କାଲେନ ଗଚ୍ଛତା ତୌ ତୁ ସପ୍ତଵର୍ଷୌ ମହାଵ୍ରଜେ । ସର୍ଵ୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପାଲୌ ଵତ୍ସପାଲୌ ବଭୂଵତୁଃ ।। ୪-୬-
ସମୟ ବିତିବା ସହ, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ବଡ଼ ବ୍ରଜରେ ସାତ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷାକାରୀ ବଛାଚାରା ହେଲେ।
ପ୍ରାଵୃଟୂକାଲସ୍ତତୋଽତୀଵ ମେଘୌଘସ୍ଥଗିତାମ୍ବରଃ । ବଭୂଵ ଵାରିଧାରାଭିରୈକ୍ଯଂ କୁର୍ଵ୍ଵନ୍ ଦିଶାମିଵ ।। ୪-୬-
ତାପରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଲା, ମେଘର ଦଳିଆ ଆକାଶ ଢାକିଦେଲା, ଏବଂ ଜଳଧାରା ଏପଟେ ସେପଟେ ଏକାତ୍ମ ହେଇଗଲା।
ପ୍ରରୂଢ଼ନଵଶସ୍ଯାଞଯା ଶକ୍ରଗୋପାଚିତା ମହୀ । ତଦା ମାରକତୀଵାସୀତ୍ ପଦ୍ମରାଗଵିଭୂଷିତା ।। ୪-୬-
ନୂତନ ଉଗୁଥିବା ଧାନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୀଟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମି, ଏହି ସମୟରେ ମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ମାରକତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଜଗ୍ମୁରୁନ୍ମାର୍ଗଵାହାନି ନିମ୍ରଗାମ୍ଭାଂସି ସର୍ଵ୍ଵତଃ । ମନାଂସି ଦୁଵ୍ଵିନୀତାନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ନଵାମିଵ ।। ୪-୬-
ଏପଟେ ସେପଟେ ଗଭୀର ଜଳ ଭରା ଭ୍ରମଣଶୀଳ ନଦୀମାନେ, ନୂତନ ଶୋଭା ପାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରୀ ଲୋକଙ୍କ ମନ ଧନ ମିଳିଲେ ଖୁସି ହୁଏ।
ନ ରେଜେଽନ୍ତରିତଶ୍ଵନ୍ଦ୍ରୋ ନିର୍ମ୍ମଲୋ ମଲିନୈର୍ଘନୈଃ । ସଦ୍ରାକ୍ଯଵାଦୋ ମୂର୍ଖାଣାଂ ପ୍ରଗଲୂଭାଭିରିଵୋକ୍ତିଭିଃ ।। ୪-୬-
ଅବରୋଧ ନହୋଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ରଥ ମେଘମାନେ ଢାକିଦେଲେ, ଯେପରି ଅତି ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ କଥା ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପ୍ରଭା କରିପାରେ ନାହିଁ।
ନିଗୁ ଣୋନାପି ଚାପେନ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଗଗନେ ପଦମ୍ । ଅଵାପ୍ଯତାଵିଵେକସ୍ଯ ନୃପସ୍ଯେଵ ପରିଗ୍ରହେ ।। ୪-୬-
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆକାଶର ପଥକୁ ପହଞ୍ଚିହେବା ଯାଏଁ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଅବିବେକୀ ରାଜା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଅର୍ଜନ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ମେଘପୃଷ୍ଠେ ବଲାକାନାଂ ରରାଜ ଵିମଲା ତତିଃ । ଦୁର୍ଵୃତ୍ତେ ଵୃତ୍ତ୍ଚେଷ୍ଟେଵ କୁଲୀନସ୍ଯାତିଶୋଭନା ।। ୪-୬-
ମେଘର ପଛରେ କଉ ଶାଫା ଧାରି ଧଳା ଶାରସ ପଙ୍କ୍ତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଆଚରଣ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗେ।
ନ ବବନ୍ଧାମ୍ବରେ ସ୍ଥୈର୍ଯ୍ଯ ଵିଦ୍ଯୁ ଦତ୍ଯନ୍ତଚଞ୍ଚଲା । ମୈତ୍ରୀଵ ପ୍ରଵରେ ପୁଂସି ଦୁର୍ଜ୍ଜନେନ ପ୍ରଯୋଜିତା ।। ୪-୬-
ବିଦ୍ୟୁତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ ଥିଲା, ଆକାଶକୁ ଶାନ୍ତ କରିପାରିଲା ନାହିଁ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମିତ୍ରତା ଦେଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମ୍ପର୍କ ଟିକି ରହେ ନାହିଁ।
ମାର୍ଗା ବଭୂଵୁରସ୍ପଷ୍ଟା ନଵଶସ୍ଯଚଯାଵୃତାଃ । ଅର୍ଥାନ୍ତରମନୁପ୍ରାପ୍ତାଃ ପ୍ରଜଡ଼ାନାମିଵୋକ୍ତଯଃ ।। ୪-୬-
ନୂତନ ଧାନର ଢେରେ ରାସ୍ତା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଲୋକମାନଙ୍କ କଥା ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥ ନେଇ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
କ୍ଵଚିଦୂ ଗୋପୈଃ ସମଂ ରମ୍ଯଂ ଗେଯନୃତ୍ଯରତାଵୁଭୌ । ଚେରତୁଃ କ୍କଚିଦତ୍ଯର୍ଥଂ ଶୀତଵୃକ୍ଷତଲାଶ୍ରଯୌ ।। ୪-୬-
କେବେ କେବେ ଗୋପମାନଙ୍କ ସହ ଦୁଇଯଣ ଗାନ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ; ଆଉ କେବେ କେବେ ବହୁତ ଥଣ୍ଡା ଗଛ ତଳେ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଥିଲେ।
କ୍ଵଚିତ୍ କଦମ୍ବସ୍ରକ୍-ଚିତ୍ରୌ ମଯୂରସ୍ତ୍ରଗ୍ଧରୌ କ୍ଵଚିତ୍ । ଵିଚିତ୍ରୌ କ୍ଵଚିଦାସ୍ଯେତାଂ ଵିଵିଧୈର୍ଗିରିଧାତୁଭିଃ ।। ୪-୬-
କେବେ କେବେ କଦମ୍ବ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି, କେବେ କେବେ ମୟୂର ପଙ୍ଖା ପିନ୍ଧି, ଆଉ କେବେ କେବେ ପାହାଡ଼ର ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଲଗାଇ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ପର୍ଣଶଯ୍ଯାସୁ ସଂସୁପ୍ତୌ କ୍ଵଚିନ୍ନଦ୍ରାନ୍ତରୈଷିଣୌ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଗର୍ଜ୍ଜତି ଜୀମୂତେ ହାହାକାରଖାଦୃତୌ ।। ୪-୬-
କେବେ କେବେ ପତ୍ରର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଯାଉଥିଲେ, କେବେ କେବେ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଥିଲେ; ଆଉ କେବେ କେବେ ମେଘ ଗର୍ଜନ କଲେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ଗାଯତାମନ୍ଯଗୋପାନାଂ ପ୍ରଶଂସାପରମୌ କ୍ଵଚିତ୍ । ମଯୂରକେକାନୁଗତୌ ଗୋପଵେଷୁପ୍ରଵାଦକୌ ।। ୪-୬-
କେବେ କେବେ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନଙ୍କ ଗୀତକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ; କେବେ କେବେ ମୟୂରର ଡାକ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କ କଥା ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲେ।
ଗାଃ ପାଲଯନ୍ତୌ ଚ ପୁନଃ ସହିତୌ ବଲ-କେଶଵୌ । ଭ୍ରମମାଣୌ ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ ରମ୍ଯଂ ତାଲଵନଂ ଗତୌ ।। ୫-୮-
ପୁଣିଥରେ ବଳରାମ ଓ କେଶବ ଦୁଇଯଣ ଏକାସাথে ଗାଁ ଚରାଇ ବନରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ରମ୍ୟ ତାଳବନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ତୁ ତାଲଵନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଧେନୁକୋ ନାମ ଦାନଵଃ । ମୃଗମାଂସକୃତାହାରଃ ସଦାଧ୍ଯାସ୍ତେ ଖରାକୃତିଃ ।। ୫-୮-
ସେହି ତାଳବନରେ ଧେନୁକ ନାମକ ଦାନବ ଯିଏ ସଦା ପଶୁମାଂସ ଖାଏ, ଗଦହ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ରହୁଥିଲା।
ତତ୍ତୁ ତାଲଵନ ପକ୍କ-ଫଲସମ୍ପତ୍ସମନ୍ଵିତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ପୃହାନ୍ଵିତା ଗୋପାଃ ଫଲାଦାନେଽବ୍ରୁ ଵନ୍, ଵଚଃ ।। ୫-୮-
ସେହି ତାଳବନରେ ପକା ଫଳ ଭରିଥିବା ଦେଖି ଗୋପମାନେ ମନରେ ଆଶା କରି ଫଳ ଆଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ହେ ରାମ! ହେ କୃଷ୍ଣ! ସଦା ଧେନୁକେନୈଷ ରକ୍ଷ୍ଯତେ । ଭୂପ୍ରଦେଶୋ ଯତସ୍ତସ୍ମାତ୍ ପକ୍କାନୀମାନି ସନ୍ତି ଵୈ ।। ୫-୮-
ହେ ରାମ! ହେ କୃଷ୍ଣ! ଏହି ସ୍ଥାନ ସଦା ଧେନୁକ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ତେଣୁ ଏହି ପକା ତାଳ ଫଳ ଏଠି ଅଛି।
ଫଲାନି ପଶ୍ଯ ତାଲାନାଂ ଗନ୍ଧାମୋଦିତଦୀଂଶି ଚ । ଵଯମତ୍ତୁମଭୀପ୍ସାମଃ ପାତ୍ଯନ୍ତାଂ ଯଦି ରୋଚସେ ।। ୫-୮-
ତୁମେ ଦେଖ, ତାଳ ଗଛର ଫଳ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଗନ୍ଧ ଦୂରଦୂରେ ଛଡ଼ାଉଛି; ଆମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଯଦି ତୁମେ ଚାହ, ତେବେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ା।
ଇତି ଗୋପକୁମାରାଣାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଙ୍କର୍ଷଣୋ ଵଚଃ । କୃଷ୍ଣଶ୍ଵ ପାତଯାମାସ ଭୁଵି ତାଲଫଲାନି ଵୈ ।। ୫-୮-
ଗୋପଶିଶୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଏକାସাথে ତାଳ ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ଫଲାନାଂ ପତତାଂ ଶବ୍ଦମାକର୍ଣ୍ଯ ସ ଦୁରାସଦଃ । ଆଜଗାମ ସୁଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା କୋପାଦୂ ଦୈତେଯଗର୍ଦ୍ଦଭଃ ।। ୫-୮-
ଫଳ ପଡ଼ିବାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଦୁଷ୍ଟ ଦେଇତ୍ୟ ଧେନୁକ ଗଦହ ଆକୃତିରେ ଖୁବ୍ ରାଗରେ ଆସିଗଲା।
ପଦ୍ଭଯାମୁଭାଭ୍ଯାଂ ସ ତଦା ପଶ୍ଵିମାଭ୍ଯାଂ ବଲୀ ବଲମ୍ । ଜଘାନୋରସି ତାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ସ ଚ ତେନାପ୍ଯଗୃହ୍ଯତ ।। ୫-୮-
ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ଦୁଇଟି ପଛ ପାଦରେ ଧେନୁକଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଘାତ କଲେ, ତଥାପି ସେ ଧରାଯିବା ନାହିଁ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଭ୍ରାମଣେନୈଵ ସୋଽମ୍ବରେ ଗତଜୀଵିତମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଚ ଚିକ୍ଷେପ ଵେଗେନ ତୃଣରାଜନି ।। ୫-୮-
ବଳରାମ ଧେନୁକଙ୍କୁ ଧରି ଘୁମାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଆକାଶରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ତାପରେ ଜୋରେ ତାଙ୍କୁ ଘାସର ରାଜା ଉପରେ ପକିଦେଲେ।
ତତଃ ଫଲାନ୍ଯନେକାନି ତାଲାଗ୍ରାନ୍ନିପତନ୍ ଖରଃ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପାତଯାମାସ ମହାଵାତୋଽମ୍ବୁଦାନିଵ ।। ୫-୮-
ତାପରେ, ଏକ ଭୟାନକ ପବନ ତାଳଗଛର ଉପରୁ ବହୁତ ଫଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଦେଲା, ଯେପରି ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାତାସ ମେଘକୁ ଚିରିଦେଇଥାଏ।
ଅନ୍ଯାନପ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ଜ୍ଞାତୀନାଗତାନ୍ ଦୈତ୍ଯଗର୍ଦ୍ଦଭାନ୍ । କୃଷ୍ଣାଶ୍ଵିକ୍ଷେପ ତାଲାଗ୍ର ବଲଭଦ୍ରଶ୍ଵ ଲୀଲଯା ।। ୫-୮-
ଏହିଠାରେ ଆସିଥିବା ଧେନୁକର ଅନ୍ୟ ଗାଧାଆକାର ଦାନବ ଜ୍ଞାତିମାନେକୁ ବଳଭଦ୍ର ସହଜରେ ତାଳଗଛର ଉପରୁ ଭୂମିକୁ ଫିଙ୍କିଦେଲେ।
କ୍ଷଣେନାଲଙ୍କୃତା ପୃଥ୍ଵୀ ପକ୍କସ୍ତାଲଫଲୈସ୍ତଥା । ଦୈତ୍ଯଗର୍ଦ୍ଦଭଦେହୈଶ୍ଵ ମୈତ୍ରେଯ! ଶୁଶୁଭେଽଧିକମ୍ ।। ୫-୮-
ମୈତ୍ରେୟ! କେବଳ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଭୂମି ଗଛର ପକା ତାଳଫଳ ଓ ଦାନବ ଗାଧାମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଆଉ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତୋ ଗାଵୋ ନିରାବାଧାସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତାଲଵନେ ଦ୍ରିଜ! ନଵଶସ୍ଯ ସୁଖ ଚେରୁର୍ଯନ୍ନ ଭୁକ୍ତମଭୂତ୍ ପୁରା ।। ୫-୮-
ଏହାପରେ, ଦ୍ୱିଜଜନ! ସେଇ ତାଳବନରେ ଗାଁମାନେ ଭୟମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୂର୍ବେ ଯେଉଁ ତରୁଣ ଘାସ ଖାଇନଥିଲେ, ସେଠି ଆନନ୍ଦରେ ଚରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତସ୍ମିନ୍ରାସଭଦୈତେଯେ ସାନୁଗେ ଵିନିପାତିତେ । ସୌମ୍ଯଂ ତଦ୍ଗୋପଗୋପୀନାଂ ରମ୍ଯଂ ତାଲଵନଂ ବଭୌ ॥ ୫,୯.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏହିପରି ଗାଧା ଦାନବ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସେଇ ତାଳବନ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଆକର୍ଷକ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତତସ୍ତୌ ଜାତହର୍ଷୌ ତୁ ଵସୁଦେଵସୁତାଵୁଭୌ । ହତ୍ଵା ଧେନୁକଦୈତେଯଂ ଭାଣ୍ଡୀରଵଟମାଗତୌ ॥ ୫,୯.
ତାପରେ, ବସୁଦେବଙ୍କ ଦୁଇପୁଅ, ଧେନୁକ ଦାନବକୁ ମାରି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଭାଣ୍ଡୀର ବଟବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ଗଲେ।
କ୍ଷ୍ଵେଲମାନୌ ପ୍ରଗାଯନ୍ତୌ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତୌ ଚ ପାଦପାନ୍ । ଚାରଯନ୍ତୌ ଚ ଗା ଦୂରେ ଵ୍ଯାହରନ୍ତୌ ଚ ନାମଭିଃ ॥ ୫,୯.
ସେମାନେ ଗୀତ ଗାଇ, ଏକାଏକି ଗଛ ଖୋଜି, ଗାଁମାନେକୁ ଦୂରେ ଚରାଇ, ଏବଂ ନାମ ଡାକି ଏକାଅପରକୁ ଡାକୁଥିଲେ।
ନିର୍ଯୋଗପାଶସ୍କନ୍ଧୌ ତୌ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତୌ । ଶୁଶୁଭାତେ ମହାତ୍ମାନୌ ବାଲଶୃଙ୍ଗାଵିଵର୍ଷଭୌ ॥ ୫,୯.
ଯୁଗଳ ଦୁଇଁଜଣ ଗୋଁଠି ବାନ୍ଧିବା ପାଗୁଡ଼ି କାନ୍ଧରେ ଧରି, ଜଙ୍ଗଲ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ନବ ଶିଂଗ ଆସୁଥିବା ବଉଳ ବୃଷ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।