମଂଚେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
କଂସ ନିଜେ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ପହଳା ଓ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଠାରେ ବସାଇଥିଲେ । ସେ ନିଜେ ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ ।
ଅଂତଃପୁରାଣାଂ ମଂଚାଶ୍ଚ ତଥାଽନ୍ଯେ ପରିକଲ୍ପିତାଃ । ଅନ୍ଯେ ଚ ଵାରମୁଖ୍ଯାନାମନ୍ଯେ ନାଗରଯୋଷିତାମ୍
ଅନ୍ତଃପୁର ଜଣେ ଜଣେ ଜନାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମଞ୍ଚ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଓ ନଗର ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଉ ଅନ୍ୟ ମଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ ।
ନଂଦଗୋପାଦଯୋ ଗୋପା ମଂଚେଷ୍ଵନ୍ଯେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତାଃ । ଅକ୍ରୂରଵସୁଦେଵୌ ଚ ମଂଚପ୍ରାଂତେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ । ଅକୃର ଓ ବସୁଦେବ ମଞ୍ଚର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ ।
ନାଗରୀଯୋଷିତାଂ ମଧ୍ଯେ ଦେଵକୀପୁତ୍ରଗର୍ଦ୍ଧିନୀ । ଅଂତକାଲେଽପି ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମୀତି ମୁଖଂ ସ୍ଥିତା
ନଗର ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ମାଆ ଥିଲେ, ଯିଏ ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ । ସେ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 'ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଖିବି' ବୋଲି ମୁହଁ ଦେଖି ରହିଥିଲେ ।
ଵାଦ୍ଯମାନେଷୁ ତୂର୍ଯେଷୁ ଚାଣୂରେ ଚାତିଵଲ୍ଗତି । ହାହାକାରପରେ ଲୋକେ ହ୍ଯାସ୍ଫୋଟଯତି ମୁଷ୍ଟିକେ
ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବଜୁଥିଲା, ଚାଣୂର ଉଛ୍ଲାସରେ ନାଚୁଥିଲା, ଲୋକମାନେ ହାହାକାର କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ମୁଷ୍ଟିକ ତାଙ୍କର ହାତ ତାଳି ମାଡ଼ୁଥିଲା ।
ଈଷଦ୍ଧସଂତୌ ତୌ ଵୀରୌ ବଲଭଦ୍ର ଜନାର୍ଦନୌ । ଗୋପଵେଷଧରୌ ବାଲୌ ରଂଗଦ୍ଵାରମୁପାଗତୌ
ତାପରେ, ଦୁଇ ଶୂର, ବଳଭଦ୍ର ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ହାଲୁକା ହସି ସହିତ, ଗୋପାଳ ଭେଷରେ ଏବଂ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ, ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ ।
ତତଃ କୁଵଲଯାପୀଡୋ ମହାମାତ୍ରପ୍ରଚୋଦିତଃ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ ହଂତୁଂ ଗୋପକୁମାରକୌ
ତାପରେ, କୁବଳୟାପୀଡ଼, ମହାମାତ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ଦୁଇ ଗୋପାଳ ଝିଅକୁ ମାରିବାକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ଝାପିଲା ।
ହାହାକାରୋ ମହାଞ୍ଜଜ୍ଞେ ରଂଗମଧ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ବଲଦେଵୋଽନୁଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା । ବଳରାମ, ନିଜ ଛୋଟ ଭାଇକୁ ଦେଖି, ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ହଂତଵ୍ଯୋ ହି ମହାଭାଗ ନାଗୋଽଯଂ ଶତ୍ରୁଚୋଦିତଃ
ଏହି ହାତୀଟି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ନିଶ୍ଚୟ ମାରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ସୋଽଗ୍ରଜେନାଥ ବଲଦେଵେନ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ । ସିଂହନାଦଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ମାଧଵଃ ପରଵୀରହା
ଏପରି କଥା ବଡ଼ ଭାଇ ବଳଭଦ୍ର କହିବା ପରେ, ମାଧବ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ, ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ ।
କରେଣ କରମାକୃଷ୍ଯ ତସ୍ଯ କେଶିନିଷୂଦନଃ । ଭ୍ରାମଯାମାସ ତଂ ଶୌରିରୈରାଵତସମଂ ବଲେ
ତାପରେ, କେଶି ନାଶକ ଶୌରି, ନିଜ ହାତରେ ହାତୀର ସୁଣ୍ଡ ଧରି, ଏଇରାବତ ପରି ଶକ୍ତିରେ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ ।
ଈଶୋପି ସର୍ଵଜଗତାଂ ବାଲଲୀଲାନୁସାରତଃ । କ୍ରୀଡିତ୍ଵା ସୁଚିରଂ କୃଷ୍ଣଃ କରିଦଂତପଦାଂତରେ
ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଶିଶୁ ଖେଳ ଅନୁସାରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହାତୀର ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳିଲେ ।
ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ଵାମଦଂତଂ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ପାଣିନା । ତାଡଯାମାସ ଯଂତାରଂ ତସ୍ଯାସୀଚ୍ଛତଧା ଶିରଃ
ଏପରେ, ଡାହାଣ ହାତରେ ବାମ ଦାନ୍ତ ଉଖାଡ଼ି, ସେ ହାତୀ ଚାଳକକୁ ମାଡ଼ିଲେ, ଯାହାର ମୁଣ୍ଡ ଶତ ଖଣ୍ଡ ହେଇଗଲା ।
ଦକ୍ଷିଣଂ ଦଂତମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ବଲଭଦ୍ରୋ ଽପି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ସ ରୋଷସ୍ତେନ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥାନ୍ ଗଜପାଲାନପୋଥଯତ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ବଳଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଡାହାଣ ଦାନ୍ତ ଉଖାଡ଼ି, କ୍ରୋଧରେ ପାଖରେ ଥିବା ହାତୀପାଳମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।