ଔର୍ଵ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯେତତ୍ ପିତୃଭିର୍ଗୀତଂ ଭାଵାଭାଵପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ଯଃ କରୋତି କୃତଂ ତେନ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଭଵତି ପାର୍ଥିଵ
ଔର୍ବ କହିଲେ: ଏହି କଥା ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଅଭାବରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଏହିପରି କରେ, ତାହାର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସଫଳ ହୁଏ, ରାଜା।
ଵିଷ୍ଣୁପୁରାଣମ୍/ତୃତୀଯାଂଶଃ/ଅଧ୍ଯାଯଃ ୧୫ ଔଵ ଉଵାଚ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଭୋଜଯେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧେ ଯଦ୍ଗୁଣାଂସ୍ତାନ୍ନିବୋଧ ମେ
ଔର୍ବ କହିଲେ: ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ; ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ କଣ ହେଉଛି, ମୋ ଥରେ ଶୁଣ।
ତ୍ରିଣାଚିକେତସ୍ତ୍ରିମଧୁସ୍ତ୍ରିସୁପର୍ଣଷ୍ଷଡଙ୍ଗଵିତ୍ । ଵେଦଵିଚ୍ଛ୍ରୋତ୍ରିଯୋ ଯୋଗୀ ତଥା ଵୈ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସାମଗଃ
ତିନି ଅଗ୍ନି ବିଦ୍ୟା, ତିନି ମଧୁ ବିଦ୍ୟା, ତିନି ସୁପର୍ଣ୍ଣ ବିଦ୍ୟା, ଷଡଙ୍ଗ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ବେଦଜ୍ଞ, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ଯୋଗୀ, ଏବଂ ବୟସ୍କ ସାମଗା।
ଋତ୍ଵିକ୍ ସ୍ଵସ୍ରେଯଦୌହିତ୍ରଜାମାତୃଶ୍ଵଶୁରାସ୍ତଥା । ମାତୁଲୋଽଥ ତପୋନିଷ୍ଠଃ ପଞ୍ଚାଗ୍ନ୍ଯଭିରତସ୍ତଥା । ଶିଷ୍ଯାଃ ସମ୍ବନ୍ଧିନଶ୍ଚୈଵ ମାତାପିତୃରତଶ୍ଚ ଯଃ
ଋତ୍ୱିକ୍, ମାମୁ, ନାତି, ଜାମାତା, ଶ୍ୱଶୁର, ମାମୁ, ତପସ୍ଵୀ, ପଞ୍ଚାଗ୍ନିରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା, ଶିଷ୍ୟ, ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ମାତାପିତାରେ ଭକ୍ତି ଥିବା।
ଏତାନ୍ନିଯୋଜଯେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧେ ପୂର୍ଵୋକ୍ତାନ୍ ପ୍ରଥମେ ନୃପ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ପିତୃତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥମନୁକଲ୍ପେଷ୍ଵନନ୍ତରାନ୍
ଏହି ଆଗରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଥମେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ, ରାଜା; ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନୁକ୍ରମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।
ମିତ୍ରଧ୍ରୁକ୍କୁନଖୀ କ୍ଲୀବଃ ଶ୍ଯାଵଦନ୍ତସ୍ତଥା ଦ୍ଵିଜଃ । କନ୍ଯାଦୂଷଯିତା ଵହ୍ନିଵେଦୋଜ୍ଝଃ ସୋମଵିକ୍ରଯୀ
ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ, ବିକୃତ ନଖ ଥିବା, ନପୁଂସକ, କଳା ଦାନ୍ତ ଥିବା, କନ୍ୟାକୁ ଅପମାନ କରିଥିବା, ଅଗ୍ନି ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା, ସୋମ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା।
ଅଭିଶସ୍ତସ୍ତଥା ସ୍ତେନଃ ପିଶୁନୋ ଗ୍ରାମଯାଜକଃ । ଭୃତକାଧ୍ଯାପକସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ ଭୃତକାଧ୍ଯାପିତଶ୍ଚ ଯଃ
ଶାପିତ, ଚୋର, ଅପବାଦକ, ଗ୍ରାମ ପୁଜାରୀ, ଭଡ଼ା ଶିକ୍ଷକ, ଭଡ଼ାରେ ଶିକ୍ଷା ନେଇଥିବା।
ପରପୂର୍ଵାପତିଶ୍ଚୈଵ ମାତାପିତ୍ରୋସ୍ତଥୋଜ୍ଝକଃ । ଵୃଷଲୀସୂତିପୋଷ୍ଟା ଚ ଵୃଷଲୀପତିରଵେ ଚ
ଅନ୍ୟର ପୂର୍ବ ଜାୟାକୁ ବିବାହ କରିଥିବା, ମାତାପିତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା, ଶୂଦ୍ର ଜନନୀକୁ ପୋଷଣ କରୁଥିବା, ଶୂଦ୍ର ଜନନୀର ପତି।
ତଥା ଦେଵଲକଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ନାର୍ହତି କେତନମ୍
ଏବଂ ଦେବଳ ପୁଜାରୀ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ପ୍ରଥମେଽହ୍ନି ବୁଧଃ ଶସ୍ତାଞ୍ଛୋତ୍ରିଯାଦୀନ୍ ନିମନ୍ତ୍ରଯେତ୍ । କଥଯେଚ୍ଚ ତଥୈଵୈଷାଂ ନିଯୋଗାନ୍ ପିତୃଦୈଵିକାନ୍
ପ୍ରଥମ ଦିନରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ଲାଘ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପିତୃ ଓ ଦେବତା ପାଇଁ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଜଣାଇବା ଉଚିତ।
ତତଃ କ୍ରୋଧଵ୍ଯଵାଯାଦୀନାଯାସଂ ତୈର୍ଦ୍ଵିଜୈସ୍ସହ । ଯଜମାନୋ ନ କୁର୍ଵୀତ ଦୋଷସ୍ତତ୍ର ମହାନଯମ୍
ତାପରେ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୋଧ, ଯୌନ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଶ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହାରୁ ବଡ଼ ଦୋଷ ହୁଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ନିଯୁକ୍ତୋ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵା ଭୋଜଯିତ୍ଵା ନିଯୁଜ୍ଯ ଚ । ଵ୍ଯଵାଯୀ ରେତସୋ ଗର୍ତ୍ତେ ମଜ୍ଜଯତ୍ଯାତ୍ମନଃ ପିତୄନ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିଯୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭୋଜନ କରିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା, କିମ୍ବା ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ଯଦି ଯୌନ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତେବେ ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନେ ରେତସର ଗର୍ତ୍ତରେ ତଳେ ଦେଇଥାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଥମମତ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ରିଜାଗ୍ର୍ଯାଣଂ ନିମନ୍ତ୍ରଣମ୍ । ଅନିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଦ୍ଵିଜାନେଵମାଗତାନ୍ ଭୋଜଯେଦ୍ ଯତୀନ୍
ସେହିପରି, ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବାପରି, ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନକରି, ଯତିମାନେ ଆସିଲେ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପାଦଶୌଚାଦିନା ଗେହମାଗତାନ୍ ପୂଜଯେଦ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍
ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କୁ ପାଦଧୋଇବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପଵିତ୍ରପାଣିରାଚାନ୍ତାନାସନେଷୂପଵେଶଯେତ୍ । ପିତୄଣାମଯୁଜୋ ଯୁଗ୍ମାନ୍ ଦେଵାନାମିଚ୍ଛଯା ଦ୍ଵିଜାନ୍
ଶୁଧ୍ଧ ହାତରେ, ମୁଁହ ଧୋଇ ସାଫ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଆସନରେ ବସାଇବା ଉଚିତ; ବିନା ବାଧା ଥିବା ପିତୃମାନଙ୍କ ଯୁଗଳ, ଦେବତାମାନେ, ଓ ଦ୍ବିଜମାନେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ।
ଦେଵାନାମେକମେକଂ ଵା ପିତୄଣାଞ୍ଚ ନିଯୋଜଯେତ୍
ଦେବତାମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ, ଏକେକ ଭାବରେ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଜନକୁ ନିୟୋଜିତ କରିବା ଉଚିତ।
ତଥା ମାତାମହଶ୍ଵାଦ୍ଧଂ ଵୈଶ୍ଵଦେଵସମନ୍ଵିତମ୍ । କୁର୍ଵୀତ ଭକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନସ୍ତନ୍ତ୍ରଂ ଵା ଵୈଶ୍ଵଦୈଵିକମ୍
ଏହିପରି, ମାତାମହଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଭକ୍ତି ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ସହିତ ବୈଶ୍ୱଦେବ କ୍ରିୟା ସହ କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୱଦେବ ରୀତି ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଙମୁଖାନ୍ ଭୋଜଯେଦ୍ ଵିପ୍ରାନ୍ ଦେଵାନାମୁଭଯାତ୍ମକାନ୍ । ପିତୃମାତାମହାନାଞ୍ଚ ଭୋଜଯେଚ୍ଚାପ୍ଯୁଦଙ୍ମୁଖାନ୍
ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ଦୁଇ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଓ ମାତାମହଙ୍କୁ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।
ପୃଥକ୍ ତଯୋଃ କେଚିଦାହୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ କରଣାଂ ନୃପ । ଏକତ୍ରୈକେନ ପାକେନ ଵଦନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ମହର୍ଷଯଃ
କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଏହି ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ କହନ୍ତି, ଏକାଠି ଏକ ପାକରେ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ଵିଷ୍ଟରାର୍ଥଂ କୁଶଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସମ୍ପୂଜ୍ଯାର୍ଧ୍ଯଂ ଵିଧାନତଃ । କୁର୍ଯାଦାଵାହନଂ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଦେଵାନାଂ ତଦନୁଜ୍ଞଯା
ବସିବା ପାଇଁ କୁଶ ଦେଇ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଵାମ୍ବୁନା ଚ ଦେଵାନାଂ ଦଦ୍ଯାଦର୍ଘ୍ଯଂ ଵିଧାନଵିତ୍ । ସ୍ରଗ୍ଗନ୍ଧଧୂପଦୀପାଂଶ୍ଚ ତେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯଥାଵିଧି
ଯେଉଁମାନେ ନିୟମ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯବ ଜଳରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଫୁଲମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଉଚିତ।
ପିତୄଣାମପସଵ୍ଯଂ ତତ୍ ସର୍ଵମେଵୋପକଲ୍ପଯେତ୍ । ଅନୁଜ୍ଞାଞ୍ଚ ତତଃପ୍ରାପ୍ଯ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦର୍ଭାନ୍ ଦ୍ଵିଧାକୃତାନ୍
ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପସବ୍ୟ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଦୁଇଭାଗ କରାଯାଇଥିବା ଦର୍ଭା ଦେବା ଉଚିତ।
ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଵଂ ପିତୄଣାନ୍ତୁ କୃର୍ଯାଚ୍ଚାଵାହନଂ ବୁଧଃ । ତିଲାମ୍ବୁନା ଚାପସଵ୍ଯଂ ଦଦ୍ଯାଦର୍ଘ୍ଯାଦିକଂ ନୃପ
ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ବକ ପିତୃମାନଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ ବୁଦ୍ଧିମାନ କରିବା ଉଚିତ; ତିଳ ଜଳରେ ଅପସବ୍ୟ ଭାବରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେବା ଉଚିତ।
କାଲେ ତତ୍ରାତିଥିଂ ପ୍ରାପ୍ତମନ୍ନକାମଂ ନୃପାଧ୍ଵଗମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣୈରଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ କାମଂ ତମପି ଭୋଜଯେତ୍
ଏହି ସମୟରେ ଯଦି ଅତିଥି, ଅନ୍ନ ଚାହିଁ ଆସିଥାଏ, ରାଜା କିମ୍ବା ଯାତ୍ରୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯୋଗିନୋ ଵିଵିଧୈ ରୂପୈର୍ନରାଣାମୁପକାରିଣଃ । ଭ୍ରମନ୍ତି ପୃଥିଵୀମେତାମଵିଜ୍ଞାତସ୍ଵରୂପିଣାଃ
ଯୋଗୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପକାର କରି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଅଜଣା ରହିଥାଏ।
ସ୍ମାଦଭ୍ଯର୍ଚଯେତ୍ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେଽତିଥିଂ ବୁଧଃ । ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିଯାଫଲଂ ହନ୍ତି ନରେନ୍ଦ୍ରାପୂଜିତୋଽତିଥିଃ
ତେଣୁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ଆସିଥିବା ଅତିଥିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ରାଜା, ଅତିଥି ସମ୍ମାନିତ ନହେଲେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟାର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଜୁହୁଯାଦ୍ ଵ୍ଯଞ୍ଜନକ୍ଷାରଵର୍ଜମନ୍ନଂ ତତୋଽନଲେ । ଅନୁଜ୍ଞାତୋ ଦ୍ରିଜୈସ୍ତୈସ୍ତୁ ତ୍ରିକୃତ୍ଵଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଓ ଲୁଣ ବିନା ଅନ୍ନକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦେବା ଉଚିତ; ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତିନିଥର କରିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନଯେ କଵ୍ଯଵାହାଯ ସ୍ଵାହେତ୍ଯାଦୌ ନୃପାହୁତିଃ । ସୋମାଯ ଵୈ ପିତୃମତେ ଦାତଵ୍ଯା ତଦନନ୍ତରମ୍
ପ୍ରଥମେ, ଅଗ୍ନିକୁ କବ୍ୟବାହା ଭାବରେ 'ସ୍ୱାହା' କହି ଅହୁତି ଦେବା ଉଚିତ; ପରେ, ପିତୃମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସୋମକୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଵୈଵସ୍ଵତାଯ ଚୈଵାନ୍ଯା ତୃତୀଯା ଦୀଯତେ ତତଃ । ହୁତାଵଶିଷ୍ଟମଲ୍ପାନ୍ନଂ ପିତୃପାତ୍ରେଷୁ ନିର୍ଵପେତ୍
ତାପରେ, ତୃତୀୟ ଅହୁତି ବୈବସ୍ୱତକୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଅହୁତି ପରେ ଅଳ୍ପ ଅନ୍ନ ଯେଉଁଠି ରହିଯାଏ, ସେହି ଅନ୍ନକୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ତତୋଽନ୍ନଂ ମୁଷ୍ଟମତ୍ଯର୍ଥମଭୀଷ୍ଟମତିସଂସ୍କୃତମ୍ । ଦତ୍ତ୍ଵା ଜୁଷଧ୍ଵମିଚ୍ଛାତୋ ଵାଚ୍ଯମେତଦନିଷ୍ଠୁରମ୍
ତାପରେ, ଭଲଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା ଏକ ମୁଷ୍ଟି ଅନ୍ନ, ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଉଚିତ; ଦେଇ ହେଲା ପରେ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କିଛି କହିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଦୁଃଖଦାୟକ ଭାବରେ ନୁହେଁ।