ତାଭିଃ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତାମଭିର୍ଗୋପୀଭିଃ ସହ ସାଦରମ୍ । ରରାମ ରାସଗୋଷ୍ଠୀଭିରୁଦାରଚରିତୋ ହରିଃ ।। ୫-୧୩-
ସେ ଆନନ୍ଦିତ ମନ ଥିବା ଗୋପୀମାନେ ସହିତ, ହରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଆଦର ସହ ରାସ ମଣ୍ଡଳରେ ଖେଳିଲେ।
ରାସମଣଡଲବନ୍ଧୋଽପି କୃଷ୍ଣପାର୍ଶ୍ଵମନୁଜୂଝତା । ଗୋପୀଜନେନ ନୈଵାଭୂଦେକସ୍ଥାନସ୍ଥିରାତ୍ମନା ।। ୫-୧୩-
ରାସ ମଣ୍ଡଳ ଗଠିତ ହେଲା ମଧ୍ୟ, ଗୋପୀମାନେ କ୍ରୁଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ରହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ ନାହିଁ।
ହର୍ତେ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚୈକୈକାଂ ଗୋପିକାଂ ରାସମଣଡଲୀମ୍ । ଚକାର ତତ୍କରସ୍ପର୍ଶ-ନିମୀଲିତଦୃଶଂ ହରିଃ ।। ୫-୧୩-
ହରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୋପୀଙ୍କୁ ହାତ ଧରି, ରାସ ମଣ୍ଡଳ ଗଠନ କଲେ, ତାଙ୍କର ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ଗୋପୀମାନେ ଚକ୍ଷୁ ମୁଡ଼ିଲେ।
ତତଃ ସ ଵଵୃତେ ରାସଶ୍ଵଲଦୂଵଲଯନିଃ ସ୍ଵନଃ । ଅନୁଯାତଶରତୂକାଵ୍ଯଗେଯଗୀତିରନୁକ୍ରମାତ୍ ।। ୫-୧୩-
ତାପରେ ରାସ ନୃତ୍ୟ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଚୁଡ଼ାର ଝଙ୍କାର ସହିତ, ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ପରସ୍ପର ଅନୁସୃତିରେ ଚାଲିଲା।
କୃଷ୍ଣାଃ ଶରଜ୍ଵନ୍ଦ୍ରମସଂ କୌମୁଦୀଂ କୁମୁଦାକରମ୍ । ଜଗୌ ଗୋପୀଜନସ୍ତ୍ଵେକଂ କୂଷ୍ଣନାମ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୫-୧୩-
ଗୋପୀମାନେ କ୍ରୁଷ୍ଣ, ଶରଦ ଚନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକ ଓ କମଳପୋଖରୀ ଉପରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସବୁବେଳେ କ୍ରୁଷ୍ଣଙ୍କ ନାମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚାର କଲେ।
ପରିଵର୍ତ୍ତଶ୍ରମେଣୋକ ଚଲଦୂଵଲଯଲାପିନୀମ୍ । ଦଦୌ ବାହୁଲତାଂ ସ୍କନ୍ଧେ ଗୋପୀ ମଧୁନିଘାତିନଃ ।। ୫-୧୩-
ଘୂର୍ଣ୍ଣନର କ୍ଳାନ୍ତିରେ, ଚୁଡ଼ା ଝଙ୍କାର ହେଉଥିବାବେଳେ, ଏକ ଗୋପୀ ମଧୁ ନିଘାତୀଙ୍କ ଶ୍ରୀକାନ୍ତରେ ତାଙ୍କର ଲତାପରି ହାତ ରଖିଲେ।
କାଚିତ୍ ପ୍ରଵିଲସଦୂବାହୁଃ ପରିରଭ୍ଯ ଚୁଚୁମ୍ବ ତମ୍ । ଗୋପୀ ଗୀତସ୍ତୁତିଵ୍ଯାଜ-ନିପୁଣା ମଧୁସୂଦନମ୍ ।। ୫-୧୩-
ଏକ ଗୋପୀ ଚମକୁଥିବା ହାତରେ, ହରିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଚୁମ୍ବନ କଲେ, ଗୀତ ଓ ସ୍ତୁତିରେ ଚତୁର ଭାବେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଗୋପୀ-କପୋଲ-ସଂଶ୍ଲେଷମଭିପତ୍ଯ ହରେଭୁର୍ଜୌ । ପୁଲକୋଦୂଗମଶସ୍ଯାଯ ସ୍ଵେଦାମ୍ବୁଘନତାଂ ଗତୌ ।। ୫-୧୩-
ଗୋପୀଙ୍କ ଗାଲ ହରିଙ୍କ ଗାଲ ସହିତ ଲଗିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ହାତରେ କୁମୁଦି ଉଠିଗଲା ଓ ଘନ ଘନ ଘମ ଜମିଗଲା।
ରାସଗେଯଂ ଜଗୌ କୃଷ୍ଣେତି ଯାଵତ୍ ତାରତରଧ୍ଵନିଃ । ସାଧୁ କୃଷ୍ଣେତି କୃଷ୍ଣେତିତାଵତ୍ ତା ଦ୍ରିଗୁଣଂ ଅଗୁଃ ।। ୫-୧୩-
ରାସ ଗୀତ ଗାଇଯାଉଥିବାବେଳେ, 'କ୍ରୁଷ୍ଣ' ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ ଉପରେ ଉପରେ ଉଠିଗଲା; 'ସାଧୁ କ୍ରୁଷ୍ଣ, କ୍ରୁଷ୍ଣ' ବୋଲି ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ତିନି ଗୁଣ ଅଧିକ ହେଲା।
ଗତେ ତୁ ଗମନଂ ଚକ୍ରୁ ର୍ଵଲନେ ସମ୍ମୁଖଂ ଯଯୁଃ । ପ୍ରତିଲୋମାନୁଲୋମାବ୍ଯାଂ ଭେଜୁର୍ଗୋପାଙ୍ଗନା ହରିମ୍ ।। ୫-୧୩-
ସେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଗୋପୀମାନେ ସାମ୍ନାକୁ ଆଗେଇ, ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରତିଲୋମ ଓ ଅନୁଲୋମ ଦୁଇପରି ଆସିଗଲେ।
ସ ତଥା ସହ ଗୋପୀଭୀ ରରାମ ମଘୁସୂଦନଃ । ଯଥାବ୍ଦକୋଟିପ୍ରମିତଃ କ୍ଷଣସ୍ତେନ ଵିନାମଵତ୍ ।। ୫-୧୩-
ମଧୁସୂଦନ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଏପରି ଆନନ୍ଦରେ ରମିଲେ, ଯେଉଁ କ୍ଷଣଟି ଦଶ କୋଟି ବର୍ଷ ଭଳି ଦୀର୍ଘ ଲାଗିଗଲା ।
ତା ଵାର୍ଯ୍ଯମାଣାଃ ପତିଭିଃ ପିତୃଭିର୍ଭ୍ରାତୃଭିସ୍ତଥା । କୃଷ୍ଣାଂ ଗୋପାଙ୍ଗନା ରାତ୍ରୌ ରମଯନ୍ତି ରତିପ୍ରିଯାଃ ।। ୫-୧୩-
ଗୋପାଙ୍ଗନାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରମିବାକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପତି, ପିତା ଓ ଭାଇମାନେ ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାତିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ ।
ସୋଽପି କୈଶୋରକଵଯୋ ମାନଯନ୍ ମଧୁସୂଦନଃ । ରେମେ ତାଭିରମେଯାତ୍ମା କ୍ଷପାସୁ କ୍ଷପିତାହିତଃ ।। ୫-୧୩-
ମଧୁସୂଦନ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୁବତୀମାନଙ୍କର ଭାବକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ଅପରିମାପ୍ତ, ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ରାତିଗୁଡିକୁ କ୍ଷଣ ଭଳି ଅନୁଭବ କରି ଆନନ୍ଦ କରିଲେ ।
ତଦ୍ଭର୍ତ୍ତୃଷୁ ତଥା ତାସୁ ସର୍ଵ୍ଵଭୂତେଷୁ ଚେଶ୍ଵରଃ । ଆତ୍ମଖରୂପରୂପୋଽସୌ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସର୍ଵ୍ଵମଵସ୍ଥିତଃ ।। ୫-୧୩-
ପ୍ରଭୁ, ଯାହାର ରୂପ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସେ ତାଙ୍କର ପତିମାନେ, ଗୋପୀମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ବ୍ୟାପି ରଖିଛନ୍ତି ।
ଯଥା ସମସ୍ତଭୂତେଷୁ ନଭୋଽଗ୍ରିଃ ପୃଥିଵୀ ଜଲମ୍ । ଵାଯୁଶ୍ଵାତ୍ମା ତଥୈଵାସୌ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସର୍ଵ୍ଵମଵସ୍ଥିତଃ ।। ୫-୧୩-
ଯେପରି ଆକାଶ, ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ପାଣି ଓ ବାୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପି ଅଛି, ସେପରି ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ। ପ୍ରଦୋଷାଗ୍ରେ କଦାଚିତ୍ତୁ ରାସାସକ୍ତେ ଜନାର୍ଦନେ। ତ୍ରାସଯନ୍ସମଦୋ ଗୋଷ୍ଠମରିଷ୍ଟସ୍ସମୁପାଗମତ୍
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏକ ଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟାର ଆରମ୍ଭରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ରାସରେ ଲଗ୍ନ ଥିବାବେଳେ, ଅରିଷ୍ଟ ଗୋପମାନଙ୍କ ଗାଁକୁ ଭୟ ଦେଇ ଆସିଗଲା ।
ସ ତୋଯତୋଯଦଚ୍ଛାଯସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଂଗୋର୍କଲୋଚନଃ। ଖୁରାଗ୍ରପାତୈରତ୍ଯର୍ଥଂ ଦାରଯନ୍ଧରଣୀତଲମ୍
ସେ, ବର୍ଷା ମେଘର ଛାୟା ଭଳି ଦେହ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗ ଓ ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ଖୁରର ଆଗୁଁ ଦେଇ ଭୂମିକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା ।
ଲେଲିହାନସ୍ସନିଷ୍ପେଷଂ ଜିହ୍ଵଯୋଷ୍ଠୌ ପୁନଃପୁନଃ। ସଂରଂଭାଵିଦ୍ଧଲାଂଗୂଲଃ କଠିନସ୍କଂଧବଂଧନଃ
ସେ, ଜିଭା ଦେଇ ମୁହଁକୁ ବାରମ୍ବାର ଚାଟିଲା, ରୋଷରେ ଲାଙ୍ଗୁଳ ଫୁଲିଗଲା, ଦେହ ଦୃଢ ଭାବରେ ବନ୍ଧା, ଅତି ରୁଦ୍ର ଭାବରେ ଚାଲିଲା ।
ଉଦଗ୍ରକକୁଦାଭୋଗପ୍ରମାଣୋ ଦୁରତିକ୍ରମଃ। ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଲିପ୍ତପୃଷ୍ଠାଂଗୋ ଗଵାମୁଦ୍ଵେଗକାରକଃ
ଉଚ୍ଚ କୁହୁଡ଼, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ପଛ ଦେହ ଗୋବର ଓ ପିଶି ଦେଇ ଛାପି, ଗାଁ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଫେଲିଲା ।
ପ୍ରଲଂବକଂଠୋଽତିମୁଖସ୍ତରୁଖାତାଂକିତାନନଃ। ପାତଯନ୍ସ ଗଵାଂ ଗର୍ଭାନ୍ଦୈତ୍ଯୋ ଵୃଷଭରୂପଧୃକ୍
ଲଟକିଥିବା ଗଳା, ବଡ଼ ମୁହଁ, ଗଛର ଘାଏରେ ଚିହ୍ନିତ ମୁହଁ, ଏହି ବୃଷ ଆକାର ଦେହର ଦେମନ ଗାଁ ମାନଙ୍କ ଛୋଟ ଛୋଟ ଛାଉଁ ମାନଙ୍କୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲା ।
ସୂଦଯଂସ୍ତାପସାନୁଗ୍ରୋ ଵନାନଟତି ଯସ୍ସଦା
ସେ, ତାପସମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦୟ, ସଦା ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚି ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲା ।
ତତସ୍ତମତିଘୋରାକ୍ଷମଵେକ୍ଷ୍ଯାତିଭଯାତୁରାଃ। ଗୋପା ଗୋପସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚୈଵ କୃଷ୍ଣକୃଷ୍ଣେତି ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ
ତା'ପରେ, ସେଠି ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖି, ଗୋପ ଓ ଗୋପାଙ୍ଗନାମାନେ ଭୟରେ 'କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ ।
ସିଂହନାଦଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ତଲଶବ୍ଦଂ ଚ କେଶଵଃ। ତଚ୍ଛବ୍ଦଶ୍ରଵଣାଚ୍ଚାଽସୌ ଦାମୋଦରମୁପାଯଯୌ
ତା'ପରେ କେଶବ ସିଂହର ଦହାଡ଼ ଦେଲେ ଓ ହାତ ତଳ ଦେଇ ଶବ୍ଦ କରିଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଅରିଷ୍ଟ ଦାମୋଦରଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଗଲା ।
ଅଗ୍ରନ୍ଯସ୍ତଵିଷାଣାଗ୍ରଃ କୃଷ୍ଣକୁକ୍ଷିକୃତେକ୍ଷଣଃ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା କୃଷ୍ଣଂ ଵୃଷଭଦାନଵଃ
ଶୃଙ୍ଗର ଆଗୁଁ ଆଗକୁ ଦେଇ, ଚକ୍ଷୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପେଟରେ ଲଗାଇ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ବୃଷ ଦେମନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲା ।
ଆଯାଂତଂ ଦୈତ୍ଯଵୃଷଭଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣୋ ମହାବଲଃ। ନ ଚଚାଲ ତଦା ସ୍ଥାନାଦଵଜ୍ଞାସ୍ମିତଲୀଲଯା
ଦେମନ ବୃଷ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ହଟିଲେ ନାହିଁ, ବିନୋଦ ହସରେ ଅବହେଳା କରି ଦଢ଼ ଭାବରେ ଦଢ଼ ରହିଲେ ।
ଆସନ୍ନଂ ଚୈଵ ଜଗ୍ରାହ ଗ୍ରାହଵନ୍ମଧୁସୂଦନଃ। ଜଘାନ ଜାନୁନା କୁକ୍ଷୌ ଵିଷାଣଗ୍ରହଣାଚଲମ୍
ସେ ନିକଟକୁ ଆସିବା ସମୟରେ, ମଧୁସୂଦନ ଆକ୍ରମଣକାରୀକୁ ଧରିବା ଭଳି ଧରିଲେ, ଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁଡ଼ି ଦେଇ ଶୃଙ୍ଗକୁ ଦଢ଼ ଭାବରେ ଧରି ନିଲେ ।
ତସ୍ଯ ଦର୍ପବଲଂ ଭଂକ୍ତ୍ଵା ଗୃହୀତସ୍ଯ ଵିଷାଣଯୋଃ। ଅପୀଡଯଦରିଷ୍ଟସ୍ଯ କଂଠଂ କ୍ଲିନ୍ନମିଵାଂବରମ୍
ତା'ର ଗର୍ବ ଓ ଶକ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରି, ଶୃଙ୍ଗ ଧରି, କୃଷ୍ଣ ଅରିଷ୍ଟଙ୍କ ଗଳାକୁ ଭିଜା କପଡ଼ା ଭଳି ଚିପି ଦେଲେ ।
ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ଶୃଂଗମେକଂ ତୁ ତେନୈଵାତାଡଯତ୍ତତଃ। ମମାର ସ ମହାଦୈତ୍ଯୋ ମୁଖାଚ୍ଛୋଣିତମୁଦ୍ଵମନ୍
ଏକ ଶୃଙ୍ଗ ଉଖି ନେଇ, ତାହାରେ ଆଘାତ କରିଲେ; ବଡ଼ ଦେମନ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ଝରିଲା ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ନିହତେ ତସ୍ମିନ୍ଦୈତ୍ଯେ ଗୋପା ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଜଂଭେ ହତେ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ପୁରା ଦେଵଗଣା ଯଥା
ଏହି ଦାନବଟି ମରିବା ପରେ, ଗୋପମାନେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବଡ଼ ଗୌରବରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ପୂର୍ବେ ଦେବମାନେ ଯେପରି ଜମ୍ଭାକୁ ହତ କରିବା ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ। କକୁଦ୍ମତି ହତେଽରିଷ୍ଟେ ଧେନୁକେ ଵିନିପାତିତେ । ପ୍ରଲଂବେ ନିଧନଂ ନିଧନଂ ନୀତେ ଧୃତେ ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନାଚଲେ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: କକୁଦ୍ମତ ମରିଗଲା, ଅରିଷ୍ଟ ହତ ହେଲା, ଧେନୁକା ପତିତ ହେଲା, ପ୍ରଲମ୍ବ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଲା, ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇ ଧରାଗଲା।