ଅନ୍ଯାଂ ବ୍ରଵୀତି ଭୋ ଗୋପା!ନିଃ ଶଙ୍କଃ ସ୍ଥୀଯତାମିହ । ଅଲଂ ବୃଷ୍ଟିଭଯେନାତ୍ର ଧୃତୋ ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନୋ ମଯା ।। ୫-୧୩-
ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ କହିଲେ, 'ହେ ଗୋପମାନେ, ଭୟ କରିବେନି—ଏଠାରେ ନିର୍ଭୟ ରୁହ! ମୁଁ ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇଛି; ବର୍ଷାର ଭୟ କିଛି ନାହିଁ।'
ଧେନୁକୋଽଯଂ ମଯା କ୍ଷିପ୍ତୋ ଵିଚରନ୍ଲୁ ଯଥେଚ୍ଛଯା । ଗୋପୀ ବ୍ରଵୀତି ଵୈ ଚାନ୍ଯା କୃଷ୍ମାଲୀଲାନୁକାରିଣୀ ।। ୫-୧୩-
ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର କ୍ରୀଡାକୁ ଅନୁକରଣ କରି, କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧେନୁକାକୁ ଫିଙ୍ଗି ଦେଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ଚାହିଁଲେ ଘୁଞ୍ଚିପାରିବି।'
ଏଵଂ ନାନାପ୍ରକାରାସୁ କୃଷ୍ଣଚେଷ୍ଟାସୁ ତାସ୍ତଦା । ଗୋପ୍ଯା ଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ସମଂ ଚରୂ ରମ୍ଯ ଵୃନ୍ଦାଵନାନ୍ତରମ୍ ।। ୫-୧୩-
ଏଭଳି, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ କ୍ରୀଡାକୁ ଅନୁକରଣ କରି, ସମସ୍ତେ ଏକାଉଁ ହୋଇ, ସୁନ୍ଦର ବୃନ୍ଦାବନର ଭିତର ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ଵିଲୋକ୍ଯୈକା ଭୁଵଂ ପ୍ରାହ୍ ଗୋପୀ ଗୋପଵରାଙ୍ଗନା । ପୁଲକାଞ୍ଚିତସର୍ଵ୍ଵାଙ୍ଗୀ ଵିକାଶି-ନଯନୋତ୍ପଲା ।। ୫-୧୩-
ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖି, ଏକ ଗୋପୀ, ଗୋପମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ଶରୀର ଆନନ୍ଦରେ କୁଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ଲୋଟସ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି, କହିଲେ:
ଧ୍ଵଜଵଜ୍ରାଙ୍କୁ ଶାବ୍ଜାଙ୍କ-ରେଖାଵନ୍ତ୍ଯାଲି ପଶ୍ଯତ । ପଦାନ୍ଯେତାନି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଲୀଲାଲଙ୍କୃତଗାମିନଃ ।। ୫-୧୩-
'ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡିକୁ ଦେଖ, ଧ୍ୱଜ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ଥିବା ପଦଚିହ୍ନଗୁଡିକ—ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦଚାଳ, ତାଙ୍କର କ୍ରୀଡାରେ ଶୋଭିତ।'
କାପି ତେମ ସମଂ ଯାତା କୃତପୁଣ୍ଯା ମଦାଲସା । ପଦାନି ତସ୍ଯାଶ୍ଚୈତାନି ଘନାନ୍ଯଲ୍ପତନୂନି ଚ ।। ୫-୧୩-
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ କିଛି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମଦମୟ ଗୋପୀ ଗଲେ; ଏହି ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ପାଖରେ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ।
ପୁଷ୍ପାଵଚଯମତ୍ରୋଚ୍ଚୈଶ୍ଵକ୍ରେ ଦାମୋଦରୋ ଧ୍ରୁ ଵମ୍ । ଯେନାଗ୍ରାକ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରାଣି ପଦାନ୍ଯତ୍ର ମହାତ୍ମନଃ ।। ୫-୧୩-
ଏଠାରେ, ଦାମୋଦର ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଫୁଲ ଚୟନ କଲେ, କାରଣ ଏଠାରେ କେବଳ ପଦଚିହ୍ନର ଆଗ ଅଂଶ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଅତ୍ରୋପଵିଶ୍ଯ ସା ତେନ କାପି ପୁଷ୍ପୈରଲଙ୍କୃତା । ଅନ୍ଯଜନ୍ମନି ସର୍ଵ୍ଵାତ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁରଭ୍ଯର୍ଜ୍ଵିତୋ ଯଯା।। ୫-୧୩-
ଏଠାରେ ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ବସିଥିଲେ, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ; ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ସେ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ପୁଷ୍ପବନ୍ଧନସମ୍ମାନ-କୃତମାନାମପାସ୍ଯ ତାମ୍ । ନନ୍ଦଗୋପସୁତୋ ଯାତୋ ମାର୍ଗେଣାନେନ ପଶ୍ଯତ ।। ୫-୧୩-
ଫୁଲର ମାଳା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରି, ନନ୍ଦର ପୁଅ ଏହି ପଥରେ ଆଗକୁ ଗଲେ—ଦେଖ।
ଅନୁଯାନେଽସମର୍ଥାନ୍ଯା ନିତମ୍ବଭରମନ୍ଥରା । ଯା ଗନ୍ତଵ୍ଯେ ଦ୍ରୁତଂ ଯାତି ନିମ୍ରପାଦାଗ୍ରସଂସ୍ଥିତିଃ ।। ୫-୧୩-
ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ, ଯାତ୍ରାରେ ସହିତ ଚାଲିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ନିତମ୍ଭର ଭାରରେ ଧୀର ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଚାଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତାଙ୍କର ପାଦଅଙ୍ଗୁଳି ମାଟିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲା।
ହସ୍ତନ୍ଯସ୍ତାଗ୍ରହସ୍ତେଯଂ ତେନ ଯାତି ତଥା ସଖି! ଅନାଯତ୍ତପଦନ୍ଯାସା ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ପଦପଦ୍ଧତିଃ ।। ୫-୧୩-
ଦେଖ ସଖୀ! ଏହି ଗୋପୀ, ତାଙ୍କର ହାତ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ହାତରେ ରଖି, ତାଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଛନ୍ତି; ପଦଚିହ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଛି ସେ ନିଜେ ଚାଲୁନାହିଁ।
ହସ୍ତସଂସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ଧୂର୍ତ୍ତେନୈଷା ଵିମାନିତା । ନୈରାଶ୍ଯମନ୍ଦଗାମିନ୍ଯା ନିଵୁତ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ପଦମ ।। ୫-୧୩-
କୃଷ୍ଣଙ୍କର ହାତ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରେ, ଚତୁର ଗୋପୀ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ; ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ସେ ନିରାଶ ଓ ଧୀର ଚାଲିଛନ୍ତି।
ନୂନମୁକ୍ତା ତ୍ଵରାମୀତି ପୁନରେଷ୍ଯାମି ତେଽନ୍ତିକମ୍ । ତେନ କୃଷ୍ଣେନ ଯେନୈଷା ତ୍ଵରିତା ପଦପଦ୍ଧତିଃ ।। ୫-୧୩-
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ପାଖକୁ ଫେରିବି.' ଏହି ପଥ କ୍ରୁଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୱରିତ ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଗହନଂ କୃଷ୍ଣଃ ପଦମତ୍ର ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ନିଵର୍ତ୍ତଧ୍ଵ ଶଶାଙ୍କସ୍ଯ ନୈତଦ୍ଦୀଧିତିଗୋଚରେ ।। ୫-୧୩-
କ୍ରୁଷ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ଫେରିଯାଅ; ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିନାହିଁ।
ନିଵୃତ୍ତାସ୍ତାସ୍ତତୋ ଗୋପ୍ଯୋ ନିରାଶାଃ କୃଷ୍ଣଦର୍ଶନେ । ଯମୁନାତୀରମାଗତ୍ଯ ଜଗୁସ୍ତଜ୍ଵରିତଂ ତଦା ।। ୫-୧୩-
ତାପରେ ଗୋପୀମାନେ କ୍ରୁଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ନିରାଶ ହୋଇ, ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ। ଯମୁନା ତୀରକୁ ଆସି, ସେମାନେ ଆଶାରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ।
ତତୋ ଦଦୃଶୁରାଯାନ୍ତଂ ଵିକାଶିମୁଖପଙ୍କଜମ୍ । ଗୋପ୍ଯସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଗୋପ୍ତାରଂ କୃଷ୍ଣମକ୍ଲିଷ୍ଟଚେଷ୍ଟିତମ୍ ।। ୫-୧୩-
ପରେ ଗୋପୀମାନେ ଦେଖିଲେ, କ୍ରୁଷ୍ଣ ଆସୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପରି ମୁହଁ ଚମକୁଛି, ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ସହଜ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
କାଚିଦାଲୋକ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦମାଯାନ୍ତମତିହର୍ଷିତା । କୂଷ୍ଣ୍ କୃଷ୍ଣେତି କୃଷ୍ଣେତି ପ୍ରାହ ନାନ୍ଯଦୁଦୈରଯତ୍ ।। ୫-୧୩-
ଏକ ଗୋପୀ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, 'କ୍ରୁଷ୍ଣ, କ୍ରୁଷ୍ଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ; ଅନ୍ୟ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
କାଚିଦୂ ଭ୍ରୂ ଭଙ୍ଗୁରଂ କୃତ୍ଵା ଲଲାଟଫଲକଂ ହରିମ୍ । ଵିଲୋକ୍ଯ ନୈତ୍ରଭୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାଂ ପପୌ ଯନ୍ମୁଖପଙ୍କଜମ୍ ।। ୫-୧୩-
ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ଭୂମିକୁ ଭଙ୍ଗି ଭୂରୁ ଉଠାଇ, ଲଳାଟରେ ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପଦ୍ମକୁ ନେତ୍ରମାନେ ମଧୁମକୁ ଭଳି ପିଇଲେ।
କାଚିଦାଲୋକ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ନିମୀଲିତ-ଵିଲୋଚନା । ତସ୍ଯୈଵ ରୂପଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତୀ ଯୋଗାରୂଢ଼େଵ ଚାବଭୌ ।। ୫-୧୩-
ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚକ୍ଷୁ ମୁଡ଼ି, ତାଙ୍କର ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ।
ତତଃ କାଶ୍ଵିତ୍ ପ୍ରିଯାଲାପୈଃ କାଶ୍ଵିଦୂ ଭ୍ରୂ ଭଙ୍ଗଵୀକ୍ଷଣଃ । ନିନ୍ଯେଽନୁନଯମନ୍ଯାଞ୍ଚ କରସ୍ପର୍ଶେନ ମାଘଵଃ ।। ୫-୧୩-
ତାପରେ ମାଧବ କିଛିଙ୍କୁ ପ୍ରେମର କଥାରେ, କିଛିଙ୍କୁ ଭୂରୁ ଭଙ୍ଗି ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଆଉ କିଛିଙ୍କୁ ହାତ ଛୁଇଁ ମନ ହରିଲେ।
ତାଭିଃ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତାମଭିର୍ଗୋପୀଭିଃ ସହ ସାଦରମ୍ । ରରାମ ରାସଗୋଷ୍ଠୀଭିରୁଦାରଚରିତୋ ହରିଃ ।। ୫-୧୩-
ସେ ଆନନ୍ଦିତ ମନ ଥିବା ଗୋପୀମାନେ ସହିତ, ହରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଆଦର ସହ ରାସ ମଣ୍ଡଳରେ ଖେଳିଲେ।
ରାସମଣଡଲବନ୍ଧୋଽପି କୃଷ୍ଣପାର୍ଶ୍ଵମନୁଜୂଝତା । ଗୋପୀଜନେନ ନୈଵାଭୂଦେକସ୍ଥାନସ୍ଥିରାତ୍ମନା ।। ୫-୧୩-
ରାସ ମଣ୍ଡଳ ଗଠିତ ହେଲା ମଧ୍ୟ, ଗୋପୀମାନେ କ୍ରୁଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ରହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ ନାହିଁ।
ହର୍ତେ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚୈକୈକାଂ ଗୋପିକାଂ ରାସମଣଡଲୀମ୍ । ଚକାର ତତ୍କରସ୍ପର୍ଶ-ନିମୀଲିତଦୃଶଂ ହରିଃ ।। ୫-୧୩-
ହରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୋପୀଙ୍କୁ ହାତ ଧରି, ରାସ ମଣ୍ଡଳ ଗଠନ କଲେ, ତାଙ୍କର ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ଗୋପୀମାନେ ଚକ୍ଷୁ ମୁଡ଼ିଲେ।
ତତଃ ସ ଵଵୃତେ ରାସଶ୍ଵଲଦୂଵଲଯନିଃ ସ୍ଵନଃ । ଅନୁଯାତଶରତୂକାଵ୍ଯଗେଯଗୀତିରନୁକ୍ରମାତ୍ ।। ୫-୧୩-
ତାପରେ ରାସ ନୃତ୍ୟ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଚୁଡ଼ାର ଝଙ୍କାର ସହିତ, ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ପରସ୍ପର ଅନୁସୃତିରେ ଚାଲିଲା।
କୃଷ୍ଣାଃ ଶରଜ୍ଵନ୍ଦ୍ରମସଂ କୌମୁଦୀଂ କୁମୁଦାକରମ୍ । ଜଗୌ ଗୋପୀଜନସ୍ତ୍ଵେକଂ କୂଷ୍ଣନାମ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୫-୧୩-
ଗୋପୀମାନେ କ୍ରୁଷ୍ଣ, ଶରଦ ଚନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକ ଓ କମଳପୋଖରୀ ଉପରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସବୁବେଳେ କ୍ରୁଷ୍ଣଙ୍କ ନାମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚାର କଲେ।
ପରିଵର୍ତ୍ତଶ୍ରମେଣୋକ ଚଲଦୂଵଲଯଲାପିନୀମ୍ । ଦଦୌ ବାହୁଲତାଂ ସ୍କନ୍ଧେ ଗୋପୀ ମଧୁନିଘାତିନଃ ।। ୫-୧୩-
ଘୂର୍ଣ୍ଣନର କ୍ଳାନ୍ତିରେ, ଚୁଡ଼ା ଝଙ୍କାର ହେଉଥିବାବେଳେ, ଏକ ଗୋପୀ ମଧୁ ନିଘାତୀଙ୍କ ଶ୍ରୀକାନ୍ତରେ ତାଙ୍କର ଲତାପରି ହାତ ରଖିଲେ।
କାଚିତ୍ ପ୍ରଵିଲସଦୂବାହୁଃ ପରିରଭ୍ଯ ଚୁଚୁମ୍ବ ତମ୍ । ଗୋପୀ ଗୀତସ୍ତୁତିଵ୍ଯାଜ-ନିପୁଣା ମଧୁସୂଦନମ୍ ।। ୫-୧୩-
ଏକ ଗୋପୀ ଚମକୁଥିବା ହାତରେ, ହରିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଚୁମ୍ବନ କଲେ, ଗୀତ ଓ ସ୍ତୁତିରେ ଚତୁର ଭାବେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଗୋପୀ-କପୋଲ-ସଂଶ୍ଲେଷମଭିପତ୍ଯ ହରେଭୁର୍ଜୌ । ପୁଲକୋଦୂଗମଶସ୍ଯାଯ ସ୍ଵେଦାମ୍ବୁଘନତାଂ ଗତୌ ।। ୫-୧୩-
ଗୋପୀଙ୍କ ଗାଲ ହରିଙ୍କ ଗାଲ ସହିତ ଲଗିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ହାତରେ କୁମୁଦି ଉଠିଗଲା ଓ ଘନ ଘନ ଘମ ଜମିଗଲା।
ରାସଗେଯଂ ଜଗୌ କୃଷ୍ଣେତି ଯାଵତ୍ ତାରତରଧ୍ଵନିଃ । ସାଧୁ କୃଷ୍ଣେତି କୃଷ୍ଣେତିତାଵତ୍ ତା ଦ୍ରିଗୁଣଂ ଅଗୁଃ ।। ୫-୧୩-
ରାସ ଗୀତ ଗାଇଯାଉଥିବାବେଳେ, 'କ୍ରୁଷ୍ଣ' ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ ଉପରେ ଉପରେ ଉଠିଗଲା; 'ସାଧୁ କ୍ରୁଷ୍ଣ, କ୍ରୁଷ୍ଣ' ବୋଲି ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ତିନି ଗୁଣ ଅଧିକ ହେଲା।
ଗତେ ତୁ ଗମନଂ ଚକ୍ରୁ ର୍ଵଲନେ ସମ୍ମୁଖଂ ଯଯୁଃ । ପ୍ରତିଲୋମାନୁଲୋମାବ୍ଯାଂ ଭେଜୁର୍ଗୋପାଙ୍ଗନା ହରିମ୍ ।। ୫-୧୩-
ସେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଗୋପୀମାନେ ସାମ୍ନାକୁ ଆଗେଇ, ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରତିଲୋମ ଓ ଅନୁଲୋମ ଦୁଇପରି ଆସିଗଲେ।