ସ ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ନ ସଂତାପଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ କର୍ତ୍ତୁମର୍ହସି । ନାର୍ଜୁନସ୍ଯ ରିପୁଃ କଶ୍ଚିନ୍ମମାଗ୍ରେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଯାଇପାର; ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ ମୋର ସାମ୍ନାରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେନି।
ଅର୍ଜୁନାର୍ଥେ ତ୍ଵହଂ ସର୍ଵାନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରପୁରୋଗମାନ୍ । ନିଵୃତ୍ତେ ଭାରତେ ଯୁଦ୍ଧେ କୁଂତ୍ଯୈ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯଵିକ୍ଷତାମ୍
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ, ମୁଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆଦି ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନେ ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧ ସମାପ୍ତ ହେଲା ପରେ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ଅବସ୍ଥାରେ ଫେରାଇ ଦେବି।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସଂପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଦେଵାରାଜୋ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଆରୁହ୍ଯୈରାଵତଂ ନାଗଂ ପୁନରେଵ ଦିଵଂ ଯଯୌ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦେବରାଜ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଏଇରାବତ ନାଗରେ ଚଢ଼ି, ପୁନି ଦିବିକୁ ଫେରିଗଲେ।
କୃଷ୍ଣୋ ହି ସହିତୋ ଗୋଭିର୍ଗୋପାଲୈଶ୍ଚ ପୁନର୍ଵ୍ରଜମ୍ । ଆଜଗାମାଽଥ ଗୋପୀନାଂ ଦୃଷ୍ଟିପୂତେନ ଵର୍ତ୍ମନା
କୃଷ୍ଣ, ଗୋମାନ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ, ଗୋପୀମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ପଥରେ ପୁନି ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଗତେ ଶକ୍ର ତୁ ଗୋପାଲାଃ କୃଷ୍ଣମକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍ । ଊଚୁଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଧୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେନ ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନାଚଲମ୍ ।। ୫-୧୩-
ଇନ୍ଦ୍ର ଚାଲିଗଲାପରେ, ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯିଏ ଦୋଷରହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ଧରିଥିଲେ, ସ୍ନେହରେ କଥା କହିଲେ।
ଵଯମସ୍ମାନ୍ମହାବାହୋ! ଭଵତା ମହତୋ ଭଯାତ୍ । ଗାଵଶ୍ଵ ଭଵତା ତ୍ରାତା ଗିରିଧାରଣକର୍ମ୍ମଣା ।। ୫-୧୩-
ହେ ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ, ଆମେ ଏବଂ ଗୋମାନେ, ତୁମେ ପାହାଡ଼ ଧରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଛୁ।
ବାଲୀକ୍ରୀଡ଼େଯମତୁଲା ଗୋପାଲତ୍ଵଂ ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍ । ଦିଵ୍ଯଞ୍ଚ କର୍ମ୍ମ ଭଵତଃ କିମେତତ୍ ତାତ!କଥ୍ଯତାମ୍ ।। ୫-୧୩-
ଏହି ଶିଶୁ ଖେଳ ଏବଂ ଗୋପାଳ ହେବା ଅପମାନଜନକ। ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ଦିବ୍ୟ। ଏହାର ଅର୍ଥ କ'ଣ, ପ୍ରିୟ? ଦୟାକରି ଆମକୁ କହ।
କାଲିଯୋ ଦମିତସ୍ତୋଯେ ପ୍ରଲମ୍ବୋ ଵିନିପାତିତଃ । ଧୃତୋ ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନଶ୍ଵାଯଂ ଶଙ୍କିତାନି ମନାଂସି ନଃ ।। ୫-୧୩-
ତୁମେ ଜଳରେ କାଳିୟାକୁ ଶାନ୍ତ କରିଛ, ପ୍ରଲମ୍ବାକୁ ପତିତ କରିଛ, ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇଛ—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ଆମ ମନକୁ ଅଶାନ୍ତ କରିଛ।
ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ହରେଃ ପାଦୌ ଶାପାମୀଽମିତଵିକ୍ରମ । ଯଥା ତ୍ଵଦ୍ରୀର୍ଯ୍ଯମାଲୋକ୍ଯ ନ ତ୍ଵାଂ ମନ୍ଯାମହେ ନରମ୍ ।। ୫-୧୩-
ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ହରି! ତୁମ ଅପାର ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଆମେ ତୁମକୁ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବିନାହିଁ।
ପ୍ରୀତିଃ ସସ୍ତ୍ରୀକୁମାରସ୍ଯ ଵ୍ରଜସ୍ଯ ତଵ କେଶଵ! କର୍ମ୍ମ ଚେଦମଶକ୍ଯଂ ଯତ୍ ସମସ୍ତୈସ୍ତ୍ରିଦଶୈରପି ।। ୫-୧୩-
କେଶବ! ବ୍ରଜର ଜନନୀ ଓ ଶିଶୁମାନେ ତୁମେ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ରଖନ୍ତି। ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମିଶି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ବାଲତ୍ଵଂ ଚାତିଵୀର୍ଯ୍ଯଞ୍ଚ ଜନ୍ମ ଜାସ୍ମାସ୍ଵଶୋଭନମ୍ । ଚିନ୍ତ୍ଯମାନମମେଯାତ୍ମନ୍!ଶଙ୍କାଂ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ।। ୫-୧୩-
ତୁମ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥା, ତୁମ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ଜନ୍ମ—ସବୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ଅପାର ଆତ୍ମା! ଏହା ଭାବିଲେ, କୃଷ୍ଣ, ଆମ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ଦେଵୋ ଵା ଦାନଵୋ ଵା ତ୍ଵଂ ଯକ୍ଷୋ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵ ଏଵ ଵା । କିଂ ଵାସ୍ମାକଂ ଵିଚାରେଣ ବାନ୍ଧଵୋଽସି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।। ୫-୧୩-
ତୁମେ ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବ—ଏହା ଆମ ପାଇଁ କ'ଣ ମାନେ? ତୁମେ ଆମର ନିଜ ଜଣ, ଆମର ନମସ୍କାର ତୁମକୁ।
କ୍ଷଣଂ ଭୂତ୍ଵା ତ୍ଵସୌ ତୂଷ୍ଣୀଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ପ୍ରଣଯକୋପଵାନ୍ । ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତସ୍ତୈର୍ଗୋପୈଃ କୃଷ୍ଣୋଽପ୍ଯାହ ମହାମୁନେ ।। ୫-୧୩-
ସେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ନିରବ ରହିଲେ, ଅନୁଗ୍ରହ ଭରା କିଛି କ୍ରୋଧ ଦେଖାଇଲେ। ଏପରି ଗୋପମାନେ କହିବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମତ୍ସମ୍ବନ୍ଧେନ ଭୋ ଗୋପା! ଯଦି ଲଜ୍ଜା ନ ଜାଯତେ । ଶଲାଧ୍ଯୋ ଵାହଂ ତତଋଃ କିଂ ଵୋ ଵିଚାରେଣ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ ।। ୫-୧୩-
ମୋତେ ନେଇ ତୁମେ ଯଦି ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ, କିମ୍ବା ମୁଁ ତୁମର ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେବେ ତୁମର ଚିନ୍ତା କ'ଣ ଦରକାର?
ଯଦି ଵୋଽସ୍ତି ମଯି ପ୍ରୀତିଃ ଶ୍ଲାଧ୍ଯୋଽହଂ ଭଵତାଂ ଯଦି । ତଦାତ୍ମବନ୍ଧୁସଦୃଶୀ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵଃ କ୍ରିଯତାଂ ମଯି ।। ୫-୧୩-
ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ରଖିଥିଲେ, ମୁଁ ତୁମର ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ, ତେବେ ମୋ ପ୍ରତି ତୁମର ଭାବନା ନିଜ ଜଣ ପରି ହେଉ।
ନାହଂ ଦେଵୋ ନ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵୋ ନ ଯକ୍ଷୋ ନ ଚ ଦାନଵଃ । ଅହଂ ଵୋ ବାନ୍ଧଵୋ ଜାତୋ ନାସ୍ତି ଚିନ୍ତ୍ଯମତୋଽନ୍ଯଥା ।। ୫-୧୩-
ମୁଁ ଦେବ ନୁହେଁ, ଗନ୍ଧର୍ବ ନୁହେଁ, ଯକ୍ଷ ନୁହେଁ, ଦାନବ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମର ନିଜ ଜଣ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି—ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରେର୍ଵାକ୍ଯଂ ବଦ୍ଧମୌନାସ୍ତତୋ ଵନମ୍ । ଯଯୂର୍ଗୋପା ମହାଭାଗ!ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଣଯକୋପିତନି ।। ୫-୧୩-
ହରିଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୋପମାନେ ନିରବ ହେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅନୁଗ୍ରହ ଭରା କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲା।
କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ଵିମଲଂ ଵ୍ଯୋମ ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚନ୍ଦିରକାମ୍ । ତଥା କୁମୁଦିନୀଂ ଫୁଲ୍ଲାମାମୋଦିତଦିଗନ୍ତରାମ୍ ।। ୫-୧୩-
କୃଷ୍ଣ ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶ, ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା, ଏବଂ ଫୁଲିଥିବା କୁମୁଦିନୀ ଫୁଲ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଦେଇଛି, ଦେଖିଲେ।
ଵନରାଜିଂ ତଥା କୂଜଦୂଭୃଙ୍ଗମାଲାଂ ମନୋରମାମ୍ । ଵିଲୋକ୍ଯ ସହ ଗୋପୀଭିର୍ମନଶ୍ଵକ୍ର ରତିଂ ପ୍ରତି ।। ୫-୧୩-
ସେ ସୁନ୍ଦର ଗଛର ଶାରି ଏବଂ ମନୋହର ଭୃଙ୍ଗମାଳାର ଗୁଞ୍ଜନ ଦେଖିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଲଗିଗଲା।
ସହ ରାମେଣା ମଧୁରମତୀଵ ଵନିତାପ୍ରିଯମ୍ । ଜଗୌ କଲପଦଂ ଶୌରିର୍ନାନାତନ୍ତ୍ରୀ-କୃତଵ୍ରତମ୍ ।। ୫-୧୩-
ରାମ ସହିତ, ଅତି ମଧୁର ଭାବରେ, ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଶୂରପୁତ୍ର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇଲେ, ବିଭିନ୍ନ ତନ୍ତ୍ରୀ ବାଦ୍ୟ ସହିତ।
ରମ୍ଯଂ ଗୀତଧ୍ଵନି ଶ୍ରତ୍ଵା ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯାଵସଥାଂସ୍ତଦା । ଆଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ଵରିତା ଗୋପ୍ଯୋ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ମଧୃସୂଦନଃ ।। ୫-୧୩-
ସୁନ୍ଦର ଗୀତର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଘର ଛାଡ଼ି ଶୀଘ୍ର ଯାଇଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମଧୁସୂଦନ ଅଛନ୍ତି।
ଶନୈଃ ଶନୈର୍ଜ୍ଜଗୌ ଗୋପୀ କାଚିତ୍ ତସ୍ଯ ଲଯାନୁଗମ୍ । ଦତ୍ତାଵଧାନା କାଚିତ୍ତୂ ତମେଵ ମନସାସ୍ମରତ୍ ।। ୫-୧୩-
କିଛି ଗୋପୀ ଦୀରେ ଦୀରେ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଗାଇଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଣ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣିଲେ, ଆଉ ଅନ୍ୟ ଜଣ ମନରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
କାଚିତ୍ କୃଷ୍ଣେତି କୃଷ୍ଣେତି ପ୍ରେକ୍ତ୍ଵା ଲଜ୍ଜାମୁପାଗତା । ଯଯୌ ଚ କାଚିତ୍ ପ୍ରେମାନ୍ଧା ତତପାର୍ଶ୍ଵମଵିଲଜ୍ଜିତା ।। ୫-୧୩-
କିଛି ଗୋପୀ 'କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ' ବୋଲି ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ଅନ୍ୟ ଜଣ ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
କାଚିଦାଵସଥସ୍ଯାନ୍ତଃ ସ୍ଥିତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବହିର୍ଗୁରୂନ୍ । ତନ୍ମଯତ୍ଵେନ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଦଧ୍ଯୌ ମୀଲିତଲୋଚନା ।। ୫-୧୩-
କିଛି ଗୋପୀ ଘର ଭିତରେ ରହିଲେ, ବାହାରେ ବଡ଼ମାନେ ଦେଖି, ଗୋବିନ୍ଦରେ ଲିନ ହୋଇ, ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ତଚ୍ଵିନ୍ତାଵିପୁଲାହ୍ଲାଦ-କ୍ଷୀଣପୁଣଯଚଯା ତଥା । ତଦପ୍ରାପ୍ତି-ମହାଦୁଃଵିଲୀନାଶେଷପାତକା ।। ୫-୧୩-
ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାରେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ବଢିଗଲା, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଶୁଭ କର୍ମ ଶେଷ ହେଲା; ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଗଳିଗଲା, ତେଣୁ ସେମାନେ ନିରାଶ ହେଇ ରହିଗଲେ।
ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ଜଗତ୍ସୂତିଂ ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣମ୍ । ନିରୁଚ୍ଛ୍ଵାସତଯା ମୁକ୍ତି ଗତାନ୍ଯା ଗୋପକନ୍ଯକା ।। ୫-୧୩-
ଏକ ଗୋପୀ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି ଓ ପରମବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରି, ନି:ଶ୍ୱାସ ନ ରହି, ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ।
ଗୋପୀପରିଵୃତୋ ରାତ୍ରି ଶରଚନ୍ଦ୍ରମନୋରମାମ୍ । ମାନଯାମାସ ଗୋଵିନ୍ଦୋ ରାସାରମ୍ଭରସୋତ୍ସୁକଃ ।। ୫-୧୩-
ଗୋପୀମାନେ ଉପରେ ଘିରିଥିବା, ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ରର ଭଳି ମନୋହର ରାତିକୁ, ଗୋବିନ୍ଦ ଆଦର କଲେ; ରାସ ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ।
ଗୋପ୍ଯଶ୍ଵ ଵୃନ୍ଦଶଃ କୃଷ୍ଣଚେଷ୍ଟାସ୍ଵାଯତ୍ତମୂର୍ତ୍ତଯଃ । ଅନ୍ଯଦେଶଂ ଗତେ କୃଷ୍ଣୋ ଚେରୁର୍ଵୃନ୍ଦାଵମାନ୍ତରମ୍ ।। ୫-୧୩-
ଗୋପୀମାନେ ଦଳ ଦଳରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର କ୍ରୀଡାକୁ ଅନୁକରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଆକୃତି କୃଷ୍ଣଙ୍କର କ୍ରୀଡାରେ ଗଢିଯାଇଥିଲା; କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାପରେ, ସେମାନେ ବୃନ୍ଦାବନର ଭିତର ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
କୃଷ୍ଣୋ ନିରୁଦ୍ଧହ୍ଟଦଯା ଇଦସୂଚୁଃ ପରସ୍ପରମ୍ । କୃଷ୍ଣୋଽହମେତଲ୍ଲଲିତଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯାଲୋକ୍ଯତାଂ ଗତିଃ । ଅନ୍ଯା ବ୍ରଵୀତି କଷ୍ଣସ୍ଯ ମମ ଗୀତିର୍ନିଶମ୍ଯତାମ୍ ।। ୫-୧୩-
କୃଷ୍ଣ ଦୂରେ ଯିବାପରେ, ହୃଦୟ ଦମି ରଖି, ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଦ୍ୱାରା କହିଲେ: 'ମୁଁ କୃଷ୍ଣ, ଦେଖ ମୋର ମନୋହର ଚାଲ!' ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ କହିଲେ, 'ମୋର ଗୀତ ଶୁଣ, ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଗୀତ!'
ଦୁଷୃକାଲିଯ!ତିଷ୍ଠାତ୍ର କୃଣୋଽହମିତି ଚାପରା । ବାହୁମାସ୍ଫୋଠ୍ଯ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଲୀଲାସର୍ଵ୍ଵସ୍ଵମାଦଦେ ।। ୫-୧୩-
ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ କହିଲେ, 'ଦୁଷ୍ଟ କାଳିୟା, ଏଠାରେ ରୁହ! ମୁଁ କୃଷ୍ଣ!' ଏବଂ ନିଜ ବାହୁ ଚାପି, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସମସ୍ତ କ୍ରୀଡା ଅନୁକରଣ କଲେ।