ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଽସ୍ଫୋଟ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଃ କେଶିନସ୍ସଂମୁଖଂ ଯଯୌ । ଵିଵୃତାସ୍ଯଶ୍ଚ ସୋପ୍ଯେନଂ ଦୈତେଯାଶ୍ଵ ଉପାଦ୍ରଵତ୍
ଏପରି କହି ହାତ ତାଳି ଦେଇ, ଗୋବିନ୍ଦ କେଶୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ; ଦୈତ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ବଡ଼ ମୁଁହ ଖୋଲି ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ବାହୁମାଭୋଗିନଂ କୃତ୍ଵା ମୁଖେ ତସ୍ଯ ଜନାର୍ଦନଃ । ପ୍ରଵେଶଯାମାସ ତଦା କେଶିନୋ ଦୁଷ୍ଟଵାଜିନଃ
ଜନାର୍ଦନ ନିଜ ବାହୁକୁ ଅଜଗର ଭଳି କରି, ଦୁଷ୍ଟ କେଶୀ ଘୋଡ଼ାର ମୁଁହ ଭିତରେ ଦେଇଦେଲେ।
କେଶିନୋ ଵଦନଂ ତେନ ଵିଶତା କୃଷ୍ଣବାହୁନା । ଶାତିତା ଦଶନାଃ ପେତୁଃ ସିତାବ୍ଭ୍ରାଵଯଵା ଇଵ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାହୁ କେଶୀଙ୍କ ମୁଁହ ଭିତରକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଓ ଧଳା ମେଘ ଖଣ୍ଡ ଭଳି ପଡ଼ିଗଲା।
କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵଵୃଧେ ବାହୁଃ କେଶିଦେହଗତୋ ଦ୍ଵିଜ । ଵିନାଶାଯ ଯଥା ଵ୍ଯାଧିରାସଂଭୂତେରୁପେକ୍ଷିତଃ
ଦ୍ୱିଜ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାହୁ କେଶୀଙ୍କ ଦେହ ଭିତରେ ଯିବା ପରେ ଶକ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ହେଲା, ଯେପରି ଅନ୍ୟମାନେ ଅବହେଳା କଲେ ରୋଗ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଵିପାଟିତୋଷ୍ଠୋ ବହୁଲଂ ସଫେନଂ ରୁଧିରଂ ଵମନ୍ । ସୋକ୍ଷିଣୀ ଵିଵୃତେ ଚକ୍ରେ ଵିଶିଷ୍ଟେ ମୁକ୍ତବଂଧନେ
ତାଙ୍କର ଓଠ ଫାଟିଯାଇଥିଲା, ଫେନ ମିଶିତ ରକ୍ତ ବହୁତ ବେମାନେ ମୁହଁରୁ ବାହାରିଲା; ଚକ୍ଷୁ ଘୂରିଯାଇଥିଲା, ମୁହଁ ଓ ଜିବ୍ହା ଖୋଲି ରହିଥିଲା, ବନ୍ଧନ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଚେହେରା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଜଘାନ ଧରଣୀଂ ପାଦୈଶ୍ଶକୃନ୍ମୂତ୍ରଂ ସମୁତ୍ସୃଜନ୍ । ସ୍ଵେଦାର୍ଦ୍ର ଗାତ୍ରଶ୍ଶାଂତଶ୍ଚ ନିର୍ଯତ୍ନସ୍ସୋଽଭଵତ୍ତଦା
ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପା ଦେଇ ଶକ୍ର ଓ ମୁତ୍ର ଛାଡିଦେଲା; ଶରୀର ଘମରେ ଭିଜିଗଲା, ଶାନ୍ତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଗଲା।
ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯମହାରଂଧ୍ରସ୍ସୋଽସୁରଃ କୃଷ୍ଣବାହୁନା । ନିପାତିତୋ ଦ୍ଵିଧା ଭୂମୌ ଵୈଦ୍ଯୁତେନ ଯଥା ଦ୍ରୁମଃ
ଏହି ଦାନବ, ମୁହଁ ଓ ବଡ଼ ଗହ୍ବର ଖୋଲି ରହିଥିଲା, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ହାତରେ ଆଘାତ ପାଇ, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଗିଗଲା, ବିଜୁଳି ଆଘାତରେ ଗଛ ଭାଗିଯାଇଥିବା ପରି।
ଦ୍ଵିପାଦେ ପୃଷ୍ଠପୁଚ୍ଛାର୍ଦ୍ଧେ ଶ୍ରଵଣୈକାକ୍ଷିନାସିକେ । କେଶିନସ୍ତେ ଦ୍ଵିଧା ଭୂତେ ଶକଲେ ଦ୍ଵେ ଵିରେଜତୁଃ
ଘୋଡ଼ାର ଦୁଇଟି ପା, ପିଠ ଓ ପୁଛର ଅର୍ଦ୍ଧ, ଏକ କାନ, ଏକ ଆଖି ଓ ଏକ ନାକ, ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଗିଯିବା ପରେ, ଦୁଇ ଟି ଅଂଶ ଚମକୁଥିଲା।
ହତ୍ଵା ତୁ କେଶିନଂ କୃଷ୍ଣୋ ଗୋପଲୈର୍ମୁଦିତୈର୍ଵୃତଃ । ଅନାଯସ୍ତତନୁସ୍ସ୍ଵସ୍ଥୋ ହସଂସ୍ତତ୍ରୈଵ ତସ୍ଥିଵାନ୍
କେଶୀକୁ ମାରିଦେବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ଖୁସି ଗୋପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ଶରୀର ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଓ ମନ ଶାନ୍ତ, ହସୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତତୋ ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ଗୋପାଶ୍ଚ ହତେ କେଶିନି ଵିସ୍ମିତାଃ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷମନୁରାଗମନୋରମମ୍
ତାପରେ ଗୋପି ଓ ଗୋପମାନେ, କେଶୀର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ପଦ୍ମନୟନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଯାହା ଭଲପାଇବାରେ ମନୋହର, ସ୍ତୁତି କରିଲେ।
ଅଥାହାଂତର୍ହିତୋ ଵିପ୍ର ନାରଦୋ ଜଲଦେ ସ୍ଥିତଃ । କେଶିନଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷନିର୍ଭରମାନସଃ
ତାପରେ ମୁଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନାରଦ, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ଦଢ଼ି ଥିଲି, କେଶୀକୁ ମୃତ ଦେଖି, ମୋ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
ସାଧୁସାଧୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଲୀଲଯୈଵ ଯଦଚ୍ଯୁତ । ନିହତୋଽଯଂ ତ୍ଵଯା କେଶୀ କ୍ଲେଶଦସ୍ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍
ଯଗନ୍ନାଥ, ଭଲ କାମ କରିଛ! ଅଚ୍ୟୁତ, ତୁମର ଲୀଳା ଦ୍ୱାରା କେଶୀ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବମାନେ ଦୁଃଖ ପାଉଥିଲେ, ସେ ତୁମେ ମାରିଦେଲା।
ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ସୁକୋହମତ୍ଯର୍ଥଂ ନରଵାଜିମହାହଵମ୍ । ଅଭୂତପୂର୍ଵମନ୍ଯତ୍ର ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସ୍ଵର୍ଗାଦିହାଗତଃ
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମଣିଷ ଓ ଘୋଡ଼ାର ମହାଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ।
କର୍ମାଣ୍ଯଽତ୍ରାଵତାରେ ତେ କୃତାନି ମଧୁସୂଦନ । ଯାନି ତୈର୍ଵିସ୍ମିତଂ ଚେତସ୍ତୋଷମେତେନ ମେ ଗତମ୍
ମଧୁସୂଦନ, ଏହି ଅବତାରରେ ତୁମେ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟମାନେ, ମୋ ମନକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ସନ୍ତୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଇଛି।
ତୁରଂଗସ୍ଯାସ୍ଯ ଶକ୍ରୋପି କୃଷ୍ଣ ଦେଵାଶ୍ଚ ବିଭ୍ଯତି । ଧୁତକେସରଜାଲସ୍ଯ ହ୍ରେଷତୋଽଭ୍ରାଵଲୋକିନଃ
ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି, ମେଘ ଦିଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, କେଶର ହଲାଇ ହୁଁହୁଁ କରୁଥିବାବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଡରିଯାଇଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ।
ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଯୈଷ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ହତଃ କେଶୀ ଜନାର୍ଦନ । ତସ୍ମାତ୍କେଶଵନାମ୍ନା ତ୍ଵଂ ଲୋକେ ଖ୍ଯାତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କେଶୀକୁ ମାରିଦେଲା, ତେଣୁ ତୁମେ ଲୋକରେ 'କେଶବ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।
ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ତେ ଗମିଷ୍ଯାମି କଂସଯୁଦ୍ଧେଽଧୁନା ପୁନଃ । ପରଶ୍ଵୋଽହଂ ସମେଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଯା କେଶିନିଷୂଦନ
ତୁମେ ଭଲ ରୁହ; ମୁଁ ଏବେ ଯାଉଛି, କଂସ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁନି ଆସିବି; ଆସନ୍ତାକାଲି ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବି, କେଶୀ ନିଃସୂଦନ।
ଉଗ୍ରସେନସୁତେ କଂସେ ସାନୁଗେ ଵିନିପାତିତେ । ଭାରାଵତାରକର୍ତ୍ତା ତ୍ଵଂ ପୃଥିଵ୍ଯା ପୃଥିଵୀଧର
ଉଗ୍ରସେନଙ୍କର ପୁଅ କଂସ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବାକୁ, ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିବା।
ତତ୍ରାନେକପ୍ରକାରାଣି ଯୁଦ୍ଧାନି ପୃଥିଵୀକ୍ଷିତାମ୍ । ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯାନି ମଯା ଯୁଷ୍ମତ୍ପ୍ରଣୀତାନି ଜନାର୍ଦନ
ସେଠାରେ, ତୁମେ ନେତୃତ୍ୱ କରିଥିବା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଯୁଦ୍ଧ, ପୃଥିବୀରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୁଁ ସେମାନେ ଦେଖିବି।
ସୋଽହଂ ଯାସ୍ଯାମି ଗୋଵିଂଦ ଦେଵକାର୍ଯଂ ମହତ୍କୃତମ୍ । ତ୍ଵଯୈଵ ଵିଦିତଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍
ଏବେ ମୁଁ ଯାଉଛି, ଗୋବିନ୍ଦ; ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ କାମ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ସବୁ କଥା ତୁମେ ଜାଣିଛ; ଭଲ ହେଉ, ମୁଁ ବିଦାୟ ନେଉଛି।
ନାରଦେ ଗତେ କୃଷ୍ଣସ୍ସହ ଗୋପୈସ୍ସଭାଜିତଃ । ଵିଵେଶ ଗୋକୁଲଂ ଗୋପୀନେତ୍ରପାନୈକଭାଜନମ୍
ନାରଦ ଯାଇଯିବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ଗୋପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଗୋକୁଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଗୋପିମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିର ଏକମାତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।
ଅକ୍ରୂରୋଽପି ଵିନିଷ୍କମ୍ଯ ସ୍ଯନ୍ଦନେନାଶୁଗାମିନା । କୃଷ୍ଣସନ୍ଦର୍ଶନାଯୈକଃ ପ୍ରଯଯୌ ନନ୍ଦଗୋକୁଲମ୍ ।। ୫-୧୭-
ଅକୃର ମଧ୍ୟ ଏକା ଏକା ଦ୍ରୁତ ରଥରେ ବସି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ, ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋକୁଳକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଚାକ୍ରୂରୋ ନାସ୍ତି ଧନ୍ଯତରୋ ମଯା । ଯୋଽହମଂଶାଵତୀର୍ଣାସ୍ଯ ମୁଖଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଚକ୍ରିଣଃ ।। ୫-୧୭-
ଅକୃର ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ମୋଠାରୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଆଉ କେହି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିବି, ଯିଏ ନିଜ ଅଂଶରେ ଭୂମିରେ ଅବତରିଛନ୍ତି।'
ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ସୁପ୍ରଭାତା ଚ ମେ ନିଶା । ଯଦୁନ୍ନଦାବ୍ଜପତ୍ରାକ୍ଷଂ ଵିଷ୍ଣୋଦ୍ର କ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ମୁଖମ୍ ।। ୫-୧୭-
ଆଜି ମୋ ଜନ୍ମ ସଫଳ ହେଲା, ଆଜି ମୋ ରାତି ଶୁଭ ହେଲା, କାରଣ ମୁଁ ଉନ୍ନତ ପଦ୍ମପତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିବି।
ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲେ ନେତ୍ରେ ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲା ଗିରଃ । ଯନ୍ମେ ପରସ୍ପରାଲାପୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫-୧୭-
ଆଜି ମୋ ଚକ୍ଷୁ ସଫଳ ହେଲା, ଆଜି ମୋ ମୁଁ ସଫଳ ହେଲି, କାରଣ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ମୋ ଆଲୋଚନା ଘଟିବ।
ପାପଂ ହରତି ଯତ୍ ପୁଂସାଂ ସ୍ମୃତଂ ସଙ୍କଲ୍ପନାମଯମ୍ । ତତ୍ ପୁଣ୍ଡରୀକନଯନଂ ଵିଷ୍ଣୋଦ୍ର କ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ମୁଖମ୍ ।। ୫-୧୭-
ଯିଏଙ୍କର ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ମରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମୁହଁ ମୁଁ ଦେଖିବି।
ନିର୍ଜଗ୍ମୁଶ୍ଵ ଯତୋ ଵେଦା ଵେଦାଙ୍ଗନ୍ଯଖିଲାନି ଚ । ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ପ୍ରଂ ଧାମ ଧାମ୍ରାଂ ଭଗଵତୋ ମୁଖମ୍ ।। ୫-୧୭-
ଯାଠୁ ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ବେଦାଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଭଗବାନଙ୍କର ମୁହଁ ମୁଁ ଦେଖିବି।
ଯଜ୍ଞେଷୁ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଃ ପୁରୁଷୈଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଇଚ୍ଯତେ ଯୋଽଖିଲାଧାରସ୍ତଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଜଗତ୍ପାତିମ ।। ୫-୧୭-
ଯଜ୍ଞରେ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ ଭାବରେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭାବରେ, ସମସ୍ତର ଆଧାର ଭାବରେ ଯିଏ ପରିଚିତ, ସେ ଜଗତ୍ର ନାଥକୁ ମୁଁ ଦେଖିବି।
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଯମିନ୍ଦ୍ରୋ ଯଜ୍ଞାନାଂ ଶତେନାମରରାଜତାମ୍ । ଅଵାପ ତମନ୍ନାଦିମହଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି କେଶଵମ୍ ।। ୫-୧୭-
ଇନ୍ଦ୍ର ଯିଏଙ୍କୁ ଏକଶ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜା କରି ଅମରମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପାଇଥିଲେ, ସେ ଆଦିହୀନ କେଶବଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିବି।
ନ ବ୍ରହ୍ମା ନେନ୍ଦ୍ର-ରୁଦ୍ରା-ଶ୍ଵି-ଵସ୍ଵା-ଦିତ୍ଯ-ମରୁଦୂଗଣାଃ । ଯସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ଜାନନ୍ତି ସ୍ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯତ୍ଯଙ୍ଗ ସ ମେ ହରିଃ ।। ୫-୧୭-
ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ, ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ମାରୁତ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ତଥାପି ସେ ହରି ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ।