ବାଲତ୍ଵଂ ଚାତିଵୀର୍ଯ୍ଯଞ୍ଚ ଜନ୍ମ ଜାସ୍ମାସ୍ଵଶୋଭନମ୍ । ଚିନ୍ତ୍ଯମାନମମେଯାତ୍ମନ୍!ଶଙ୍କାଂ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ।। ୫-୧୩-
ତୁମ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥା, ତୁମ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ଜନ୍ମ—ସବୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ଅପାର ଆତ୍ମା! ଏହା ଭାବିଲେ, କୃଷ୍ଣ, ଆମ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ଦେଵୋ ଵା ଦାନଵୋ ଵା ତ୍ଵଂ ଯକ୍ଷୋ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵ ଏଵ ଵା । କିଂ ଵାସ୍ମାକଂ ଵିଚାରେଣ ବାନ୍ଧଵୋଽସି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।। ୫-୧୩-
ତୁମେ ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବ—ଏହା ଆମ ପାଇଁ କ'ଣ ମାନେ? ତୁମେ ଆମର ନିଜ ଜଣ, ଆମର ନମସ୍କାର ତୁମକୁ।
କ୍ଷଣଂ ଭୂତ୍ଵା ତ୍ଵସୌ ତୂଷ୍ଣୀଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ପ୍ରଣଯକୋପଵାନ୍ । ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତସ୍ତୈର୍ଗୋପୈଃ କୃଷ୍ଣୋଽପ୍ଯାହ ମହାମୁନେ ।। ୫-୧୩-
ସେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ନିରବ ରହିଲେ, ଅନୁଗ୍ରହ ଭରା କିଛି କ୍ରୋଧ ଦେଖାଇଲେ। ଏପରି ଗୋପମାନେ କହିବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମତ୍ସମ୍ବନ୍ଧେନ ଭୋ ଗୋପା! ଯଦି ଲଜ୍ଜା ନ ଜାଯତେ । ଶଲାଧ୍ଯୋ ଵାହଂ ତତଋଃ କିଂ ଵୋ ଵିଚାରେଣ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ ।। ୫-୧୩-
ମୋତେ ନେଇ ତୁମେ ଯଦି ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ, କିମ୍ବା ମୁଁ ତୁମର ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେବେ ତୁମର ଚିନ୍ତା କ'ଣ ଦରକାର?
ଯଦି ଵୋଽସ୍ତି ମଯି ପ୍ରୀତିଃ ଶ୍ଲାଧ୍ଯୋଽହଂ ଭଵତାଂ ଯଦି । ତଦାତ୍ମବନ୍ଧୁସଦୃଶୀ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵଃ କ୍ରିଯତାଂ ମଯି ।। ୫-୧୩-
ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ରଖିଥିଲେ, ମୁଁ ତୁମର ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ, ତେବେ ମୋ ପ୍ରତି ତୁମର ଭାବନା ନିଜ ଜଣ ପରି ହେଉ।
ନାହଂ ଦେଵୋ ନ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵୋ ନ ଯକ୍ଷୋ ନ ଚ ଦାନଵଃ । ଅହଂ ଵୋ ବାନ୍ଧଵୋ ଜାତୋ ନାସ୍ତି ଚିନ୍ତ୍ଯମତୋଽନ୍ଯଥା ।। ୫-୧୩-
ମୁଁ ଦେବ ନୁହେଁ, ଗନ୍ଧର୍ବ ନୁହେଁ, ଯକ୍ଷ ନୁହେଁ, ଦାନବ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମର ନିଜ ଜଣ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି—ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରେର୍ଵାକ୍ଯଂ ବଦ୍ଧମୌନାସ୍ତତୋ ଵନମ୍ । ଯଯୂର୍ଗୋପା ମହାଭାଗ!ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଣଯକୋପିତନି ।। ୫-୧୩-
ହରିଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୋପମାନେ ନିରବ ହେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅନୁଗ୍ରହ ଭରା କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲା।
କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ଵିମଲଂ ଵ୍ଯୋମ ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚନ୍ଦିରକାମ୍ । ତଥା କୁମୁଦିନୀଂ ଫୁଲ୍ଲାମାମୋଦିତଦିଗନ୍ତରାମ୍ ।। ୫-୧୩-
କୃଷ୍ଣ ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶ, ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା, ଏବଂ ଫୁଲିଥିବା କୁମୁଦିନୀ ଫୁଲ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଦେଇଛି, ଦେଖିଲେ।
ଵନରାଜିଂ ତଥା କୂଜଦୂଭୃଙ୍ଗମାଲାଂ ମନୋରମାମ୍ । ଵିଲୋକ୍ଯ ସହ ଗୋପୀଭିର୍ମନଶ୍ଵକ୍ର ରତିଂ ପ୍ରତି ।। ୫-୧୩-
ସେ ସୁନ୍ଦର ଗଛର ଶାରି ଏବଂ ମନୋହର ଭୃଙ୍ଗମାଳାର ଗୁଞ୍ଜନ ଦେଖିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଲଗିଗଲା।
ସହ ରାମେଣା ମଧୁରମତୀଵ ଵନିତାପ୍ରିଯମ୍ । ଜଗୌ କଲପଦଂ ଶୌରିର୍ନାନାତନ୍ତ୍ରୀ-କୃତଵ୍ରତମ୍ ।। ୫-୧୩-
ରାମ ସହିତ, ଅତି ମଧୁର ଭାବରେ, ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଶୂରପୁତ୍ର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇଲେ, ବିଭିନ୍ନ ତନ୍ତ୍ରୀ ବାଦ୍ୟ ସହିତ।
ରମ୍ଯଂ ଗୀତଧ୍ଵନି ଶ୍ରତ୍ଵା ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯାଵସଥାଂସ୍ତଦା । ଆଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ଵରିତା ଗୋପ୍ଯୋ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ମଧୃସୂଦନଃ ।। ୫-୧୩-
ସୁନ୍ଦର ଗୀତର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଘର ଛାଡ଼ି ଶୀଘ୍ର ଯାଇଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମଧୁସୂଦନ ଅଛନ୍ତି।
ଶନୈଃ ଶନୈର୍ଜ୍ଜଗୌ ଗୋପୀ କାଚିତ୍ ତସ୍ଯ ଲଯାନୁଗମ୍ । ଦତ୍ତାଵଧାନା କାଚିତ୍ତୂ ତମେଵ ମନସାସ୍ମରତ୍ ।। ୫-୧୩-
କିଛି ଗୋପୀ ଦୀରେ ଦୀରେ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଗାଇଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଣ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣିଲେ, ଆଉ ଅନ୍ୟ ଜଣ ମନରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
କାଚିତ୍ କୃଷ୍ଣେତି କୃଷ୍ଣେତି ପ୍ରେକ୍ତ୍ଵା ଲଜ୍ଜାମୁପାଗତା । ଯଯୌ ଚ କାଚିତ୍ ପ୍ରେମାନ୍ଧା ତତପାର୍ଶ୍ଵମଵିଲଜ୍ଜିତା ।। ୫-୧୩-
କିଛି ଗୋପୀ 'କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ' ବୋଲି ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ଅନ୍ୟ ଜଣ ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
କାଚିଦାଵସଥସ୍ଯାନ୍ତଃ ସ୍ଥିତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବହିର୍ଗୁରୂନ୍ । ତନ୍ମଯତ୍ଵେନ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଦଧ୍ଯୌ ମୀଲିତଲୋଚନା ।। ୫-୧୩-
କିଛି ଗୋପୀ ଘର ଭିତରେ ରହିଲେ, ବାହାରେ ବଡ଼ମାନେ ଦେଖି, ଗୋବିନ୍ଦରେ ଲିନ ହୋଇ, ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ତଚ୍ଵିନ୍ତାଵିପୁଲାହ୍ଲାଦ-କ୍ଷୀଣପୁଣଯଚଯା ତଥା । ତଦପ୍ରାପ୍ତି-ମହାଦୁଃଵିଲୀନାଶେଷପାତକା ।। ୫-୧୩-
ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାରେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ବଢିଗଲା, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଶୁଭ କର୍ମ ଶେଷ ହେଲା; ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଗଳିଗଲା, ତେଣୁ ସେମାନେ ନିରାଶ ହେଇ ରହିଗଲେ।
ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ଜଗତ୍ସୂତିଂ ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣମ୍ । ନିରୁଚ୍ଛ୍ଵାସତଯା ମୁକ୍ତି ଗତାନ୍ଯା ଗୋପକନ୍ଯକା ।। ୫-୧୩-
ଏକ ଗୋପୀ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି ଓ ପରମବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରି, ନି:ଶ୍ୱାସ ନ ରହି, ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ।
ଗୋପୀପରିଵୃତୋ ରାତ୍ରି ଶରଚନ୍ଦ୍ରମନୋରମାମ୍ । ମାନଯାମାସ ଗୋଵିନ୍ଦୋ ରାସାରମ୍ଭରସୋତ୍ସୁକଃ ।। ୫-୧୩-
ଗୋପୀମାନେ ଉପରେ ଘିରିଥିବା, ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ରର ଭଳି ମନୋହର ରାତିକୁ, ଗୋବିନ୍ଦ ଆଦର କଲେ; ରାସ ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ।
ଗୋପ୍ଯଶ୍ଵ ଵୃନ୍ଦଶଃ କୃଷ୍ଣଚେଷ୍ଟାସ୍ଵାଯତ୍ତମୂର୍ତ୍ତଯଃ । ଅନ୍ଯଦେଶଂ ଗତେ କୃଷ୍ଣୋ ଚେରୁର୍ଵୃନ୍ଦାଵମାନ୍ତରମ୍ ।। ୫-୧୩-
ଗୋପୀମାନେ ଦଳ ଦଳରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର କ୍ରୀଡାକୁ ଅନୁକରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଆକୃତି କୃଷ୍ଣଙ୍କର କ୍ରୀଡାରେ ଗଢିଯାଇଥିଲା; କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାପରେ, ସେମାନେ ବୃନ୍ଦାବନର ଭିତର ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
କୃଷ୍ଣୋ ନିରୁଦ୍ଧହ୍ଟଦଯା ଇଦସୂଚୁଃ ପରସ୍ପରମ୍ । କୃଷ୍ଣୋଽହମେତଲ୍ଲଲିତଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯାଲୋକ୍ଯତାଂ ଗତିଃ । ଅନ୍ଯା ବ୍ରଵୀତି କଷ୍ଣସ୍ଯ ମମ ଗୀତିର୍ନିଶମ୍ଯତାମ୍ ।। ୫-୧୩-
କୃଷ୍ଣ ଦୂରେ ଯିବାପରେ, ହୃଦୟ ଦମି ରଖି, ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଦ୍ୱାରା କହିଲେ: 'ମୁଁ କୃଷ୍ଣ, ଦେଖ ମୋର ମନୋହର ଚାଲ!' ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ କହିଲେ, 'ମୋର ଗୀତ ଶୁଣ, ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଗୀତ!'
ଦୁଷୃକାଲିଯ!ତିଷ୍ଠାତ୍ର କୃଣୋଽହମିତି ଚାପରା । ବାହୁମାସ୍ଫୋଠ୍ଯ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଲୀଲାସର୍ଵ୍ଵସ୍ଵମାଦଦେ ।। ୫-୧୩-
ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ କହିଲେ, 'ଦୁଷ୍ଟ କାଳିୟା, ଏଠାରେ ରୁହ! ମୁଁ କୃଷ୍ଣ!' ଏବଂ ନିଜ ବାହୁ ଚାପି, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସମସ୍ତ କ୍ରୀଡା ଅନୁକରଣ କଲେ।
ଅନ୍ଯାଂ ବ୍ରଵୀତି ଭୋ ଗୋପା!ନିଃ ଶଙ୍କଃ ସ୍ଥୀଯତାମିହ । ଅଲଂ ବୃଷ୍ଟିଭଯେନାତ୍ର ଧୃତୋ ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନୋ ମଯା ।। ୫-୧୩-
ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ କହିଲେ, 'ହେ ଗୋପମାନେ, ଭୟ କରିବେନି—ଏଠାରେ ନିର୍ଭୟ ରୁହ! ମୁଁ ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇଛି; ବର୍ଷାର ଭୟ କିଛି ନାହିଁ।'
ଧେନୁକୋଽଯଂ ମଯା କ୍ଷିପ୍ତୋ ଵିଚରନ୍ଲୁ ଯଥେଚ୍ଛଯା । ଗୋପୀ ବ୍ରଵୀତି ଵୈ ଚାନ୍ଯା କୃଷ୍ମାଲୀଲାନୁକାରିଣୀ ।। ୫-୧୩-
ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର କ୍ରୀଡାକୁ ଅନୁକରଣ କରି, କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧେନୁକାକୁ ଫିଙ୍ଗି ଦେଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ଚାହିଁଲେ ଘୁଞ୍ଚିପାରିବି।'
ଏଵଂ ନାନାପ୍ରକାରାସୁ କୃଷ୍ଣଚେଷ୍ଟାସୁ ତାସ୍ତଦା । ଗୋପ୍ଯା ଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ସମଂ ଚରୂ ରମ୍ଯ ଵୃନ୍ଦାଵନାନ୍ତରମ୍ ।। ୫-୧୩-
ଏଭଳି, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ କ୍ରୀଡାକୁ ଅନୁକରଣ କରି, ସମସ୍ତେ ଏକାଉଁ ହୋଇ, ସୁନ୍ଦର ବୃନ୍ଦାବନର ଭିତର ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ଵିଲୋକ୍ଯୈକା ଭୁଵଂ ପ୍ରାହ୍ ଗୋପୀ ଗୋପଵରାଙ୍ଗନା । ପୁଲକାଞ୍ଚିତସର୍ଵ୍ଵାଙ୍ଗୀ ଵିକାଶି-ନଯନୋତ୍ପଲା ।। ୫-୧୩-
ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖି, ଏକ ଗୋପୀ, ଗୋପମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ଶରୀର ଆନନ୍ଦରେ କୁଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ଲୋଟସ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି, କହିଲେ:
ଧ୍ଵଜଵଜ୍ରାଙ୍କୁ ଶାବ୍ଜାଙ୍କ-ରେଖାଵନ୍ତ୍ଯାଲି ପଶ୍ଯତ । ପଦାନ୍ଯେତାନି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଲୀଲାଲଙ୍କୃତଗାମିନଃ ।। ୫-୧୩-
'ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡିକୁ ଦେଖ, ଧ୍ୱଜ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ଥିବା ପଦଚିହ୍ନଗୁଡିକ—ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦଚାଳ, ତାଙ୍କର କ୍ରୀଡାରେ ଶୋଭିତ।'
କାପି ତେମ ସମଂ ଯାତା କୃତପୁଣ୍ଯା ମଦାଲସା । ପଦାନି ତସ୍ଯାଶ୍ଚୈତାନି ଘନାନ୍ଯଲ୍ପତନୂନି ଚ ।। ୫-୧୩-
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ କିଛି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମଦମୟ ଗୋପୀ ଗଲେ; ଏହି ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ପାଖରେ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ।
ପୁଷ୍ପାଵଚଯମତ୍ରୋଚ୍ଚୈଶ୍ଵକ୍ରେ ଦାମୋଦରୋ ଧ୍ରୁ ଵମ୍ । ଯେନାଗ୍ରାକ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରାଣି ପଦାନ୍ଯତ୍ର ମହାତ୍ମନଃ ।। ୫-୧୩-
ଏଠାରେ, ଦାମୋଦର ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଫୁଲ ଚୟନ କଲେ, କାରଣ ଏଠାରେ କେବଳ ପଦଚିହ୍ନର ଆଗ ଅଂଶ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଅତ୍ରୋପଵିଶ୍ଯ ସା ତେନ କାପି ପୁଷ୍ପୈରଲଙ୍କୃତା । ଅନ୍ଯଜନ୍ମନି ସର୍ଵ୍ଵାତ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁରଭ୍ଯର୍ଜ୍ଵିତୋ ଯଯା।। ୫-୧୩-
ଏଠାରେ ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ବସିଥିଲେ, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ; ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ସେ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ପୁଷ୍ପବନ୍ଧନସମ୍ମାନ-କୃତମାନାମପାସ୍ଯ ତାମ୍ । ନନ୍ଦଗୋପସୁତୋ ଯାତୋ ମାର୍ଗେଣାନେନ ପଶ୍ଯତ ।। ୫-୧୩-
ଫୁଲର ମାଳା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରି, ନନ୍ଦର ପୁଅ ଏହି ପଥରେ ଆଗକୁ ଗଲେ—ଦେଖ।
ଅନୁଯାନେଽସମର୍ଥାନ୍ଯା ନିତମ୍ବଭରମନ୍ଥରା । ଯା ଗନ୍ତଵ୍ଯେ ଦ୍ରୁତଂ ଯାତି ନିମ୍ରପାଦାଗ୍ରସଂସ୍ଥିତିଃ ।। ୫-୧୩-
ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ, ଯାତ୍ରାରେ ସହିତ ଚାଲିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ନିତମ୍ଭର ଭାରରେ ଧୀର ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଚାଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତାଙ୍କର ପାଦଅଙ୍ଗୁଳି ମାଟିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲା।