ଉଗ୍ରସେନେ ଯଥା କଂସଃ ସୁଦୁରାତ୍ମା ଚ ଵର୍ତ୍ତତେ। ଯଂ ଚୈଵାର୍ଥଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସ ସସେନ ଵିସର୍ଜ୍ଜିତଃ ।। ୫-୧୮-
କଂସ କିପରି ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ସହ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରେ ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରେ ସେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହ ଦୂରେ ପଠାଯାଇଛି, ଏହି କଥା ଆକୃରା ବିସ୍ତାରରେ କହିଲେ।
ତତ୍ ସର୍ଵ୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାଚ୍ଛ୍ରୁ ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ କେଶିସୂଦନଃ । ଉଵାଚାଖିଲମପ୍ଯେତଜୂଜ୍ଞାତଂ ଦାନପତେ!ମଯା ।। ୫-୧୮-
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା କେଶୀ ସୂଦନ ଭଗବାନ ଶୁଣିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଦାନପତି, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଜାଣିଛି।'
କରିଷ୍ଯେ ଚ ମହାଭାଗ!ଯଦତ୍ରୌପଯିକଂ ମତମ୍ । ଵିଚିନ୍ତ୍ଯଂ ନାନ୍ଯଥୈତତ୍ ତେ ଵିଦ୍ଧି କଂସଂ ହତଂ ମଯା ।। ୫-୧୮-
‘ମହାଭାଗ, ଏଠାରେ ଯାହା ଉଚିତ ମୁଁ କରିବି; ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣ, କଂସ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେବ — ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।’
ଅହଂ ରାମଶ୍ଵ ମଥୁରା ଶ୍ଵୋ ଯାସ୍ଯାଵଃ ସମଂ ତ୍ଵଯା । ଗୋପଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଵ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ଆଦାଯୋପାଯନଂ ବହୁ ।। ୫-୧୮-
‘ରାମ, ଆମେ ଆଗାମୀକାଲି ତୁମ ସହ ମଥୁରାକୁ ଯିବା; ଗୋପ ଜଣେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଅନେକ ଉପାୟନ ନେଇ ଯିବେ।’
ନିଶେଯଂ ନୀଯତାଂ ଵୀର!ନ ଚିନ୍ତାଂ କର୍ତ୍ତୁମର୍ହସି । ତ୍ରିରାତ୍ରାଭ୍ଯନ୍ତରେ କଂସଂ ହନିଷ୍ଯାମି ସହାନୁଗମ ।। ୫-୧୮-
‘ବୀର, ଏ ରାତି ଶାନ୍ତିରେ ବିତାଅ; ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ତିନି ରାତି ମଧ୍ୟରେ, କଂସ ତାଙ୍କ ସହ ନଷ୍ଟ ହେବ।’
ସମାଦିଶ୍ଯ ତତୋ ଗୋପାନକ୍ରୁ ରୋଽପି ସକେଶଵଃ । ସୁଷ୍ଵାପ ବଲଭଦ୍ରଶ୍ଵ ନନ୍ଦଗୋପଗୃହେ ସୁଖମ୍ ।। ୫-୧୮-
ତାପରେ, ଗୋପମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା ନିର୍ଦେଶ ପରେ, ଆକୃରା, କେଶବ ଏବଂ ବଳଭଦ୍ର ନନ୍ଦ ଗୋପଙ୍କ ଘରେ ଖୁସିରେ ଶୁଇଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ କୃଷ୍ଣ-ରାମୌ ମହାମତୀ । ଅକ୍ରୂରେଣ ସମଂ ଗନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତୌ ମଥୁରାଂ ପ୍ରିତ ।। ୫-୧୮-
ପରେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଭାତ ହେଲାବେଳେ, ଜ୍ଞାନୀ କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ରାମ, ଆକୃରା ସହ ମଥୁରାକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୋପୀଜନଃ ସାସ୍ତ୍ରଃ ଶ୍ଲଥଦୂଵଲଯବାହୁକଃ । ନିଃ ଶ୍ଵସ୍ଯ ଚାତିଦୁଃ ଖାର୍ତ୍ତଃ ପ୍ରାହ ଚେଦଂ ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୫-୧୮-
ଏହା ଦେଖି, ଗୋପୀମାନେ ହଲକା ଚୂଡ଼ା ଓ ଶିଥିଳ ହାତ ସହ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଏହି କଥା ଏକାପରେ ଏକା କହିଲେ।
ମଥୁରାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦଃ କଥଂ ଗୋକୁଲମେଷ୍ଯତି । ନାଗରସ୍ତ୍ରୀ-କଲାଲାପମଧୁ ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ ପାସ୍ଯତି ।। ୫-୧୮-
‘ଗୋବିନ୍ଦ ମଥୁରାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ କିପରି ଗୋକୁଳକୁ ଫେରିବ? ସେ ନାଗର ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧୁର କଥା କାନରେ ଶୁଣିବ।’
ଵିଲାସିଵାକ୍ଯପାନେଷୁ ନାଗରୀଣାଂ କୃତାସ୍ପଦମ୍ । ଚିତ୍ତମସ୍ଯ କଥ ଭୂଯୋ ଗ୍ରାମ୍ଯଗୋପୀଷୁ ଯାସ୍ଯତି ।। ୫-୧୮-
‘ନାଗରୀମାନଙ୍କ ଖେଳା କଥାରେ ତାଙ୍କ ମନ ଲଗିଗଲାପରେ, ଏହା ପୁନି କିପରି ଗ୍ରାମର ଗୋପୀମାନେ ପାଇଁ ଫେରିବ?’
ସାରଂ ସମସ୍ତଗୋଷ୍ଠସ୍ଯ ଵିଧିନା ହରତା ହରିମ୍ । ପ୍ରହ୍ଟତଂ ଗୋପଯୋଷିତୂସୁ ନିର୍ଗୁଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା ।। ୫-୧୮-
‘ବିଧିର କ୍ରମରେ, ସମସ୍ତ ଗୋଷ୍ଠର ମୂଳ ହରିକୁ ନେଯାଯାଉଛି ଏବଂ ଗୋପୀମାନେ ଏକ ନିଷ୍ଠୁର ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ିଦିଯାଉଛନ୍ତି।’
ଭାଵଗର୍ଭସ୍ମିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵିଲାସଲଲିତା ଗତିଃ । ନାଗରୀଣାମତୀଵୈତତ୍ କଟାକ୍ଷୈକ୍ଷିତମେଵ ଚ ।। ୫-୧୮-
‘ନାଗରୀମାନଙ୍କ ଭାବରେ ଭରିଥିବା କଥା, ଖେଳା ଚାଲି ଏବଂ ତାଙ୍କ ତିର୍ଯ୍ୟକ ଦୃଷ୍ଟି ଏକଦମ ଅଦ୍ଭୁତ।’
ଗ୍ରାମ୍ଯୋ ହରିରଯଂ ତାସାଂ ଵିଲାସନିଗଡ଼ୈର୍ଯୁତଃ । ଭଵତୀନାଂ ପୁନଃ ପାଶ୍ଵ କଯା ଯୁତ୍ତଯା ସମେଷ୍ଯତି ।। ୫-୧୮-
‘ଏହି ଗ୍ରାମର ହରି, ଖେଳା ଭାବରେ ଶୋଭିତ, ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଜଣ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ନିକଟରେ ଆଣିପାରିବ?’
ଏଷୈଷ ରଥମାରୁହ୍ଯ ମଥୁରାଂ ଯାତି କେଶଵଃ । କ୍ରୂରେଣାକ୍ରୂ ରକେଣାତ୍ର ନିରାଶେନ ପ୍ରତାରିତଃ ।। ୫-୧୮-
‘ଏବେ କେଶବ ରଥରେ ଚଢ଼ି ମଥୁରାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ନିରାଶ ଏବଂ କ୍ରୂର ଆକୃରା ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଉଛନ୍ତି।’
କିଂ ନ ଵେତ୍ତି ନୃଶଂସୋଽତ୍ର ଅନୁରାଗପରଂ ଜନମ୍ । ଯେନେମମକ୍ଷ୍ଣୋରାହ୍ଲାଦଂ ନଯତ୍ଯନ୍ଯତ୍ର ନୋ ହରିମ୍ ।। ୫-୧୮-
‘ଏଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ କି ଜାଣିନାହିଁ ଯେ ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ କିପରି ଭଲପାଇଥିବା, ଯେହେତୁ ସେ ଆମ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ହରିକୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ନେଯାଉଛି?’
ଏଶ ରାମେଣ ସହିତଃ ପ୍ରଯାତ୍ଯତ୍ଯନ୍ତନିର୍ଘୃଣଃ । ରଥମାରୁହ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦସ୍ତ୍ଵର୍ଯ୍ଯତାମସ୍ଯ ଵାରଣୋ ।। ୫-୧୮-
‘ଏହି ଅତି ନିଷ୍ଠୁର ଗୋବିନ୍ଦ ରାମ ସହ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯାଉଛନ୍ତି; କେଉଁଜଣ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ରୋକିବ?’
ଗୁରୂଣାମଗ୍ରତୋ ଵକ୍ତୁଂ କିଂ ବ୍ରଵପୀଷି ନ ନଃ କ୍ଷମମ୍ । ଗୁରଵଃ କିଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଦଗ୍ଧାନାଂ ଵିରହାଗ୍ରିନା ।। ୫-୧୮-
ବଡ଼ମାନେ ଥିବା ସମ୍ମୁଖରେ କାହିଁକି କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବଡ଼ମାନେ ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ବିରହ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲୁ, ସେମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?
ନନ୍ଦଗୋପମୁଖା ଗୋପା ଗନ୍ତୁମେତେ ସମୁଦ୍ଯତାଃ । ନୋଦ୍ଯମଂ କୁରୁତେ କଶ୍ଵିଦୂ ଗୋଵିନ୍ଦଵିନିଵର୍ତ୍ତନେ ।। ୫-୧୮-
ନନ୍ଦ ଗୋପଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋପମାନେ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ କେହି ଚେଷ୍ଟା କରୁନାହାନ୍ତି।
ସୁପ୍ରଭାତାଦ୍ଯ ରଜନୀ ମଥୁରାଵାସିଯୋଷିତାମ୍ । ପାସ୍ଯନ୍ତ୍ଯଚ୍ଯୁତଵକ୍ତାବ୍ଜାଂ ଯାସାଂ ନେତ୍ରାଲିପଙୂକ୍ତଯଃ ।। ୫-୧୮-
ଆଜି ମଥୁରାର ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ରାତି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଗଲା; ତାଙ୍କର କଜଳ ଲଗା ନୟନ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ଦେଖି ତାହାକୁ ପିଇବେ।
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ପଥି ଯେ କୃଷ୍ଣାମିତୋ ଯାନ୍ତ୍ଯନିଵାରିତାଃ । ଉଦୂହିଷ୍ଯନ୍ତି ପଶ୍ଯନ୍ତଃ ସ୍ଵଦେହଂ ପୁଲକାଞ୍ଚିତମ୍ ।। ୫-୧୮-
ଧନ୍ୟ ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଅବାଧ ଭାବରେ ପଥରେ ଯାଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ନିଜ ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେବ।
ମଥୁରାନଗରୀପୌରନଯନାନାଂ ମହୋତୂସଵଃ । ଗୋଵିନ୍ଦାଵଯଵୈର୍ଦୃଷ୍ଟରତୀଵାଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫-୧୮-
ଆଜି ମଥୁରା ନଗରର ଲୋକମାନଙ୍କର ନୟନ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେବ, ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଅଙ୍ଗକୁ ଦେଖିବେ।
କୋ ନୁ ସ୍ଵପ୍ରଃ ସୁଭାଗ୍ଯାଭିର୍ଦୃଷ୍ଟସ୍ତାଭିରଧୋକ୍ଷଜମ୍ । ଵିସ୍ତାରିକାନ୍ତିନଯନା ଯା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯନିଵାରିତମ୍ ।। ୫-୧୮-
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ନିଜ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯେଉଁମାନେ ସେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଚଉଡ଼ି ନୟନରେ ଅଧୋକ୍ଷଜଙ୍କୁ ଅବାଧ ଭାବରେ ଦେଖିବେ?
ଅହୋ ଗୋପୀଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ମହାନିଧିମ୍ । ଉଦ୍ଧୃତାନ୍ଯତ୍ର ନେତ୍ରାଣି ଵିଧାତ୍ରାକରୁଣାତ୍ମନା ।। ୫-୧୮-
ହା! ଏହି ଗୋପୀମାନେ ପାଇଁ ବଡ଼ ଧନ ଦେଖାଇଦେଇ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦୟାହୀନ ହୃଦୟ ରଖି, ଏବେ ତାଙ୍କର ନୟନକୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ନେଇଗଲେ।
ଅନୁରାଗେଣ ଶୈଥିଲ୍ଯମସ୍ମାସୁ ଵ୍ରଜତା ହରେଃ ! ଶୈଥିଲ୍ଯମୁପଯାନ୍ତ୍ଯାଶୁ କରେଷୁ ଵଲଯାନ୍ଯପି ।। ୫-୧୮-
ହରି ଯିବା ସମୟରେ ଆମର ଭଲପାଇବା ଶୀଥିଳ ହେଉଛି; ହାତର ବାଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଢିଲା ହେଉଛି।
ଅକ୍ରୂରଃ କ୍ରୂରହ୍ଟଦଯଃ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରେରଯତେ ହଯାନ୍ । ଏଵମାର୍ତ୍ତାସୁ ଯୋଷିତ୍ସୁ ଘୃଣା କସ୍ଯ ନ ଜାଯତେ ।। ୫-୧୮-
ଅକୃରା, ଯାହାର ହୃଦୟ କଠୋର, ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ଚଲାଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି; ଏପରି ଯୋଷିତମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ କିଏ ଦୟା ନ କରିବ?
ହା ହା କୃଷ୍ଣରଥସ୍ଯୋଚ୍ଚୈଶ୍ଵ କ୍ରରେଣୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯତାମ୍ । ଦୂରୀକୃତୋ ହରିର୍ଯେନ ସୋଽପି ରେଣୁର୍ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ।। ୫-୧୮-
ହା! କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରଥରୁ ଉଠିଥିବା ଧୂଳିକୁ ଦେଖ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ହରି ଦୂରକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ଧୂଳି ମଧ୍ୟ ଏବେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେଵମତିହାର୍ଦ୍ଦନ ଗୋପୀଜନନିରୀକ୍ଷିତଃ । ତତ୍ଯାଜ ଵ୍ରଜଭୂଭାଗଂ ସହ ରାମେଣ କେଶଵଃ ।। ୫-୧୮-
ଏଭଳି ଗୋପୀମାନେ ଗଭୀର ବିଷାଦରେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, କେଶବ ରାମଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରଜଭୂମିକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ଜଵିତାଶ୍ଵେନ ରଥେନ ଯମୁନାତଟମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତା ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ରାମାକ୍ରୂ ରଜନାର୍ଦ୍ଦନାଃ ।। ୫-୧୮-
ତେଉଁମାନେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇଥିବା ରଥରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ରାମ, ଅକୃରା ଏବଂ ଶତ୍ରୁନିବାରକ ମଧ୍ୟଦିନ ସମୟରେ ଯମୁନା ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅଥାହ କୃଷ୍ଣମକ୍ରୂରୋ ଭଵଦ୍ଭଯାଂ ତାଵଦାସ୍ଯତାମ୍ । ଯାଵତ୍ କରୋମି କାଲିନ୍ଦ୍ଯାମାହ୍ନିକାର୍ହଣମମ୍ଭସି ।। ୫-୧୮-
ତାପରେ ଅକୃରା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ କିଛି ସମୟ ଦିଅ, ମୁଁ କାଳିନ୍ଦୀ ଜଳରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସ୍ନାନ କରିବି।'
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତତଃ ସ୍ତ୍ରାତଃ ସ୍ଵାଚାନ୍ତଃ ସ ମହାମତିଃ । ଦଧ୍ଯୌ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଵିପ୍ର!ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଯମୁନାଜଲେ ।। ୫-୧୮-
କୃଷ୍ଣ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ତାପରେ ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟ ଯମୁନା ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବ୍ରହ୍ମର ଧ୍ୟାନ କଲେ।