ଯେନାଗ୍ରିଵିଦ୍ଯୁ ଦୂରଵିରଶ୍ମିମାଲା କରାଲମତ୍ଯୁଗ୍ରନାନାଂ ନଯନାଞ୍ଜନାନି ।। ୫-୧୭-
ଯିଏ ଅଗ୍ନିର ଚମକ ପରି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର କିରଣ ଦୂରକୁ ପଠାନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅନ୍ଧକାର ହୁଏ।
ଯତ୍ରାମ୍ବୁ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ବଲିର୍ମ୍ମନୋଜ୍ଞା ନଵାପ ଭୋଗାନ୍ ଵସୁଧାତଲସ୍ଥଃ । ତଥାମରତ୍ଵଂ ତ୍ରିଦଶାଧିପତ୍ଯଂ ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ପୂର୍ଣମପେତଶତ୍ରୁଃ ।। ୫-୧୭-
ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ବଲି ଜଳ ରଖି, ପୃଥିବୀରେ ରହି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଏବଂ ଅମରତ୍ୱ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଓ ଶତ୍ରୁହୀନ ମନ୍ବନ୍ତର ଲାଭ କଲେ।
ଅପ୍ଯେଷ ମାଂ କଂସପରିଗ୍ରହେଣ ଦୋଷାସ୍ପଦୀଭୂତମଦୋଷଦୁଷ୍ଟମ୍ । କର୍ତ୍ତାଵମାନୋପହତଂ ଧିଗସ୍ତୁ ତଜ୍ଜନ୍ମନଃ ସାଧୁବହିଷ୍କୃତଂ ଯତ୍ ।। ୫-୧୭-
ମୁଁ କଂସଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଦୋଷି ଓ ନିନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲି, ସାଧୁମାନେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ଏହା ସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ କି?
ଜ୍ଞାନାତ୍ମକସ୍ଯାମଲସତ୍ତ୍ଵରାଶେରପେତଦୋଷସ୍ଯ ସଦା ସ୍ଫୁଟସ୍ଯ କିଂ ଵା ଜଗତ୍ଯତ୍ର ସମସ୍ତପୁଂସାମଜ୍ଞାତମସ୍ଯାସ୍ତି ହ୍ଟଦି ସ୍ଥିତସ୍ଯ ।। ୫-୧୭-
ଏହି ଜଗତରେ କଣ ଅଛି ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଅଜ୍ଞାତ? ସେ ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି, ନିର୍ମଳ ସତ୍ତ୍ୱର ଆକାର, ସଦା ପ୍ରକାଶମାନ, ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦହଂ ଭକ୍ତିଵିନମ୍ରଚେତା ଵ୍ରଜାମି ସର୍ଵ୍ଵେଶ୍ଵରମୀଶ୍ଵରାଣାମ୍ । ଅଂଶାଵତାରଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସ୍ଯ ଅନାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତମଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ।। ୫-୧୭-
ସେହିପାଇଁ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ନମ୍ର ହୃଦୟ ନେଇ, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ, ଅନାଦି, ଅନ୍ତହୀନ, ମଧ୍ୟ ନଥିବା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଉପରେ ଶରଣ ନେଉଛି।
ଚିନ୍ତଯନ୍ନିତି ଗୋଵିନ୍ଦମୁପାଗମ୍ଯ ସ ଯାଦଵଃ । ଅକ୍ରୂରୋଽସ୍ମୀତି ଚରଣୌ ନନାମ ଶିରସା ହରେଃ ।। ୫-୧୮-
ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଯାଦବ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; 'ମୁଁ ଅକୃର' ବୋଲି ହରିଙ୍କ ଚରଣରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।
ସୋଽପ୍ଯେନଂ ଧ୍ଵଜଵଜ୍ରାବ୍ଜ-କୃତଚିହ୍ନନେ ପାଣିନା । ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯାକୃଷ୍ଯ ଚ ପ୍ରୀତ୍ଯା ସୁଗାଢଂ ପରିଷସ୍ଵଜେ ।। ୫-୧୮-
ଝଣ୍ଡା, ବଜ୍ର ଓ କମଳ ଚିହ୍ନ ଥିବା ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ଛୁଇଁ, ନିକଟକୁ ଆଣି, ଭଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
କୃତସଂଵାଦନୌ ତେନ ଯଥାଵଦୂ ବଲ-କେଶଵୌ । ତତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ସଂହ୍ଟଷ୍ଟୌ ତମାଦାଯାତ୍ମମନ୍ଦିରମ୍ ।। ୫-୧୮-
ଏଭଳି ଭଲଭାବର ସମ୍ବାଦ ପରେ, ବଳରାମ ଓ କେଶବ ତାଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସହ ତାଭ୍ଯାଂ ତଦାକ୍ରୂରଃ କୃତସଂଵାଦନାଦିକଃ । ଭୁକ୍ତଭୋଜ୍ଯୋ ଯଥାନ୍ଯାଯମାଚଚକ୍ଷେ ତତସ୍ତଯୋଃ ।। ୫-୧୮-
ତାଙ୍କ ସହ ଆକୃରା ଭଲଭାବରେ ଆଳାପ କରିବା ପରେ, ଯଥାଯଥିକ ଭୋଜନ କରିଲେ, ତାପରେ ସମସ୍ତ କଥା ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଥା ନିର୍ଭର୍ତୂସ୍ଯତେ ତେନ କସେନାନକଦୁନ୍ଦୁଭିଃ । ଯଥା ଚ ଦେଵକୀ ଦେଵୀ ଦାନଵେନ ଦୁରାତ୍ମନା ।। ୫-୧୮-
କେଉଁପରି ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁଅ କଂସ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି ଏବଂ ଦେବକୀ ଦେବୀ କିପରି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ସେ କଥା ଆକୃରା କହିଲେ।
ଉଗ୍ରସେନେ ଯଥା କଂସଃ ସୁଦୁରାତ୍ମା ଚ ଵର୍ତ୍ତତେ। ଯଂ ଚୈଵାର୍ଥଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସ ସସେନ ଵିସର୍ଜ୍ଜିତଃ ।। ୫-୧୮-
କଂସ କିପରି ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ସହ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରେ ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରେ ସେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହ ଦୂରେ ପଠାଯାଇଛି, ଏହି କଥା ଆକୃରା ବିସ୍ତାରରେ କହିଲେ।
ତତ୍ ସର୍ଵ୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାଚ୍ଛ୍ରୁ ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ କେଶିସୂଦନଃ । ଉଵାଚାଖିଲମପ୍ଯେତଜୂଜ୍ଞାତଂ ଦାନପତେ!ମଯା ।। ୫-୧୮-
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା କେଶୀ ସୂଦନ ଭଗବାନ ଶୁଣିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଦାନପତି, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଜାଣିଛି।'
କରିଷ୍ଯେ ଚ ମହାଭାଗ!ଯଦତ୍ରୌପଯିକଂ ମତମ୍ । ଵିଚିନ୍ତ୍ଯଂ ନାନ୍ଯଥୈତତ୍ ତେ ଵିଦ୍ଧି କଂସଂ ହତଂ ମଯା ।। ୫-୧୮-
‘ମହାଭାଗ, ଏଠାରେ ଯାହା ଉଚିତ ମୁଁ କରିବି; ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣ, କଂସ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେବ — ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।’
ଅହଂ ରାମଶ୍ଵ ମଥୁରା ଶ୍ଵୋ ଯାସ୍ଯାଵଃ ସମଂ ତ୍ଵଯା । ଗୋପଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଵ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ଆଦାଯୋପାଯନଂ ବହୁ ।। ୫-୧୮-
‘ରାମ, ଆମେ ଆଗାମୀକାଲି ତୁମ ସହ ମଥୁରାକୁ ଯିବା; ଗୋପ ଜଣେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଅନେକ ଉପାୟନ ନେଇ ଯିବେ।’
ନିଶେଯଂ ନୀଯତାଂ ଵୀର!ନ ଚିନ୍ତାଂ କର୍ତ୍ତୁମର୍ହସି । ତ୍ରିରାତ୍ରାଭ୍ଯନ୍ତରେ କଂସଂ ହନିଷ୍ଯାମି ସହାନୁଗମ ।। ୫-୧୮-
‘ବୀର, ଏ ରାତି ଶାନ୍ତିରେ ବିତାଅ; ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ତିନି ରାତି ମଧ୍ୟରେ, କଂସ ତାଙ୍କ ସହ ନଷ୍ଟ ହେବ।’
ସମାଦିଶ୍ଯ ତତୋ ଗୋପାନକ୍ରୁ ରୋଽପି ସକେଶଵଃ । ସୁଷ୍ଵାପ ବଲଭଦ୍ରଶ୍ଵ ନନ୍ଦଗୋପଗୃହେ ସୁଖମ୍ ।। ୫-୧୮-
ତାପରେ, ଗୋପମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା ନିର୍ଦେଶ ପରେ, ଆକୃରା, କେଶବ ଏବଂ ବଳଭଦ୍ର ନନ୍ଦ ଗୋପଙ୍କ ଘରେ ଖୁସିରେ ଶୁଇଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ କୃଷ୍ଣ-ରାମୌ ମହାମତୀ । ଅକ୍ରୂରେଣ ସମଂ ଗନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତୌ ମଥୁରାଂ ପ୍ରିତ ।। ୫-୧୮-
ପରେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଭାତ ହେଲାବେଳେ, ଜ୍ଞାନୀ କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ରାମ, ଆକୃରା ସହ ମଥୁରାକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୋପୀଜନଃ ସାସ୍ତ୍ରଃ ଶ୍ଲଥଦୂଵଲଯବାହୁକଃ । ନିଃ ଶ୍ଵସ୍ଯ ଚାତିଦୁଃ ଖାର୍ତ୍ତଃ ପ୍ରାହ ଚେଦଂ ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୫-୧୮-
ଏହା ଦେଖି, ଗୋପୀମାନେ ହଲକା ଚୂଡ଼ା ଓ ଶିଥିଳ ହାତ ସହ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଏହି କଥା ଏକାପରେ ଏକା କହିଲେ।
ମଥୁରାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦଃ କଥଂ ଗୋକୁଲମେଷ୍ଯତି । ନାଗରସ୍ତ୍ରୀ-କଲାଲାପମଧୁ ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ ପାସ୍ଯତି ।। ୫-୧୮-
‘ଗୋବିନ୍ଦ ମଥୁରାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ କିପରି ଗୋକୁଳକୁ ଫେରିବ? ସେ ନାଗର ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧୁର କଥା କାନରେ ଶୁଣିବ।’
ଵିଲାସିଵାକ୍ଯପାନେଷୁ ନାଗରୀଣାଂ କୃତାସ୍ପଦମ୍ । ଚିତ୍ତମସ୍ଯ କଥ ଭୂଯୋ ଗ୍ରାମ୍ଯଗୋପୀଷୁ ଯାସ୍ଯତି ।। ୫-୧୮-
‘ନାଗରୀମାନଙ୍କ ଖେଳା କଥାରେ ତାଙ୍କ ମନ ଲଗିଗଲାପରେ, ଏହା ପୁନି କିପରି ଗ୍ରାମର ଗୋପୀମାନେ ପାଇଁ ଫେରିବ?’
ସାରଂ ସମସ୍ତଗୋଷ୍ଠସ୍ଯ ଵିଧିନା ହରତା ହରିମ୍ । ପ୍ରହ୍ଟତଂ ଗୋପଯୋଷିତୂସୁ ନିର୍ଗୁଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା ।। ୫-୧୮-
‘ବିଧିର କ୍ରମରେ, ସମସ୍ତ ଗୋଷ୍ଠର ମୂଳ ହରିକୁ ନେଯାଯାଉଛି ଏବଂ ଗୋପୀମାନେ ଏକ ନିଷ୍ଠୁର ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ିଦିଯାଉଛନ୍ତି।’
ଭାଵଗର୍ଭସ୍ମିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵିଲାସଲଲିତା ଗତିଃ । ନାଗରୀଣାମତୀଵୈତତ୍ କଟାକ୍ଷୈକ୍ଷିତମେଵ ଚ ।। ୫-୧୮-
‘ନାଗରୀମାନଙ୍କ ଭାବରେ ଭରିଥିବା କଥା, ଖେଳା ଚାଲି ଏବଂ ତାଙ୍କ ତିର୍ଯ୍ୟକ ଦୃଷ୍ଟି ଏକଦମ ଅଦ୍ଭୁତ।’
ଗ୍ରାମ୍ଯୋ ହରିରଯଂ ତାସାଂ ଵିଲାସନିଗଡ଼ୈର୍ଯୁତଃ । ଭଵତୀନାଂ ପୁନଃ ପାଶ୍ଵ କଯା ଯୁତ୍ତଯା ସମେଷ୍ଯତି ।। ୫-୧୮-
‘ଏହି ଗ୍ରାମର ହରି, ଖେଳା ଭାବରେ ଶୋଭିତ, ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଜଣ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ନିକଟରେ ଆଣିପାରିବ?’
ଏଷୈଷ ରଥମାରୁହ୍ଯ ମଥୁରାଂ ଯାତି କେଶଵଃ । କ୍ରୂରେଣାକ୍ରୂ ରକେଣାତ୍ର ନିରାଶେନ ପ୍ରତାରିତଃ ।। ୫-୧୮-
‘ଏବେ କେଶବ ରଥରେ ଚଢ଼ି ମଥୁରାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ନିରାଶ ଏବଂ କ୍ରୂର ଆକୃରା ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଉଛନ୍ତି।’
କିଂ ନ ଵେତ୍ତି ନୃଶଂସୋଽତ୍ର ଅନୁରାଗପରଂ ଜନମ୍ । ଯେନେମମକ୍ଷ୍ଣୋରାହ୍ଲାଦଂ ନଯତ୍ଯନ୍ଯତ୍ର ନୋ ହରିମ୍ ।। ୫-୧୮-
‘ଏଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ କି ଜାଣିନାହିଁ ଯେ ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ କିପରି ଭଲପାଇଥିବା, ଯେହେତୁ ସେ ଆମ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ହରିକୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ନେଯାଉଛି?’
ଏଶ ରାମେଣ ସହିତଃ ପ୍ରଯାତ୍ଯତ୍ଯନ୍ତନିର୍ଘୃଣଃ । ରଥମାରୁହ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦସ୍ତ୍ଵର୍ଯ୍ଯତାମସ୍ଯ ଵାରଣୋ ।। ୫-୧୮-
‘ଏହି ଅତି ନିଷ୍ଠୁର ଗୋବିନ୍ଦ ରାମ ସହ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯାଉଛନ୍ତି; କେଉଁଜଣ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ରୋକିବ?’
ଗୁରୂଣାମଗ୍ରତୋ ଵକ୍ତୁଂ କିଂ ବ୍ରଵପୀଷି ନ ନଃ କ୍ଷମମ୍ । ଗୁରଵଃ କିଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଦଗ୍ଧାନାଂ ଵିରହାଗ୍ରିନା ।। ୫-୧୮-
ବଡ଼ମାନେ ଥିବା ସମ୍ମୁଖରେ କାହିଁକି କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବଡ଼ମାନେ ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ବିରହ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲୁ, ସେମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?
ନନ୍ଦଗୋପମୁଖା ଗୋପା ଗନ୍ତୁମେତେ ସମୁଦ୍ଯତାଃ । ନୋଦ୍ଯମଂ କୁରୁତେ କଶ୍ଵିଦୂ ଗୋଵିନ୍ଦଵିନିଵର୍ତ୍ତନେ ।। ୫-୧୮-
ନନ୍ଦ ଗୋପଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋପମାନେ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ କେହି ଚେଷ୍ଟା କରୁନାହାନ୍ତି।
ସୁପ୍ରଭାତାଦ୍ଯ ରଜନୀ ମଥୁରାଵାସିଯୋଷିତାମ୍ । ପାସ୍ଯନ୍ତ୍ଯଚ୍ଯୁତଵକ୍ତାବ୍ଜାଂ ଯାସାଂ ନେତ୍ରାଲିପଙୂକ୍ତଯଃ ।। ୫-୧୮-
ଆଜି ମଥୁରାର ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ରାତି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଗଲା; ତାଙ୍କର କଜଳ ଲଗା ନୟନ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ଦେଖି ତାହାକୁ ପିଇବେ।
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ପଥି ଯେ କୃଷ୍ଣାମିତୋ ଯାନ୍ତ୍ଯନିଵାରିତାଃ । ଉଦୂହିଷ୍ଯନ୍ତି ପଶ୍ଯନ୍ତଃ ସ୍ଵଦେହଂ ପୁଲକାଞ୍ଚିତମ୍ ।। ୫-୧୮-
ଧନ୍ୟ ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଅବାଧ ଭାବରେ ପଥରେ ଯାଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ନିଜ ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେବ।