ପଦ୍ଭଯାମୁଭାଭ୍ଯାଂ ସ ତଦା ପଶ୍ଵିମାଭ୍ଯାଂ ବଲୀ ବଲମ୍ । ଜଘାନୋରସି ତାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ସ ଚ ତେନାପ୍ଯଗୃହ୍ଯତ ।। ୫-୮-
ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ଦୁଇଟି ପଛ ପାଦରେ ଧେନୁକଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଘାତ କଲେ, ତଥାପି ସେ ଧରାଯିବା ନାହିଁ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଭ୍ରାମଣେନୈଵ ସୋଽମ୍ବରେ ଗତଜୀଵିତମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଚ ଚିକ୍ଷେପ ଵେଗେନ ତୃଣରାଜନି ।। ୫-୮-
ବଳରାମ ଧେନୁକଙ୍କୁ ଧରି ଘୁମାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଆକାଶରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ତାପରେ ଜୋରେ ତାଙ୍କୁ ଘାସର ରାଜା ଉପରେ ପକିଦେଲେ।
ତତଃ ଫଲାନ୍ଯନେକାନି ତାଲାଗ୍ରାନ୍ନିପତନ୍ ଖରଃ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପାତଯାମାସ ମହାଵାତୋଽମ୍ବୁଦାନିଵ ।। ୫-୮-
ତାପରେ, ଏକ ଭୟାନକ ପବନ ତାଳଗଛର ଉପରୁ ବହୁତ ଫଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଦେଲା, ଯେପରି ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାତାସ ମେଘକୁ ଚିରିଦେଇଥାଏ।
ଅନ୍ଯାନପ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ଜ୍ଞାତୀନାଗତାନ୍ ଦୈତ୍ଯଗର୍ଦ୍ଦଭାନ୍ । କୃଷ୍ଣାଶ୍ଵିକ୍ଷେପ ତାଲାଗ୍ର ବଲଭଦ୍ରଶ୍ଵ ଲୀଲଯା ।। ୫-୮-
ଏହିଠାରେ ଆସିଥିବା ଧେନୁକର ଅନ୍ୟ ଗାଧାଆକାର ଦାନବ ଜ୍ଞାତିମାନେକୁ ବଳଭଦ୍ର ସହଜରେ ତାଳଗଛର ଉପରୁ ଭୂମିକୁ ଫିଙ୍କିଦେଲେ।
କ୍ଷଣେନାଲଙ୍କୃତା ପୃଥ୍ଵୀ ପକ୍କସ୍ତାଲଫଲୈସ୍ତଥା । ଦୈତ୍ଯଗର୍ଦ୍ଦଭଦେହୈଶ୍ଵ ମୈତ୍ରେଯ! ଶୁଶୁଭେଽଧିକମ୍ ।। ୫-୮-
ମୈତ୍ରେୟ! କେବଳ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଭୂମି ଗଛର ପକା ତାଳଫଳ ଓ ଦାନବ ଗାଧାମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଆଉ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତୋ ଗାଵୋ ନିରାବାଧାସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତାଲଵନେ ଦ୍ରିଜ! ନଵଶସ୍ଯ ସୁଖ ଚେରୁର୍ଯନ୍ନ ଭୁକ୍ତମଭୂତ୍ ପୁରା ।। ୫-୮-
ଏହାପରେ, ଦ୍ୱିଜଜନ! ସେଇ ତାଳବନରେ ଗାଁମାନେ ଭୟମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୂର୍ବେ ଯେଉଁ ତରୁଣ ଘାସ ଖାଇନଥିଲେ, ସେଠି ଆନନ୍ଦରେ ଚରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତସ୍ମିନ୍ରାସଭଦୈତେଯେ ସାନୁଗେ ଵିନିପାତିତେ । ସୌମ୍ଯଂ ତଦ୍ଗୋପଗୋପୀନାଂ ରମ୍ଯଂ ତାଲଵନଂ ବଭୌ ॥ ୫,୯.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏହିପରି ଗାଧା ଦାନବ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସେଇ ତାଳବନ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଆକର୍ଷକ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତତସ୍ତୌ ଜାତହର୍ଷୌ ତୁ ଵସୁଦେଵସୁତାଵୁଭୌ । ହତ୍ଵା ଧେନୁକଦୈତେଯଂ ଭାଣ୍ଡୀରଵଟମାଗତୌ ॥ ୫,୯.
ତାପରେ, ବସୁଦେବଙ୍କ ଦୁଇପୁଅ, ଧେନୁକ ଦାନବକୁ ମାରି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଭାଣ୍ଡୀର ବଟବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ଗଲେ।
କ୍ଷ୍ଵେଲମାନୌ ପ୍ରଗାଯନ୍ତୌ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତୌ ଚ ପାଦପାନ୍ । ଚାରଯନ୍ତୌ ଚ ଗା ଦୂରେ ଵ୍ଯାହରନ୍ତୌ ଚ ନାମଭିଃ ॥ ୫,୯.
ସେମାନେ ଗୀତ ଗାଇ, ଏକାଏକି ଗଛ ଖୋଜି, ଗାଁମାନେକୁ ଦୂରେ ଚରାଇ, ଏବଂ ନାମ ଡାକି ଏକାଅପରକୁ ଡାକୁଥିଲେ।
ନିର୍ଯୋଗପାଶସ୍କନ୍ଧୌ ତୌ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତୌ । ଶୁଶୁଭାତେ ମହାତ୍ମାନୌ ବାଲଶୃଙ୍ଗାଵିଵର୍ଷଭୌ ॥ ୫,୯.
ଯୁଗଳ ଦୁଇଁଜଣ ଗୋଁଠି ବାନ୍ଧିବା ପାଗୁଡ଼ି କାନ୍ଧରେ ଧରି, ଜଙ୍ଗଲ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ନବ ଶିଂଗ ଆସୁଥିବା ବଉଳ ବୃଷ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସୁଵର୍ଣାଞ୍ଜନଚୂର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ତୌ ତଦା ରୂଷିତାଂବରୌ । ମହେନ୍ଦ୍ରାଯୁଧସଂଯୁକ୍ତୌ ଶ୍ଵେତକୃଷ୍ଣାଵିଵାଂବୁଦୌ ॥ ୫,୯.
ସେ ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କର ପୋଶାକ ସୁନା ଓ କଳା ଚୁରୁଣିରେ ରଙ୍ଗାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଧଳା ଓ କଳା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଚେରତୁର୍ଲୌକସିଦ୍ଧାଭିଃ କ୍ରୀଡାଭିରିତରେତରମ୍ । ସମସ୍ତଲୋକନାଥାନାଂ ନାଥଭୂତୌ ଭୁଵଂ ଗତୌ ॥ ୫,୯.
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ ହୋଇ, ଲୋକସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳ କରି, ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ମନୁଷ୍ଯଧର୍ମାଭିରତୌ ମାନଯନ୍ତୌ ମନୁଷ୍ଯତାମ୍ । ତଜ୍ଜାତିଗୁଣଯୁକ୍ତାଭିଃ କ୍ରୀଡାଭିଶ୍ଚେରତୁର୍ଵନମ୍ ॥ ୫,୯.
ମାନବ ଚରିତ୍ରରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠାଇ, ନିଜ ମାନବ ଶରୀରକୁ ମାନ୍ୟ କରି, ନିଜ ଜନ୍ମ ଓ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଖେଳ କରିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ତତସ୍ତ୍ଵାନ୍ଦୋଲିକାଭିଶ୍ଚ ନିଯୁଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ମହାବଲୌ । ଵ୍ଯାଯାମଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତତ୍ର କ୍ଷେପଣୀଯୈସ୍ତଥାଶ୍ମଭିଃ ॥ ୫,୯.
ତାପରେ, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଝୁଲା ଓ କୁସୁମ୍ବି, ଏବଂ ପଥର ଫିଙ୍କିବା ଖେଳରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିଲେ।
ତଲ୍ଲିପ୍ସୁରସୁରସ୍ତତ୍ର ହ୍ଯୁଭଯୋ ରମମାଣଯୋଃ । ଆଜଗାମ ପ୍ରଲଂବାଖ୍ଯୋ ଗୋପଵେଷତିରୋହିତଃ ॥ ୫,୯.
ସେଠି, ଦୁଇଁଜଣ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେକୁ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରଲମ୍ବ ନାମକ ଦାନବ, ଗୋପ ଭେଷ ଧରି ଆସିଲା।
ସୋଽଵଗାହତ ନିଃଶଙ୍କସ୍ତେଷାଂ ମଧ୍ଯମମାନୁଷଃ । ମାନୁଷଂ ଵପୁରାସ୍ଥାଯ ପ୍ରଲଂବୋ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ ॥ ୫,୯.
ସେ, ମନୁଷ୍ୟ ଭାବ ଧରି, ସାଧାରଣ ଲୋକ ଭଳି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ମିଶିଗଲା।
ତଯୋଶିଛ୍ଦ୍ରାନ୍ତରପ୍ରେପ୍ସୁରଵିଷହ୍ଯମମନ୍ଯତ । କୃଷ୍ଣଂ ତତୋ ରୌହିଣେଯଂ ହନ୍ତୁଂ ଚକ୍ରେ ମନୋରଥମ୍ ॥ ୫,୯.
ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁଯୋଗ ଖୋଜୁଥିଲା, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଜୟ ଭାବି, ରୋହିଣୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମାରିବା ମନେ ଠାନିଲା।
ହରିଣାକ୍ରୀଡନଂ ନାମ ବାଲକ୍ରୀଡନକଂ ତତଃ । ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତୋ ହି ତେ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵୌଦ୍ଵୌ ଯୁଗପଦୁତ୍ଥିତୌ ॥ ୫,୯.
ତାପରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ 'ହରିଙ୍କ ଖେଳ' ନାମକ ବାଳ୍ୟ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଦୁଇ ଦୁଇ ଜଣ ଦଳ ହୋଇ ଉଠିଲେ।
ଶ୍ରୀଦାମ୍ନା ସହ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପ୍ରଲଂବେନ ତଥା ବଲଃ । ଗୋପାଲୌରପରୈଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଗୋପାଲାଃ ପୁପ୍ଲୁଵୁସ୍ତତଃ ॥ ୫,୯.
ଗୋବିନ୍ଦ ଶ୍ରୀଦାମା ସହ, ବଳ ପ୍ରଲମ୍ବ ସହ ଦଳ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଅନ୍ୟ ଗୋପଙ୍କ ସହ ଯୁଗଳ ହେଲେ, ଏପରି ଗୋପମାନେ ଖେଳକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶ୍ରୀଦାମାନଂ ତତଃ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରଲଂବଂ ରୋହିଣୀସୁତଃ । ଜିତଵାନ୍କୃଷ୍ଣପକ୍ଷୀଯୈର୍ଗୋପୈରନ୍ଯେ ପରାଜିତାଃ ॥ ୫,୯.
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଶ୍ରୀଦାମାଙ୍କୁ ଓ ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ପ୍ରଲମ୍ବକୁ ଜିତିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦଳର ଗୋପମାନେ ଜିତିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ହାରିଗଲେ।
ତେ ଵାହଯନ୍ତସ୍ତ୍ଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଭାଣ୍ଡୀରଂ ଵଟମେତ୍ଯ ଵୈ । ପୁନର୍ନିଵଵୃତୁଃ ସର୍ଵେ ଯେଯେ ତତ୍ର ପରିଜିତାଃ ॥ ୫,୯.
ସେମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ବୋହି, ସେଇ ଭାଣ୍ଡୀର ବଟଗଛ ତଳକୁ ଆସିଲେ । ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ହାରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସବୁଏ ପୁଣି ଫେରିଗଲେ ।
ସଂକର୍ଷଣଂ ତୁ ସ୍କନ୍ଧେନ ଶୀଘ୍ରମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଦାନଵଃ । ନଭଃସ୍ଥଲଂ ଜଗାମାଶୁ ସଚନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଵାରିଦଃ ॥ ୫,୯.
ଏହିବେଳେ ଗୋଟିଏ ଦାନବ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କାନ୍ଧରେ ଉଠାଇ ନେଲା, ଏବଂ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେଭଳି ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଦୌଡ଼ିଗଲା ।
ଅସହନ୍ରୌହିଣେଯସ୍ଯ ସ ଭାରଂ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ । ଵଵୃଧେ ସ ମହାକାଯଃ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ବଲାହକଃ ॥ ୫,୯.
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ, ରୋହିଣୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଭାର ସହିପାରିଲା ନାହିଁ । ସେ ମହାକାୟ ହୋଇଯାଇଲା, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ମେଘ ଯେପରି ଫୁଲିଯାଏ ।
ସଂକର୍ଷଣସ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଗ୍ଧଶୈଲୋପମାକୃତିମ୍ । ସ୍ରଗ୍ଦାମଲଂବାଭରଣଂ ମକୁଟାଟୋପମସ୍ତକମ୍ ॥ ୫,୯.
ସଂକର୍ଷଣ ଦେଖିଲେ, ସେ ଦାନବ ଜଣେ ଜଳିଉଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ଗଳାରେ ମାଳା, ଶରୀରେ ଅଳଙ୍କାର, ମୁଣ୍ଡରେ ତେଜସ୍ୱୀ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଛି ।
ରୌଦ୍ରଂ ଶକଟଚକ୍ରାକ୍ଷଂ ପାଦନ୍ଯାସ ଚଲତ୍କ୍ଷିତିମ୍ । ଅଭୀତମନସା ତେନ ରକ୍ଷସା ରୋହିଣୀସୁତଃ । ହ୍ରିଯମାଣସ୍ତତଃ କୃଷ୍ଣମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୫,୯.
ସେ ଦାନବ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଗଡ଼ି ଚକ୍ର ଭଳି, ପାଦ ଦେଇ ଚାଲିଲେ ଭୂମି କମ୍ପିଉଥିଲା । ରୋହିଣୀଙ୍କ ପୁଅ ଭୟହୀନ ମନେ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ବୋହାଯାଉଥିବା ବେଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ —
କୃଷ୍ଣାକୃଷ୍ଣ ହ୍ରିଯାମ୍ଯେଷ ପର୍ଵତୋଦଗ୍ରମୂର୍ତିନା । କେନାପି ପଶ୍ଯ ଦୈତ୍ଯେନ ଗୋପାଲଚ୍ଛଦ୍ମରୂପିଣା ॥ ୫,୯.
‘କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ! ଏହି ଦାନବ ମୋତେ ବୋହି ନେଉଛି । ଗୋପାଳ ଭେଷ ଧରିଛି, ଶରୀର ପାହାଡ଼ ଭଳି ଉଚ୍ଚ — ଦେଖ, କେଉଁଠି ନେଉଛି!’
ଯଦତ୍ର ସାଂପ୍ରତଂ କାର୍ଯଂ ମଯା ମଧୁନିଷୂଦନ । ତତ୍କଥ୍ଯତାଂ ପ୍ରଯାତ୍ଯେଷ ଦୁରାତ୍ମାତିତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ ॥ ୫,୯.
‘ମଧୁନିଷୂଦନ, ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ବହୁ ତ୍ୱରାରେ ମୋତେ ନେଉଛି, କୃପାକରି କହ ।’
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତମାହ ରାମଂ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ସ୍ମିତଭିନ୍ନୋଷ୍ଠସଂପୁଟଃ । ମହାତ୍ମା ରୌହିଣେଯସ୍ଯ ବଲଵୀର୍ଯପ୍ରମାଣଵିତ୍ ॥ ୫,୯.
ଶ୍ରୀପରାଶର କହିଲେ — ତେବେ ଗୋବିନ୍ଦ, ମହାତ୍ମା, ରୋହିଣୀପୁତ୍ରଙ୍କ ବଳ ଓ ଶକ୍ତି ଜାଣି, ମୁହଁରେ ହାସି ଫୁଟାଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ —
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ କିମଯଂ ମାନୁଷୋ ଭାଵୋ ଵ୍ଯକ୍ତମେଵାଵଲଂବ୍ଯତେ । ସର୍ଵାତ୍ମନ୍ ସର୍ଵଗୁହ୍ଯାନାଂ ଗୁହ୍ଯଗୁହ୍ଯାତ୍ମନା ତ୍ଵଯା ॥ ୫,୯.
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ‘ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ମାନବ ଭାବକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଧରିଛ? ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଗୁପ୍ତତମ ଆତ୍ମା ତୁମେ ନୁହଁନି କି?’
ସ୍ମରାଶେଷଜଗଦ୍ବୀଜକାରଣଂ କାରଣାଗ୍ରଜ । ଆତ୍ମାନମେକଂ ତଦ୍ଵଚ୍ଚ ଜଗତ୍ଯେକାର୍ଣଵେ ଚ ଯତ୍ ॥ ୫,୯.
‘ହେ ପୁରାତନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ କାରଣ ଓ ବୀଜ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କର — ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଯେପରି ଏକା ଅପାର ସମୁଦ୍ରରେ ଥିବା ସେଇ ଆତ୍ମା ।’