ମନ୍ତ୍ରଯଜ୍ଞପରା ଵିପ୍ରାଃ ସୀତାଯଜ୍ଞାଶ୍ଵ କର୍ଷକାଃ । ଗିରି-ଗୋଯଜ୍ଞଶୀଲାଶ୍ଵ ଵଯମଦ୍ରିଵନାଶ୍ରଯାଃ ।। ୫-୧୦-
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ଚାଷୀମାନେ ଚାଷ ଯଜ୍ଞରେ; ଆମେ ପାହାଡ଼ ଓ ଗାଈ ପୂଜାରେ ଲାଗିଛୁ, ଅଟବା ଓ ପାହାଡ଼ରେ ରହୁଛୁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନଃ ଶୈଲୋ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵିଵିଧାର୍ହଣୈଃ । ଅର୍ଚ୍ଚ୍ଯତାଂ ପୂଜ୍ଯତାଂ ମେଧ୍ଯାନ୍ ପଶୂନ୍ ହତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ ।। ୫-୧୦-
ସେହିପାଇଁ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦାନଦ୍ୱାରା ପୂଜା କର; ବିଧିମତେ ପବିତ୍ର ପଶୁ ବଳି ଦିଅ।
ସର୍ଵ୍ଵଘୋଷସ୍ଯ ସନ୍ଦୋହୋ ଗୃହ୍ଯତାଂ ମା ଵିଚାର୍ଯ୍ଯତାମ୍ । ଭୋଜ୍ଯନ୍ତାଂ ତେନ ଵୈ ଵିପ୍ରାସ୍ତଥା ଯେ ଚାଭିଵାଞ୍ଛକାଃ ।। ୫-୧୦-
ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମର ଜିନିଷ ଏକଠା କର, ଭାବିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଯେଉଁମାନେ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ଏହା ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ।
ତତ୍ରାର୍ଚିତେ କୃତେ ହୋମେ ଭୋଜିତେଷୁ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ । ଶରତ୍ପୁଷ୍ପକୃତାପୀଡ଼ାଃ ପରିଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଗୋଗଣାଃ ।। ୫-୧୦-
ଯେତେବେଳେ ପୂଜା ହେବ, ହୋମ ହେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିବେ, ଶରତ୍କାଳର ଫୁଲ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଗାଈମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରୁନ୍ତୁ।
ଏତନ୍ମମ ମତଂ ଗୋପାଃ ସମ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା କ୍ରିଯତେ ଯଦି । ତତଃ କୃତା ଭଵେତ୍ ପ୍ରୀତିର୍ଗଵାମଦ୍ରେସ୍ତଥା ମମ ।। ୫-୧୦-
ମୋ ଏହି ମତ ଗୋପମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କରିଲେ, ତେବେ ଗାଈ, ପାହାଡ଼ ଓ ମୋ ପାଇଁ ଖୁସି ହେବ।
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନନ୍ଦାଦ୍ଯାସ୍ତେ ଵ୍ରଜୌକସଃ । ପ୍ରୀତ୍ଯୁତ୍ଫୁଲ୍ଲମୁଖା ଵିପ୍ର! ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତ୍ଯଥାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୫-୧୦-
ଏହି କଥା ଶୁଣି ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ମୁହଁ ଫୁଲି ଆନନ୍ଦରେ, 'ଭଲ କହିଛ' ବୋଲି କହିଲେ।
ଶୋଭନଂ ତେ ମତଂ ଵତ୍ସ! ଯଦେତଦ୍ଭଵତୋଦିତମ୍ । ତତ୍ କରିଷ୍ଯାମହେ ସର୍ଵ୍ଵଂ ଗିରିଯଜ୍ଞଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତ୍ଯତାମ୍ ।। ୫-୧୦-
ତୁମର ମତ ବହୁତ ଭଲ, ବାପା; ଯେପରି କହିଛ, ସେପରି ସବୁ କରିବୁ; ପାହାଡ଼ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ ହେଉ।
ତଥା ଚ କୃତଵନ୍ତସ୍ତେ ଗିରିଯଜ୍ଞଂ ଵ୍ରଜୌକସଃ । ଦଧି-ପାଯସ-ମାଂସାଦ୍ଯୈର୍ଦଦୁଃ ଶୈଲବଲିଂ ତତଃ ।। ୫-୧୦-
ଏପରି ଭାବେ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ପାହାଡ଼ ପୂଜା କଲେ; ଦହି, ଖିର, ମାଂସ ଓ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ପାହାଡ଼କୁ ଦାନ କଲେ।
ଦ୍ଵିଜାଂଶ୍ଚ ଭୋଜଯାମାସୁଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ । ଅନ୍ଯାନପ୍ଯାଗତାନିତ୍ଥଂ କୃଷ୍ଣେନୋକ୍ତଂ ଯଥା ପୁରା ।। ୫-୧୦-
ସେମାନେ ଶତେ ହଜାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଆସିଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଇଲେ, ପୂର୍ବରୁ କୃଷ୍ଣ ଯେପରି କହିଥିଲେ।
ଗାଵଃ ଶୈଲଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରୁରର୍ଚିତାସ୍ତାଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ଋଷଭାଶ୍ଚାପି ନର୍ଦ୍ଦନ୍ତଃ ସତୋଯା ଜଲଦା ଇଵ ।। ୫-୧୦-
ତାପରେ ପୂଜିତ ଗାଈମାନେ ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲେ; ବୃଷଭମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ମେଘ ଭଳି ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା।
ଗିରିମୂର୍ଦ୍ଧନି କୃଷ୍ଣୋଽପି ଶୈଲୋଽହମିତି ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ । ବୁଭୁଜେଽନ୍ନଂ ବହୁ ତଦା ଗୋପଵର୍ଯ୍ଯାହୃତଂ ଦ୍ଵିଜ ।। ୫-୧୦-
ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ କୃଷ୍ଣ ନିଜକୁ 'ମୁଁ ପାହାଡ଼' ବୋଲି ଦେଖାଇଲେ ଓ ଗୋପମାନେ ଆଣିଥିବା ବହୁତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ।
ଅନ୍ଯେନ କୃଷ୍ଣୋ ରୂପେଣ ଗୋପୈଃ ସହ ଗିରେଃ ଶିରଃ । ଅଧିରୁହ୍ଯାର୍ଚ୍ଚଯାମାସ ଦ୍ରିତୀଯାମାତ୍ମନସ୍ତନୁମ୍ ।। ୫-୧୦-
ଅନ୍ୟ ରୂପ ନେଇ କୃଷ୍ଣ ଗୋପମାନେ ସହିତ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ି ନିଜ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ଦେଖାଇ ପାହାଡ଼କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଂ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ଗୋପା ଲବ୍ଧ୍ଵା ତତୋ ଵରାନ୍ । କୃତ୍ଵା ଗିରିମଖଂ ଗୋଷ୍ଠଂ ନିଜମଭ୍ଯାଯଯୁଃ ପୁନଃ ।। ୫-୧୦-
ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଗୋପମାନେ ଦେବତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଯିବା ପରେ ପାହାଡ଼କୁ ନିଜ ଗୋଷ୍ଠର ଭାବରେ କରି, ପୁନି ନିଜ ଗାଁକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ। ମଖେ ପ୍ରତିହତେ ଶକ୍ରୋ ମୈତ୍ରେଯାତିରୁଷାନ୍ଵିତଃ । ସଂଵର୍ତ୍ତକଂ ନାମ ଗଣଂ ତୋଯଦାନାମଥାଽବ୍ରଵୀତ୍
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ ହେଲା, ଶକ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ମୈତ୍ରେୟ, ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ନାମକ ବର୍ଷା ମେଘମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଭୋଭୋ ମେଘା ନିଶମ୍ଯୈତଦ୍ଵଚନଂ ଗଦତୋ ମମ । ଆଜ୍ଞାନଂତରମେଵାଶୁ କ୍ରିଯତାମଵିଚାରିତମ୍
ଓ ମେଘମାନେ, ମୋର କଥା ଶୁଣିବା ପରେ, ମୋର ଆଜ୍ଞାକୁ ବିଚାର ନ କରି, ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ନଂଦଗୋପସ୍ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଗୋପୈରନ୍ଯୈସ୍ସହାଯଵାନ୍ । କୃଷ୍ଣାଶ୍ରଯଂ ବଲାଧ୍ମାତୋ ମଖଭଂଗମଚୀକରତ୍
ନନ୍ଦ ଗୋପ, ଅତି ଅବିବେକୀ, ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ସହିତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଆତ୍ମବଳ ପାଇ, ଯଜ୍ଞକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଆଜୀଵୋ ଯାଃ ପରସ୍ତେଷାଂ ଗାଵସ୍ତସ୍ଯ ଚ କାରଣମ୍ । ତାଗାଵୋ ଵୃଷ୍ଟିପାତେନ ପୀଡ୍ଯନ୍ତାଂ ଵଚନାନ୍ମମ
ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଗାଁ ଓ ଗାଈ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଏହି କାରଣରୁ, ମୋର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଗାଈମାନେ ବର୍ଷାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉ।
ଅହମପ୍ଯଦ୍ରି ଶୃଂଗାଭଂ ତୁଂଗମାରୁହ୍ଯ ଵାରଣମ୍ । ସାହାଯ୍ଯଂ ଵଃ କରିଷ୍ଯାମି ଵାଯ୍ଵମ୍ବୂତ୍ସର୍ଗଯୋଜିତମ୍
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ, ହାତୀ ପରି, ଚଢ଼ିବି; ତୁମେ ବାୟୁ ଓ ଜଳ ବର୍ଷା କରିବାରେ, ମୁଁ ସହଯୋଗ କରିବି।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯାଜ୍ଞପ୍ତାସ୍ତତସ୍ତେନ ମୁମୁଚୁସ୍ତେ ବଲାହକାଃ । ଵାତଵର୍ଷଂ ମହାଭୀମମଭାଵାଯ ଗଵାଂ ଦ୍ଵିଜ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏଭଳି ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ବର୍ଷା ମେଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ପବନ ଓ ବର୍ଷା ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯାହାରେ ଗାଈମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଓ ଦ୍ୱିଜ।
ତତଃ କ୍ଷଣେନ ପୃଥିଵୀ କକୁଭଓଁବରମେଵ ଚ । ଏକଂ ଧାରାମହାସାରପୂରେଣନାଭଵନ୍ମୁନେ
ତାପରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ପୃଥିବୀ, ଦିଗ୍ବାଲି, ଓ ଆକାଶ, ଏକ ବଡ଼ ବର୍ଷା ଧାରାରେ ଆବୃତ ହେଇଗଲା।
ଵିଦ୍ଯୁଲ୍ଲତାକଷାଘାତତ୍ରସ୍ତୈରିଵ ଘନୈର୍ଘନମ୍ । ନାଦାପୂରିତଦିକ୍ଚକ୍ରୈର୍ଧାରାସାରମପାତ୍ଯତ
ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକ ଓ ତୁଣ୍ଡିରେ ଭୟିତ ମେଘମାନେ, ଦିଗ୍ବାଲିରେ ଶବ୍ଦରେ ଭରିଗଲା, ଓ ବର୍ଷା ଧାରାରେ ଜଳ ବହିଗଲା।
ଅଂଧକାରୀକୃତେ ଲୋକେ ଵର୍ଷଦ୍ଭିରନିଶଂ ଘନୈଃ । ଅଧଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ତିର୍ଯକ୍ ଚ ଜଗଦାପ୍ଯମିଵାଭଵତ୍
ଅନବାଦିତ ବର୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ଧାର ହେଇଗଲା, ଉପର, ତଳ, ଓ ଚାରିପାଖରେ, ସବୁ କିଛି ଜଳରେ ଡୁବିଗଲା।
ଗାଵସ୍ତୁ ତେନ ପତତା ଵର୍ଷଵାତେନ ଵେଗିନା । ଧୂତାଃ ପ୍ରାଣାଞ୍ଜହୁସ୍ସନ୍ନତ୍ରିକସକ୍ଥିଶିରୋଧରାଃ
ତେଜ ରେ ବର୍ଷା ଓ ପବନରେ ଗାଈମାନେ ଚିହ୍ନ ହେଇ, ପିଠ, ଜଂଘା, ମୁଣ୍ଡ, ଓ ଗଳା ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
କ୍ରୋଡେନ ଵତ୍ସାନାକ୍ରମ୍ଯ ତସ୍ଥୁରନ୍ଯା ମହାମୁନେ । ଗାଵୋ ଵିଵତ୍ସାଶ୍ଚ କୃତା ଵାରିପୂରେଣ ଚାପରାଃ
କିଛି ଗାଈ ନିଜ ଛାଉମାନେକୁ କୋଳରେ ରଖି ଦୃଢ଼ ହେଇ ଦାଉଁଥିଲେ, ମହାମୁନି; ଅନ୍ୟ ଗାଈମାନେ ଛାଉଠୁ ଅଲଗା ହୋଇ, ବଡ଼ ବର୍ଷାରେ ଭାସିଗଲେ।
ଵତ୍ସାଶ୍ଚ ଦୀନଵଦନା ଵାତକଂପିତକଂଧରାଃ । ତ୍ରାହିତ୍ରାହୀତ୍ଯଲ୍ପଶବ୍ଦାଃ କୃଷ୍ଣମୂଚୁରିଵାତୁରାଃ
ଛାଉମାନେ ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ ଓ ପବନରେ କମ୍ପିତ ଗଳା ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମନେ ମନେ ଦୟା କରିବାକୁ ଅତି କମ୍ ଶବ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ତତସ୍ତଦ୍ଗୋକୁଲଂ ସର୍ଵଂ ଗୋଗୋପୀଗୋପସଂକୁଲମ୍ । ଅତୀଵାର୍ତ୍ତଂ ହରିର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୈତ୍ରେଯାଚିଂତଯତ୍ତଦା
ସମସ୍ତ ଗୋକୁଳ, ଗାଈ, ଗୋପ, ଓ ଗୋପୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ହରି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ମୈତ୍ରେୟ।
ଏତତ୍କୃତଂ ମହେଂଦ୍ରେ ଣ ମଖଭଂଗଵିରୋଧିନା । ତଦେତଦଖିଲଂ ଗୋଷ୍ଠଂ ତ୍ରାତଵ୍ଯମଧୁନା ମଯା
ଏହା ମହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗକୁ ବିରୋଧ କରି କରାଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଗୋଷ୍ଠକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେଉଛି।
ଇମମଦ୍ରି ମହଂ ଧୈର୍ଯାଦୁତ୍ପାଟ୍ଯୋରୁଶିଖାଘନମ୍ । ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ଗୋଷ୍ଠସ୍ଯ ପୃଥୁଚ୍ଛତ୍ରମିଵୋପରି
ମୁଁ ଦୃଢ଼ତାରେ ଏହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼, ଘନ ଶିଖର ସହିତ, ଉପରକୁ ଉଠାଇ, ଗୋଷ୍ଠ ଉପରେ ବଡ଼ ଛତା ପରି ଧରିବି।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ। ଇତି କୃତ୍ଵାମତିଂ କୃଷ୍ଣୋ ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନମହୀଧରମ୍ । ଉତ୍ପାଟ୍ଯୈକକରେଣୈଵ ଧାରଯାମାସ ଲୀଲଯା
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, କୃଷ୍ଣ ଏକ ହାତରେ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଲୀଳାରେ ଧରି ରଖିଲେ।
ଗୋପାଂଶ୍ଚାହ ହସଞ୍ଛୌରିସ୍ସମୁତ୍ପାଟିତଭୂଧରଃ । ଵିଶଧ୍ଵମତ୍ରତ୍ଵରିତାଃ କୃତଂ ଵର୍ଷନିଵାରଣମ୍
ପାହାଡ଼ ଉପରକୁ ଉଠାଇ, କୃଷ୍ଣ ହସି ଗୋପମାନେକୁ କହିଲେ: 'ତୁରନ୍ତ ଏଠାକୁ ଆସ, ବର୍ଷା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି।'