ପିତୃତୀର୍ଥେନ ସତିଲଂ ତଥୈଵ ସଲିଲାଞ୍ଜଲିମ୍ । ମାତାମହେଭ୍ଯସ୍ତେନୈଵ ପିଣ୍ଡାଂସ୍ତୀର୍ଥେନ ନିର୍ଵପେତ୍
ପିତୃତୀର୍ଥର ଜଳ ଓ ତିଳ ମିଶାଇ, ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମାତାମହମାନେ ପାଇଁ ଆଞ୍ଜଳି ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।
ଦୀକ୍ଷିଣାଗ୍ରେଷୁ ଦର୍ଭେଷୁ ପୁଷ୍ପଧୂପାଦିପୂଜିତମ୍ । ସ୍ଵପିତ୍ରେ ପ୍ରଥମଂ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦ୍ଯାଦୁଚ୍ଛିଷ୍ଟସନ୍ନିଧୌ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଦର୍ଭା ଉପରେ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ସଜାଇ, ନିଜ ପିତାକୁ ପ୍ରଥମେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ, ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ସାକ୍ଷୀରେ।
ପିତାମହାଯ ଚୈଵାନ୍ଯଂ ତତ୍ପିତ୍ରେ ଚ ତଥାପରମ୍ । ଦର୍ଭଭୂଲେ ଲେପଭୁଜଃ ପ୍ରୀଣଯେଲ୍ଲେପଘର୍ଷଣୈଃ
ପିତାମହଙ୍କୁ ଏକ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପିତାକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ; ଦର୍ଭା ଭୂମିରେ ଲେପ ଓ ଘର୍ଷଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।
ପିଣ୍ଡୈର୍ମାତାମହାଂସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯାଦିସଂଯୁତୈଃ । ପୂଜଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯାଣାଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚାଚମନଂ ତତଃ
ଏହିପରି, ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ସହିତ ପିଣ୍ଡ ମାତାମହମାନେ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ; ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜା କରି, ପରେ ତାଙ୍କୁ ଆଚମନ ପାଇଁ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ।
ପିତୃଭ୍ଯଃ ପ୍ରଥମଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ତନ୍ମନସ୍କୋ ନରେଶ୍ଵର । ସୁସ୍ଵଧେତ୍ଯାଶିଷା ଯୁକ୍ତାଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଚ ଦିକ୍ଷିଣାମ୍
ପ୍ରଥମେ, ଭକ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ର ମନେ, ରାଜା, ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଭାବେ, 'ସୁସ୍ୱଧେ' ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ଦକ୍ଷିଣାଂ ତେଭ୍ଯୋ ଵାଚଯେଦ୍ଵୈଶ୍ଵଦେଵିକାନ୍ । ପ୍ରୀଯନ୍ତାମିହ ଯେ ଵିଶ୍ଵେଦେଵାସ୍ତେନ ଇତୀରଯେତ୍
ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ବିଶ୍ୱଦେବ ମନ୍ତ୍ର ପଠିବା ଉଚିତ, 'ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।
ତଥେତି ଚୋକ୍ତେ ତୈର୍ଵିପ୍ରୈଃ ପ୍ରାର୍ଥନୀଯାସ୍ତଥାଶିଷଃ । ପଶ୍ଵାଦ୍ଵିସର୍ଜଯେଦ୍ ଦିଵାନ୍ ପୂର୍ଵଂ ପିତ୍ର୍ଯାନ୍ମହୀପତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ 'ତଥା' କହିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିବା ଉଚିତ; ଗୋମାନେ ଦିଆଯିବା ପୂର୍ବରୁ, ରାଜା, ପିତୃମାନେ ପ୍ରଥମେ ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ।
ମାତାମହାନାମପ୍ଯେଵଂ ସହ ଦେଵୈଃ କ୍ରମଃ ସ୍ମୃତଃ । ଭୋଜନେ ଜ ଣ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ଦାନେ ତଦ୍ଵଦ୍ଵିସର୍ଜନେ
ଏହି କ୍ରମ ମାତାମହମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି; ଭୋଜନ, ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଏବଂ ବିଦାୟରେ ଏହିପରି କ୍ରମ ଅନୁସରିତ ହୁଏ।
ଆପାଦଶୌଚନାତ୍ ପୂର୍ଵଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ଦେଵଦ୍ଵିଜନ୍ମସୁ । ଵିସର୍ଜନଂ ତୁ ପ୍ରଥମଂ ପୈତ୍ରମାତାମହେଷୁ ଵୈ
ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୃତ୍ୟ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ମୁଣ୍ଡୁଠୁ ପାଉଁଯାଏ ପରିସ୍କାର ହେବା ଦରକାର; ଏବଂ ପିତୃପୁରୁଷ ଓ ମାତାମହଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିସର୍ଜଯେତ୍ ପ୍ରୀତିଵଚଃ ସମ୍ମାନାଭ୍ଯଚିତାଂସ୍ତତଃ । ନିଵର୍ତ୍ତେତାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତ ଆଦ୍ଵାରଂ ତାନନୁଵ୍ରଜେତ୍
ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରେମର ଶବ୍ଦ ଦେଇ ସେମାନେଠାରେ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, ସେମାନେ ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବାକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଦୂରେ ଯିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ତତସ୍ତୁ ଵୈଶ୍ଵଦେଵାଖ୍ଯଂ କୁର୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯକ୍ରିଯାଂ ବୁଧଃ । ଭୁଞ୍ଜୀଯାଚ୍ଚ ସମଂ ପୂଜ୍ଯଭୃତ୍ଯବନ୍ଧୁଭିରାତ୍ମନଃ
ତାପରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଦିନିକିଆ ବୈଶ୍ୱଦେବ କୃତ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ନିଜ ପୂଜ୍ୟ, ଦାସ, ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ଖାଇବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ବୁଧଃ କୁର୍ଯାତ୍ପିତ୍ର୍ଯଂ ମାତାମହଂ ତଥା । ଶ୍ରାଦ୍ଧୈରାପ୍ଯାଯିତା ଦଦ୍ଯୁଃ ସର୍ଵାନ୍ କାମାନ୍ ପିତାମହାଃ
ଏଭଳି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ପିତୃପୁରୁଷ ଓ ମାତାମହଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ପିତାମହମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ତ୍ରୀଣି ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପଵିତ୍ରାଣି ଦୌହିତ୍ରଃ କୁତପସ୍ତିଲାଃ । ରଜତସ୍ଯ ତଥା ଦାନଂ କଥାସଙ୍କୀର୍ତନାଦିକମ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ପବିତ୍ର କରିଥିବା ତିନିଟି ଜିନିଷ ହେଉଛି ଦୌହିତ୍ର, କୁଶ ଓ ତିଳ; ଏହାସହିତ ରୂପା ଦାନ, କଥା ପଠିବା ଓ ଗୀତ ଗାଇବା ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରେ।
ଵର୍ଜ୍ଯାନି କୁର୍ଵତା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କ୍ରୋଧୋଽଧ୍ଵଗମନଂ ତ୍ଵରା । ଭୋକ୍ତୁରପ୍ଯତ୍ର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତ୍ରଯମେତନ୍ନ ଶସ୍ଯତେ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାବେଳେ କ୍ରୋଧ, ଯାତ୍ରା ଓ ତ୍ୱରାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ତିନିଟି ଜିନିଷ ଖାଇବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ।
ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଃ ସପିତରସ୍ତଥା ମାତାମହା ନୃପ । କୁଲଂ ଚାପ୍ଯାଯତେ ପୁଂସାଂ ସର୍ଵଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଠିକ୍ଭଳି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱଦେବ, ପିତୃପୁରୁଷ, ମାତାମହ ଓ ସମସ୍ତ କୁଳ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ପୋଷିତ ହୁଏ।
ସୋମାଧାରଃ ପିତୃଗଣୋ ଯାଗାଧାରଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ । ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଯୋଗିନିଯୋଗସ୍ତୁ ତସ୍ମାଦ୍ଭୂପାଲ ଶସ୍ଯତେ
ପିତୃଗଣମାନେ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯଜ୍ଞର ଆଧାର; ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯୋଗର ଏକତା ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ, ରାଜା।
ସହସ୍ତ୍ରସ୍ଯାପି ଵିପ୍ରାଣାଂ ଯୌଗୀ ଚେତ୍ପୁରତଃ ସ୍ଥିତଃ । ସର୍ଵାନ୍ ଭୋକ୍ତୄଂସ୍ତାରଯତି ଯଜମାନଂ ତଥା ନୃପ
ଯଦି ଏକ ଯୋଗୀ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଭା ହୁଅନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଭୋକ୍ତା ଓ ଯଜ୍ମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ରାଜା।
(ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମଣି ଵିହିତାଵିହିତଵସ୍ତୂନାଂ ଵିଚାରଃ) ଔର୍ଵ ଉଵାଚ ହଵିଷ୍ଯମତ୍ସ୍ଯମାଂସୈସ୍ତୁ ଶଶସ୍ଯ ନକୁଲସ୍ଯ ଚ । ସୌକରଚ୍ଛାଗଲୈଣେଯରୌରଵୈର୍ଗଵଯେନ ଚ
ଔର୍ବ କହିଲେ: ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ହବିଷ୍ୟ, ମାଛ, ଶଶକ, ନକୁଲ, ଶୁଆ, ଛାଗ, ଭେଡ଼ା, ହରିଣ ଓ ବନ୍ୟ ଗଂଗା ମାଂସ ଦିଆଯାଇପାରିବ।
ଔରଭ୍ରଗଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ତଥା ମାସଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ପିତାମହାଃ । ପ୍ରଯାନ୍ତି ତୃପ୍ତିଂ ମାଂସୈସ୍ତୁ ନିତ୍ଯଂ ଵାଧ୍ରୀଣସାମିଷୈଃ
ଏହିପରି ଏଣ୍ଡା ଓ ବନ୍ୟ ଗଂଗା ମାଂସ ମାସ ଅନୁସାରେ ଦିଲେ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ତୃପ୍ତି ପାନ୍ତି; ସେମାନେ ବଦ୍ରୀଣସ ମାଂସରେ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଖଡ୍ଗମାଂସମତୀଵାତ୍ର କାଲଶାକଂ ତଥା ମଧୁ । ଶସ୍ତାନି କର୍ମଣ୍ଯତ୍ଯନ୍ତତୃପ୍ତିଦାନି ନରେଶ୍ଵର
ଖଡ଼ା ମାଛର ମାଂସ, କାଳା ଶାକ ଓ ମଧୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ତମ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ରାଜା।
ଗଯାମୁପେତ୍ଯ ଯଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କରୋତି ପୃଥିଵୀପତେ । ସଫଲଂ ତସ୍ଯ ତଜ୍ଜନ୍ମ ଜାଯତେ ପିତୃତୁଷ୍ଟିଦମ୍
ଓ ପୃଥିବୀର ଶାସକ, ଯେଉଁଯିଏ ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଜନ୍ମ ଫଳବତ୍ତା ପାଏ ଓ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ।
ପ୍ରଶାନ୍ତିକାସ୍ସନୀଵାରାଃ ଶ୍ଯାମାକା ଦ୍ଵିଵିଧାସ୍ତଥା । ଵନ୍ଯୌଷଧୀପ୍ରଧାନାସ୍ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ହାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ପ୍ରଶାନ୍ତିକା, ସନୀବାରା, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଶ୍ୟାମାକ ଓ ବନ୍ୟ ଔଷଧୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଵାଃ ପ୍ରିଯଙ୍ଗଵୋ ମୁଦ୍ଗା ଗୋଧୂମା ଵ୍ରୀହଯସ୍ତିଲାଃ । ନିଷ୍ପାଵାଃ କୋଵିଦାରାଶ୍ଚ ସର୍ଷପାଶ୍ଚାତ୍ର ଶୋଭନାଃ
ଯବ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ମୁଗ, ଗହମ, ଚାଉଳ, ତିଳ, ନିଷ୍ପା, କୋବିଦାର ଓ ସରସପ ଏଠାରେ ଶୁଭ।
ଅକୃତାଗ୍ରଯଣଂ ଯଚ୍ଚ ଧାନ୍ଯଜାତଂ ନରେଶ୍ଵର । ରାଜମାଷାନଣୂଂଶ୍ଚୈଵ ମସୂରାଂଶ୍ଚ ଵିସର୍ଜଯେତ୍
ଓ ରାଜା, ଯେଉଁ ଧାନ୍ୟ ପ୍ରଥମ ଫଳ ନିବେଦନରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇନାହିଁ, ରାଜମା, ଅନୁ ଓ ମସୁର ଦାଳ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଲାବୁଂ ଗୃଞ୍ଜନଂ ଚୈଵ ପଲାଣ୍ଡୁଂ ପିଣ୍ଡମୂଲକମ୍ । ଗାନ୍ଧାରକକରମ୍ବାଦିଲଵଣାନ୍ଯୌଷରାଣି ଚ
ଲାଉ, ଗୃଞ୍ଜନ, ପିଆଜ, ମୂଳା, ଗାନ୍ଧାରକ, କରମ୍ବା ଓ ଖଣିର ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଆରକ୍ତାଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ଯାସାଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଲଵଣାନି ଚ । ଵର୍ଜ୍ଯାନ୍ଯେତାନି ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଯଚ୍ଚ ଵାଚା ନ ଶସ୍ଯତେ
ଲାଲ ରସ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଯାହାକୁ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏନାହିଁ, ସେଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଅପରିଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ।
ନକ୍ତାହୃତମନୁଚ୍ଛିନ୍ନଂ ତୃପ୍ଯତେ ନ ଚ ଯତ୍ର ଗୌଃ । ଦୁର୍ଗନ୍ଧି ଫେନିଲଂ ଚାମ୍ବୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଯୋଗ୍ଯଂ ନ ପାର୍ଥିଵ
ଯେଉଁଠି ଗାଈର ଦୁଧ ରାତିରେ ଅବିରତ ଭାବେ ନେଉଛନ୍ତି, ସେଠି ଗାଈ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ। ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଝାଗ ଥିବା ପାଣି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ରାଜା।
କ୍ଷୀରମେକଶଫାନାଂ ଯଦୌଷ୍ଟ୍ରମାଵିକମେଵ ଚ । ମାର୍ଗଂ ଚ ମାହିଷଂ ଚୈଵ ଵର୍ଜଯେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମଣି
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ନଖ ଥିବା ପଶୁ, ଉଠ, ମେଷ ଓ ମହିଷ ମାନଙ୍କର ଦୁଧ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଷଣ୍ଢାପଵିଦ୍ଧଚାଣ୍ଡାଲପାପିପାଷଣ୍ଡିରୋଗିଭିଃ । କୃକଵାକୁଶ୍ଵନନଗ୍ନୈଶ୍ଚ ଵାନରଗ୍ରାମସୂକରୈଃ
ନପୁଂସକ, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ମିଶ୍ର ଜନ୍ମ, ଦୁଷ୍ଟ, ଅନ୍ୟମତୀ, ରୋଗୀ, କାଉଁ, କୁକୁର, ନଗ୍ନ, ବାନର, ଗ୍ରାମବାସୀ ଓ ଶୁଆ ଦ୍ୱାରା—
ଉଦକ୍ଯାସୂତକାଶୌଚିମୃତହାରୈଶ୍ଚ ଵୀକ୍ଷିତେ । ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ସୁରା ନ ପିତରୋ ଭୁଞ୍ଜତେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଯଦି ଜଳ ଆଣୁଥିବା ଜଣେ ଜନାନୀ, ପ୍ରସବରେ ଥିବା, ଅଶୁଚି, ମୃତଦେହ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ, ମହାପୁରୁଷ, ପିତୃମାନେ ତାହାର ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ।