ସାରଂ ସମସ୍ତଗୋଷ୍ଠସ୍ଯ ଵିଧିନା ହରତା ହରିମ୍ । ପ୍ରହ୍ଟତଂ ଗୋପଯୋଷିତୂସୁ ନିର୍ଗୁଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା ।। ୫-୧୮-
‘ବିଧିର କ୍ରମରେ, ସମସ୍ତ ଗୋଷ୍ଠର ମୂଳ ହରିକୁ ନେଯାଯାଉଛି ଏବଂ ଗୋପୀମାନେ ଏକ ନିଷ୍ଠୁର ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ିଦିଯାଉଛନ୍ତି।’
ଭାଵଗର୍ଭସ୍ମିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵିଲାସଲଲିତା ଗତିଃ । ନାଗରୀଣାମତୀଵୈତତ୍ କଟାକ୍ଷୈକ୍ଷିତମେଵ ଚ ।। ୫-୧୮-
‘ନାଗରୀମାନଙ୍କ ଭାବରେ ଭରିଥିବା କଥା, ଖେଳା ଚାଲି ଏବଂ ତାଙ୍କ ତିର୍ଯ୍ୟକ ଦୃଷ୍ଟି ଏକଦମ ଅଦ୍ଭୁତ।’
ଗ୍ରାମ୍ଯୋ ହରିରଯଂ ତାସାଂ ଵିଲାସନିଗଡ଼ୈର୍ଯୁତଃ । ଭଵତୀନାଂ ପୁନଃ ପାଶ୍ଵ କଯା ଯୁତ୍ତଯା ସମେଷ୍ଯତି ।। ୫-୧୮-
‘ଏହି ଗ୍ରାମର ହରି, ଖେଳା ଭାବରେ ଶୋଭିତ, ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଜଣ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ନିକଟରେ ଆଣିପାରିବ?’
ଏଷୈଷ ରଥମାରୁହ୍ଯ ମଥୁରାଂ ଯାତି କେଶଵଃ । କ୍ରୂରେଣାକ୍ରୂ ରକେଣାତ୍ର ନିରାଶେନ ପ୍ରତାରିତଃ ।। ୫-୧୮-
‘ଏବେ କେଶବ ରଥରେ ଚଢ଼ି ମଥୁରାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ନିରାଶ ଏବଂ କ୍ରୂର ଆକୃରା ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଉଛନ୍ତି।’
କିଂ ନ ଵେତ୍ତି ନୃଶଂସୋଽତ୍ର ଅନୁରାଗପରଂ ଜନମ୍ । ଯେନେମମକ୍ଷ୍ଣୋରାହ୍ଲାଦଂ ନଯତ୍ଯନ୍ଯତ୍ର ନୋ ହରିମ୍ ।। ୫-୧୮-
‘ଏଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ କି ଜାଣିନାହିଁ ଯେ ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ କିପରି ଭଲପାଇଥିବା, ଯେହେତୁ ସେ ଆମ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ହରିକୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ନେଯାଉଛି?’
ଏଶ ରାମେଣ ସହିତଃ ପ୍ରଯାତ୍ଯତ୍ଯନ୍ତନିର୍ଘୃଣଃ । ରଥମାରୁହ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦସ୍ତ୍ଵର୍ଯ୍ଯତାମସ୍ଯ ଵାରଣୋ ।। ୫-୧୮-
‘ଏହି ଅତି ନିଷ୍ଠୁର ଗୋବିନ୍ଦ ରାମ ସହ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯାଉଛନ୍ତି; କେଉଁଜଣ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ରୋକିବ?’
ଗୁରୂଣାମଗ୍ରତୋ ଵକ୍ତୁଂ କିଂ ବ୍ରଵପୀଷି ନ ନଃ କ୍ଷମମ୍ । ଗୁରଵଃ କିଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଦଗ୍ଧାନାଂ ଵିରହାଗ୍ରିନା ।। ୫-୧୮-
ବଡ଼ମାନେ ଥିବା ସମ୍ମୁଖରେ କାହିଁକି କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବଡ଼ମାନେ ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ବିରହ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲୁ, ସେମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?
ନନ୍ଦଗୋପମୁଖା ଗୋପା ଗନ୍ତୁମେତେ ସମୁଦ୍ଯତାଃ । ନୋଦ୍ଯମଂ କୁରୁତେ କଶ୍ଵିଦୂ ଗୋଵିନ୍ଦଵିନିଵର୍ତ୍ତନେ ।। ୫-୧୮-
ନନ୍ଦ ଗୋପଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋପମାନେ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ କେହି ଚେଷ୍ଟା କରୁନାହାନ୍ତି।
ସୁପ୍ରଭାତାଦ୍ଯ ରଜନୀ ମଥୁରାଵାସିଯୋଷିତାମ୍ । ପାସ୍ଯନ୍ତ୍ଯଚ୍ଯୁତଵକ୍ତାବ୍ଜାଂ ଯାସାଂ ନେତ୍ରାଲିପଙୂକ୍ତଯଃ ।। ୫-୧୮-
ଆଜି ମଥୁରାର ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ରାତି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଗଲା; ତାଙ୍କର କଜଳ ଲଗା ନୟନ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ଦେଖି ତାହାକୁ ପିଇବେ।
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ପଥି ଯେ କୃଷ୍ଣାମିତୋ ଯାନ୍ତ୍ଯନିଵାରିତାଃ । ଉଦୂହିଷ୍ଯନ୍ତି ପଶ୍ଯନ୍ତଃ ସ୍ଵଦେହଂ ପୁଲକାଞ୍ଚିତମ୍ ।। ୫-୧୮-
ଧନ୍ୟ ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଅବାଧ ଭାବରେ ପଥରେ ଯାଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ନିଜ ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେବ।
ମଥୁରାନଗରୀପୌରନଯନାନାଂ ମହୋତୂସଵଃ । ଗୋଵିନ୍ଦାଵଯଵୈର୍ଦୃଷ୍ଟରତୀଵାଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫-୧୮-
ଆଜି ମଥୁରା ନଗରର ଲୋକମାନଙ୍କର ନୟନ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେବ, ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଅଙ୍ଗକୁ ଦେଖିବେ।
କୋ ନୁ ସ୍ଵପ୍ରଃ ସୁଭାଗ୍ଯାଭିର୍ଦୃଷ୍ଟସ୍ତାଭିରଧୋକ୍ଷଜମ୍ । ଵିସ୍ତାରିକାନ୍ତିନଯନା ଯା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯନିଵାରିତମ୍ ।। ୫-୧୮-
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ନିଜ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯେଉଁମାନେ ସେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଚଉଡ଼ି ନୟନରେ ଅଧୋକ୍ଷଜଙ୍କୁ ଅବାଧ ଭାବରେ ଦେଖିବେ?
ଅହୋ ଗୋପୀଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ମହାନିଧିମ୍ । ଉଦ୍ଧୃତାନ୍ଯତ୍ର ନେତ୍ରାଣି ଵିଧାତ୍ରାକରୁଣାତ୍ମନା ।। ୫-୧୮-
ହା! ଏହି ଗୋପୀମାନେ ପାଇଁ ବଡ଼ ଧନ ଦେଖାଇଦେଇ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦୟାହୀନ ହୃଦୟ ରଖି, ଏବେ ତାଙ୍କର ନୟନକୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ନେଇଗଲେ।
ଅନୁରାଗେଣ ଶୈଥିଲ୍ଯମସ୍ମାସୁ ଵ୍ରଜତା ହରେଃ ! ଶୈଥିଲ୍ଯମୁପଯାନ୍ତ୍ଯାଶୁ କରେଷୁ ଵଲଯାନ୍ଯପି ।। ୫-୧୮-
ହରି ଯିବା ସମୟରେ ଆମର ଭଲପାଇବା ଶୀଥିଳ ହେଉଛି; ହାତର ବାଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଢିଲା ହେଉଛି।
ଅକ୍ରୂରଃ କ୍ରୂରହ୍ଟଦଯଃ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରେରଯତେ ହଯାନ୍ । ଏଵମାର୍ତ୍ତାସୁ ଯୋଷିତ୍ସୁ ଘୃଣା କସ୍ଯ ନ ଜାଯତେ ।। ୫-୧୮-
ଅକୃରା, ଯାହାର ହୃଦୟ କଠୋର, ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ଚଲାଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି; ଏପରି ଯୋଷିତମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ କିଏ ଦୟା ନ କରିବ?
ହା ହା କୃଷ୍ଣରଥସ୍ଯୋଚ୍ଚୈଶ୍ଵ କ୍ରରେଣୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯତାମ୍ । ଦୂରୀକୃତୋ ହରିର୍ଯେନ ସୋଽପି ରେଣୁର୍ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ।। ୫-୧୮-
ହା! କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରଥରୁ ଉଠିଥିବା ଧୂଳିକୁ ଦେଖ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ହରି ଦୂରକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ଧୂଳି ମଧ୍ୟ ଏବେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେଵମତିହାର୍ଦ୍ଦନ ଗୋପୀଜନନିରୀକ୍ଷିତଃ । ତତ୍ଯାଜ ଵ୍ରଜଭୂଭାଗଂ ସହ ରାମେଣ କେଶଵଃ ।। ୫-୧୮-
ଏଭଳି ଗୋପୀମାନେ ଗଭୀର ବିଷାଦରେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, କେଶବ ରାମଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରଜଭୂମିକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ଜଵିତାଶ୍ଵେନ ରଥେନ ଯମୁନାତଟମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତା ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ରାମାକ୍ରୂ ରଜନାର୍ଦ୍ଦନାଃ ।। ୫-୧୮-
ତେଉଁମାନେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇଥିବା ରଥରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ରାମ, ଅକୃରା ଏବଂ ଶତ୍ରୁନିବାରକ ମଧ୍ୟଦିନ ସମୟରେ ଯମୁନା ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅଥାହ କୃଷ୍ଣମକ୍ରୂରୋ ଭଵଦ୍ଭଯାଂ ତାଵଦାସ୍ଯତାମ୍ । ଯାଵତ୍ କରୋମି କାଲିନ୍ଦ୍ଯାମାହ୍ନିକାର୍ହଣମମ୍ଭସି ।। ୫-୧୮-
ତାପରେ ଅକୃରା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ କିଛି ସମୟ ଦିଅ, ମୁଁ କାଳିନ୍ଦୀ ଜଳରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସ୍ନାନ କରିବି।'
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତତଃ ସ୍ତ୍ରାତଃ ସ୍ଵାଚାନ୍ତଃ ସ ମହାମତିଃ । ଦଧ୍ଯୌ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଵିପ୍ର!ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଯମୁନାଜଲେ ।। ୫-୧୮-
କୃଷ୍ଣ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ତାପରେ ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟ ଯମୁନା ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବ୍ରହ୍ମର ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ଫଣାସହସ୍ତ୍ରମାଲାଞଯ ବଲଭଦ୍ର ଦଦର୍ଶ ସଃ । କୁନ୍ଦମାଲାଙ୍ଗମୁନ୍ନିଦ୍ର-ପଦ୍ମପତ୍ରାରୁଣୋକ୍ଷଣମ୍ ।। ୫-୧୮-
ସେଠାରେ ସେ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ହଜାର ଫଣାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଭଳି ଶୁଭ୍ର ଦେହ ଏବଂ ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଥିଲେ।
ଵୃତଂ ଵାସୁକିରମ୍ଭାଦ୍ଯୈର୍ମହଦ୍ଭିଃ ପଵନାଶିଭିଃ । ସଂସ୍ତୂଯମାନଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍ ।। ୫-୧୮-
ବାସୁକି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ-ସଦୃଶ ନାଗମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଦଧାନମସିତେ ଵସ୍ତ୍ରେ ଚାରୁପଦ୍ମାଵତଂସକମ୍ । ଚାରୁକୁଣ୍ଡଲିନଂ ଭାନ୍ତମନ୍ତର୍ଜଲତଲେ ସ୍ଥିତମ୍ ।। ୫-୧୮-
କଳା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ମୁଣ୍ଡରେ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ରଖି, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ସେ ଜଳ ତଳରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଉଁଥିଲେ।
ତସ୍ଯୋତୂସଙ୍ଗ ଘନଶ୍ଯାମମାତାମ୍ରାଯତଲୋଚନମ୍ । ଚତୁର୍ବାହୁମୁଦାରାଙ୍ଗ ଚକ୍ରାଦ୍ଯାଯୁଧଭୂଷଣମ୍ ।। ୫-୧୮-
ତାଙ୍କର କୋଲରେ ଘନ ଶ୍ୟାମ ଦେହ, ତାମ୍ର ଚଉଡ଼ି ଚକ୍ଷୁ, ଚାରିଟି ହାତ, ଉତ୍ତମ ଅଙ୍ଗ, ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଭୂଷିତ ଥିଲେ।
ପୀତେ ଵସାନଂ ଵସନେ ଚିତ୍ରମାଲ୍ଯ-ଵିଭୂଷଣାମ୍ । ଶକ୍ରଚାପତଡ଼ିନ୍ମାଲା-ଵିଚିତ୍ରମିଵ ତୋଯଦମ୍ ।। ୫-୧୮-
ହଳଦୀ ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ, ସେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଯେ, ଧନୁଷ୍ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର ହୋଇଥିବା ବର୍ଷାମେଘ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଵତ୍ସଵକ୍ଷସଞ୍ଚାରୁକେଯୂରମୁକୁଟୋଜ୍ଜଵଲମ୍ । ଦଦର୍ଶ କୃଷ୍ଣମକ୍ଲିଷ୍ଟ-ପୁଣ୍ଡରୀକାଵତଂସକମ୍ ।। ୫-୧୮-
ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଛାତି, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଅଭିଜାତ ମୁକୁଟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ, ନିର୍ମଳ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ମାଳା ରେ ଶୋଭିତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ସନନ୍ଦନାଦ୍ଯୈର୍ମୁନିଭିଃ ସିଦ୍ଧଯୋଗୈରକଲ୍ମଷୈଃ । ଵିଚିନ୍ତ୍ଯମାନଂ ତତ୍ରସ୍ଥୈର୍ନାସାଗ୍ରନ୍ଯସ୍ତଲୋଚନୈଃ ।। ୫-୧୮-
ସନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁନିମାନେ, ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ପାପରହିତ, ନାକର ଟିପ୍ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ରଖି ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ବଲ-କୃଷ୍ଣୌ ତଥାକ୍ରୂରଃ ପ୍ରତ୍ଯଭିଜ୍ଞାଯ ଵିସ୍ମିତଃ । ସୋଽଚିନ୍ତଯଦୂ ରଥାଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ କଥମତ୍ରାଗତାଵିତି ।। ୫-୧୮-
ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ଅକୃର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ, ଭାବିଲେ—'ଏମିତି ତେବେ ଏମାନେ ରଥରୁ ଏଠାକୁ କେମିତି ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଗଲେ?'
ଵିଵକ୍ଷୋଃ ସ୍ତମ୍ଭଯାମାସ ଵାଚଂ ତସ୍ଯ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଃ । ତତୋ ନିଷ୍କମ୍ଯ ସଲିଲାଦୂ ରଥମଭ୍ଯାଗତଃ ପୁନଃ ।। ୫-୧୮-
ସେ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତାଙ୍କର କଥାକୁ ରୋକିଦେଲେ; ତାପରେ ଜଳରୁ ବାହାରି, ପୁଣିଥରେ ରଥକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଦଦର୍ଶ ତତ୍ର ଚୈଵୋଭୌ ରଥସ୍ଯୋପର୍ଯ୍ଯଧିଷ୍ଠିତୌ । ରାମ-କୃଷ୍ଣୌ ଯଥାପୂର୍ଵ୍ଵଂ ମନୁଷ୍ଯଵପୁଷାନ୍ଵିତୌ ।। ୫-୧୮-
ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ଦୁଇଜଣ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ପୂର୍ବବତ୍ ମାନବ ରୂପରେ ରଥ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି।