କ୍ଵଚିତ୍ କଦମ୍ବସ୍ରକ୍-ଚିତ୍ରୌ ମଯୂରସ୍ତ୍ରଗ୍ଧରୌ କ୍ଵଚିତ୍ । ଵିଚିତ୍ରୌ କ୍ଵଚିଦାସ୍ଯେତାଂ ଵିଵିଧୈର୍ଗିରିଧାତୁଭିଃ ।। ୪-୬-
କେବେ କେବେ କଦମ୍ବ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି, କେବେ କେବେ ମୟୂର ପଙ୍ଖା ପିନ୍ଧି, ଆଉ କେବେ କେବେ ପାହାଡ଼ର ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଲଗାଇ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ପର୍ଣଶଯ୍ଯାସୁ ସଂସୁପ୍ତୌ କ୍ଵଚିନ୍ନଦ୍ରାନ୍ତରୈଷିଣୌ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଗର୍ଜ୍ଜତି ଜୀମୂତେ ହାହାକାରଖାଦୃତୌ ।। ୪-୬-
କେବେ କେବେ ପତ୍ରର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଯାଉଥିଲେ, କେବେ କେବେ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଥିଲେ; ଆଉ କେବେ କେବେ ମେଘ ଗର୍ଜନ କଲେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ଗାଯତାମନ୍ଯଗୋପାନାଂ ପ୍ରଶଂସାପରମୌ କ୍ଵଚିତ୍ । ମଯୂରକେକାନୁଗତୌ ଗୋପଵେଷୁପ୍ରଵାଦକୌ ।। ୪-୬-
କେବେ କେବେ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନଙ୍କ ଗୀତକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ; କେବେ କେବେ ମୟୂରର ଡାକ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କ କଥା ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲେ।
ଗାଃ ପାଲଯନ୍ତୌ ଚ ପୁନଃ ସହିତୌ ବଲ-କେଶଵୌ । ଭ୍ରମମାଣୌ ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ ରମ୍ଯଂ ତାଲଵନଂ ଗତୌ ।। ୫-୮-
ପୁଣିଥରେ ବଳରାମ ଓ କେଶବ ଦୁଇଯଣ ଏକାସাথে ଗାଁ ଚରାଇ ବନରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ରମ୍ୟ ତାଳବନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ତୁ ତାଲଵନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଧେନୁକୋ ନାମ ଦାନଵଃ । ମୃଗମାଂସକୃତାହାରଃ ସଦାଧ୍ଯାସ୍ତେ ଖରାକୃତିଃ ।। ୫-୮-
ସେହି ତାଳବନରେ ଧେନୁକ ନାମକ ଦାନବ ଯିଏ ସଦା ପଶୁମାଂସ ଖାଏ, ଗଦହ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ରହୁଥିଲା।
ତତ୍ତୁ ତାଲଵନ ପକ୍କ-ଫଲସମ୍ପତ୍ସମନ୍ଵିତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ପୃହାନ୍ଵିତା ଗୋପାଃ ଫଲାଦାନେଽବ୍ରୁ ଵନ୍, ଵଚଃ ।। ୫-୮-
ସେହି ତାଳବନରେ ପକା ଫଳ ଭରିଥିବା ଦେଖି ଗୋପମାନେ ମନରେ ଆଶା କରି ଫଳ ଆଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ହେ ରାମ! ହେ କୃଷ୍ଣ! ସଦା ଧେନୁକେନୈଷ ରକ୍ଷ୍ଯତେ । ଭୂପ୍ରଦେଶୋ ଯତସ୍ତସ୍ମାତ୍ ପକ୍କାନୀମାନି ସନ୍ତି ଵୈ ।। ୫-୮-
ହେ ରାମ! ହେ କୃଷ୍ଣ! ଏହି ସ୍ଥାନ ସଦା ଧେନୁକ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ତେଣୁ ଏହି ପକା ତାଳ ଫଳ ଏଠି ଅଛି।
ଫଲାନି ପଶ୍ଯ ତାଲାନାଂ ଗନ୍ଧାମୋଦିତଦୀଂଶି ଚ । ଵଯମତ୍ତୁମଭୀପ୍ସାମଃ ପାତ୍ଯନ୍ତାଂ ଯଦି ରୋଚସେ ।। ୫-୮-
ତୁମେ ଦେଖ, ତାଳ ଗଛର ଫଳ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଗନ୍ଧ ଦୂରଦୂରେ ଛଡ଼ାଉଛି; ଆମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଯଦି ତୁମେ ଚାହ, ତେବେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ା।
ଇତି ଗୋପକୁମାରାଣାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଙ୍କର୍ଷଣୋ ଵଚଃ । କୃଷ୍ଣଶ୍ଵ ପାତଯାମାସ ଭୁଵି ତାଲଫଲାନି ଵୈ ।। ୫-୮-
ଗୋପଶିଶୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଏକାସাথে ତାଳ ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ଫଲାନାଂ ପତତାଂ ଶବ୍ଦମାକର୍ଣ୍ଯ ସ ଦୁରାସଦଃ । ଆଜଗାମ ସୁଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା କୋପାଦୂ ଦୈତେଯଗର୍ଦ୍ଦଭଃ ।। ୫-୮-
ଫଳ ପଡ଼ିବାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଦୁଷ୍ଟ ଦେଇତ୍ୟ ଧେନୁକ ଗଦହ ଆକୃତିରେ ଖୁବ୍ ରାଗରେ ଆସିଗଲା।
ପଦ୍ଭଯାମୁଭାଭ୍ଯାଂ ସ ତଦା ପଶ୍ଵିମାଭ୍ଯାଂ ବଲୀ ବଲମ୍ । ଜଘାନୋରସି ତାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ସ ଚ ତେନାପ୍ଯଗୃହ୍ଯତ ।। ୫-୮-
ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ଦୁଇଟି ପଛ ପାଦରେ ଧେନୁକଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଘାତ କଲେ, ତଥାପି ସେ ଧରାଯିବା ନାହିଁ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଭ୍ରାମଣେନୈଵ ସୋଽମ୍ବରେ ଗତଜୀଵିତମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଚ ଚିକ୍ଷେପ ଵେଗେନ ତୃଣରାଜନି ।। ୫-୮-
ବଳରାମ ଧେନୁକଙ୍କୁ ଧରି ଘୁମାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଆକାଶରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ତାପରେ ଜୋରେ ତାଙ୍କୁ ଘାସର ରାଜା ଉପରେ ପକିଦେଲେ।
ତତଃ ଫଲାନ୍ଯନେକାନି ତାଲାଗ୍ରାନ୍ନିପତନ୍ ଖରଃ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପାତଯାମାସ ମହାଵାତୋଽମ୍ବୁଦାନିଵ ।। ୫-୮-
ତାପରେ, ଏକ ଭୟାନକ ପବନ ତାଳଗଛର ଉପରୁ ବହୁତ ଫଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଦେଲା, ଯେପରି ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାତାସ ମେଘକୁ ଚିରିଦେଇଥାଏ।
ଅନ୍ଯାନପ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ଜ୍ଞାତୀନାଗତାନ୍ ଦୈତ୍ଯଗର୍ଦ୍ଦଭାନ୍ । କୃଷ୍ଣାଶ୍ଵିକ୍ଷେପ ତାଲାଗ୍ର ବଲଭଦ୍ରଶ୍ଵ ଲୀଲଯା ।। ୫-୮-
ଏହିଠାରେ ଆସିଥିବା ଧେନୁକର ଅନ୍ୟ ଗାଧାଆକାର ଦାନବ ଜ୍ଞାତିମାନେକୁ ବଳଭଦ୍ର ସହଜରେ ତାଳଗଛର ଉପରୁ ଭୂମିକୁ ଫିଙ୍କିଦେଲେ।
କ୍ଷଣେନାଲଙ୍କୃତା ପୃଥ୍ଵୀ ପକ୍କସ୍ତାଲଫଲୈସ୍ତଥା । ଦୈତ୍ଯଗର୍ଦ୍ଦଭଦେହୈଶ୍ଵ ମୈତ୍ରେଯ! ଶୁଶୁଭେଽଧିକମ୍ ।। ୫-୮-
ମୈତ୍ରେୟ! କେବଳ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଭୂମି ଗଛର ପକା ତାଳଫଳ ଓ ଦାନବ ଗାଧାମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଆଉ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତୋ ଗାଵୋ ନିରାବାଧାସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତାଲଵନେ ଦ୍ରିଜ! ନଵଶସ୍ଯ ସୁଖ ଚେରୁର୍ଯନ୍ନ ଭୁକ୍ତମଭୂତ୍ ପୁରା ।। ୫-୮-
ଏହାପରେ, ଦ୍ୱିଜଜନ! ସେଇ ତାଳବନରେ ଗାଁମାନେ ଭୟମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୂର୍ବେ ଯେଉଁ ତରୁଣ ଘାସ ଖାଇନଥିଲେ, ସେଠି ଆନନ୍ଦରେ ଚରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତସ୍ମିନ୍ରାସଭଦୈତେଯେ ସାନୁଗେ ଵିନିପାତିତେ । ସୌମ୍ଯଂ ତଦ୍ଗୋପଗୋପୀନାଂ ରମ୍ଯଂ ତାଲଵନଂ ବଭୌ ॥ ୫,୯.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏହିପରି ଗାଧା ଦାନବ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସେଇ ତାଳବନ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଆକର୍ଷକ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତତସ୍ତୌ ଜାତହର୍ଷୌ ତୁ ଵସୁଦେଵସୁତାଵୁଭୌ । ହତ୍ଵା ଧେନୁକଦୈତେଯଂ ଭାଣ୍ଡୀରଵଟମାଗତୌ ॥ ୫,୯.
ତାପରେ, ବସୁଦେବଙ୍କ ଦୁଇପୁଅ, ଧେନୁକ ଦାନବକୁ ମାରି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଭାଣ୍ଡୀର ବଟବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ଗଲେ।
କ୍ଷ୍ଵେଲମାନୌ ପ୍ରଗାଯନ୍ତୌ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତୌ ଚ ପାଦପାନ୍ । ଚାରଯନ୍ତୌ ଚ ଗା ଦୂରେ ଵ୍ଯାହରନ୍ତୌ ଚ ନାମଭିଃ ॥ ୫,୯.
ସେମାନେ ଗୀତ ଗାଇ, ଏକାଏକି ଗଛ ଖୋଜି, ଗାଁମାନେକୁ ଦୂରେ ଚରାଇ, ଏବଂ ନାମ ଡାକି ଏକାଅପରକୁ ଡାକୁଥିଲେ।
ନିର୍ଯୋଗପାଶସ୍କନ୍ଧୌ ତୌ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତୌ । ଶୁଶୁଭାତେ ମହାତ୍ମାନୌ ବାଲଶୃଙ୍ଗାଵିଵର୍ଷଭୌ ॥ ୫,୯.
ଯୁଗଳ ଦୁଇଁଜଣ ଗୋଁଠି ବାନ୍ଧିବା ପାଗୁଡ଼ି କାନ୍ଧରେ ଧରି, ଜଙ୍ଗଲ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ନବ ଶିଂଗ ଆସୁଥିବା ବଉଳ ବୃଷ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସୁଵର୍ଣାଞ୍ଜନଚୂର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ତୌ ତଦା ରୂଷିତାଂବରୌ । ମହେନ୍ଦ୍ରାଯୁଧସଂଯୁକ୍ତୌ ଶ୍ଵେତକୃଷ୍ଣାଵିଵାଂବୁଦୌ ॥ ୫,୯.
ସେ ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କର ପୋଶାକ ସୁନା ଓ କଳା ଚୁରୁଣିରେ ରଙ୍ଗାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଧଳା ଓ କଳା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଚେରତୁର୍ଲୌକସିଦ୍ଧାଭିଃ କ୍ରୀଡାଭିରିତରେତରମ୍ । ସମସ୍ତଲୋକନାଥାନାଂ ନାଥଭୂତୌ ଭୁଵଂ ଗତୌ ॥ ୫,୯.
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ ହୋଇ, ଲୋକସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳ କରି, ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ମନୁଷ୍ଯଧର୍ମାଭିରତୌ ମାନଯନ୍ତୌ ମନୁଷ୍ଯତାମ୍ । ତଜ୍ଜାତିଗୁଣଯୁକ୍ତାଭିଃ କ୍ରୀଡାଭିଶ୍ଚେରତୁର୍ଵନମ୍ ॥ ୫,୯.
ମାନବ ଚରିତ୍ରରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠାଇ, ନିଜ ମାନବ ଶରୀରକୁ ମାନ୍ୟ କରି, ନିଜ ଜନ୍ମ ଓ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଖେଳ କରିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ତତସ୍ତ୍ଵାନ୍ଦୋଲିକାଭିଶ୍ଚ ନିଯୁଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ମହାବଲୌ । ଵ୍ଯାଯାମଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତତ୍ର କ୍ଷେପଣୀଯୈସ୍ତଥାଶ୍ମଭିଃ ॥ ୫,୯.
ତାପରେ, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଝୁଲା ଓ କୁସୁମ୍ବି, ଏବଂ ପଥର ଫିଙ୍କିବା ଖେଳରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିଲେ।
ତଲ୍ଲିପ୍ସୁରସୁରସ୍ତତ୍ର ହ୍ଯୁଭଯୋ ରମମାଣଯୋଃ । ଆଜଗାମ ପ୍ରଲଂବାଖ୍ଯୋ ଗୋପଵେଷତିରୋହିତଃ ॥ ୫,୯.
ସେଠି, ଦୁଇଁଜଣ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେକୁ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରଲମ୍ବ ନାମକ ଦାନବ, ଗୋପ ଭେଷ ଧରି ଆସିଲା।
ସୋଽଵଗାହତ ନିଃଶଙ୍କସ୍ତେଷାଂ ମଧ୍ଯମମାନୁଷଃ । ମାନୁଷଂ ଵପୁରାସ୍ଥାଯ ପ୍ରଲଂବୋ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ ॥ ୫,୯.
ସେ, ମନୁଷ୍ୟ ଭାବ ଧରି, ସାଧାରଣ ଲୋକ ଭଳି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ମିଶିଗଲା।
ତଯୋଶିଛ୍ଦ୍ରାନ୍ତରପ୍ରେପ୍ସୁରଵିଷହ୍ଯମମନ୍ଯତ । କୃଷ୍ଣଂ ତତୋ ରୌହିଣେଯଂ ହନ୍ତୁଂ ଚକ୍ରେ ମନୋରଥମ୍ ॥ ୫,୯.
ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁଯୋଗ ଖୋଜୁଥିଲା, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଜୟ ଭାବି, ରୋହିଣୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମାରିବା ମନେ ଠାନିଲା।
ହରିଣାକ୍ରୀଡନଂ ନାମ ବାଲକ୍ରୀଡନକଂ ତତଃ । ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତୋ ହି ତେ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵୌଦ୍ଵୌ ଯୁଗପଦୁତ୍ଥିତୌ ॥ ୫,୯.
ତାପରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ 'ହରିଙ୍କ ଖେଳ' ନାମକ ବାଳ୍ୟ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଦୁଇ ଦୁଇ ଜଣ ଦଳ ହୋଇ ଉଠିଲେ।
ଶ୍ରୀଦାମ୍ନା ସହ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପ୍ରଲଂବେନ ତଥା ବଲଃ । ଗୋପାଲୌରପରୈଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଗୋପାଲାଃ ପୁପ୍ଲୁଵୁସ୍ତତଃ ॥ ୫,୯.
ଗୋବିନ୍ଦ ଶ୍ରୀଦାମା ସହ, ବଳ ପ୍ରଲମ୍ବ ସହ ଦଳ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଅନ୍ୟ ଗୋପଙ୍କ ସହ ଯୁଗଳ ହେଲେ, ଏପରି ଗୋପମାନେ ଖେଳକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶ୍ରୀଦାମାନଂ ତତଃ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରଲଂବଂ ରୋହିଣୀସୁତଃ । ଜିତଵାନ୍କୃଷ୍ଣପକ୍ଷୀଯୈର୍ଗୋପୈରନ୍ଯେ ପରାଜିତାଃ ॥ ୫,୯.
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଶ୍ରୀଦାମାଙ୍କୁ ଓ ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ପ୍ରଲମ୍ବକୁ ଜିତିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦଳର ଗୋପମାନେ ଜିତିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ହାରିଗଲେ।