ଯେନ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ରଵିଧୃତା ଧାରଯତ୍ଯଵନୀ ଜଗତ୍ । ଵରାହରୂପଧୂଗୂ ଦେଵଃ ସ ତ୍ଵାଂ ରକ୍ଷତୁ କେଶଵଃ ।। ୫-୫-
ଯେ ଦେବତା ବରାହ ରୂପରେ ଦାଢ଼ିର ଟିପରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଜଗତକୁ ଧରିଥିଲେ, ସେ କେଶବ ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁନ୍ ।
ନଖାଙୂକୁରଵିନିର୍ଭିନ୍ନ-ଵୈରିଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲୋ ଵିଭୁଃ । ନୃସିଂହରୂପୀ ସର୍ଵ୍ଵତ୍ର ସ ତ୍ଵାଂ ରକ୍ଷତୁ କେଶଵଃ ।। ୫-୫-
ଯେ କେଶବ ନରସିଂହ ରୂପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ଶତ୍ରୁର ଛାତି ଫାଟିଦେଇଥିଲେ, ସେ ସର୍ବଦା ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁନ୍ ।
ଵାମନୋ ରକ୍ଷତୁ ସଦା ଭଵନ୍ତଂ ଯଃ କ୍ଷଣାଦଭୂତ୍ । ତ୍ରିଵିକ୍ରମଃ କ୍ରମାକାନ୍ତ-ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଃ ସ୍ଫୁରଦାଯୁଧଃ ।। ୫-୫-
ଯେ ବାମନ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ହୋଇ ତିନି ଲୋକକୁ ତାଙ୍କ ପଦକ୍ଷେପରେ ଆବୃତ କଲେ, ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଚମକୁଛି, ସେ ସଦା ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁନ୍ ।
ଶିରସ୍ତେ ପାତୁ ଗୋଵିନ୍ଦଃ କଣଠଂ ରକ୍ଷତୁ କେଶଵଃ । ଗୁହ୍ଯଞ୍ଚ ଜଠରଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଙ୍ଘା-ପାଦୌ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଃ ।। ୫-୫-
ଗୋବିନ୍ଦ ତୁମର ମୁଣ୍ଡକୁ, କେଶବ ଗଳାକୁ, ବିଷ୍ଣୁ ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ ଓ ପେଟକୁ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଜଂଘା ଓ ପାଦକୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ।
ମୁଖଂ ବାହୂ ପ୍ରବାହୂ ଚ ମନଃ ସର୍ଵ୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ । ରକ୍ଷତ୍ଵଵ୍ଯାହତୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯସ୍ତଵ ନାରଯଣୋଽଵ୍ଯଯଃ ।। ୫-୫-
ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଶକ୍ତିର ଅବିନାଶୀ ନାରାୟଣ ତୁମର ମୁଖ, ବାହୁ, ପ୍ରବାହୁ, ମନ ଓ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ।
ଶାଙ୍ଗ-ଚକ୍ର-ଗଦା-ଖଡୂଗ-ଶଙ୍ଖନାଦହତାଃ କ୍ଷଯମ୍ । ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ପ୍ରତେ-କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ-ରାକ୍ଷସା ଯେ ତଵାହିତାଃ ।। ୫-୫-
ଶାର୍ଙ୍ଗ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଖଡ଼ଗ ଓ ଶଂଖର ନାଦରେ ତୁମର ଶତ୍ରୁ, ପିଶାଚ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉନ୍ ।
ତ୍ଵାଂ ପାତୁ ଦିକ୍ଷୁ ଵୈକୁଣଠୋ ଵିଦିକ୍ଷୁ ମଧୁସୂଦନଃ । ହ୍ଟଷୀକେଶୋଽମ୍ବରେ ଭୂମୌ ରକ୍ଷତୁ ତ୍ଵାଂ ମହୀଧରଃ ।। ୫-୫-
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ଉପଦିଗରେ ମଧୁସୂଦନ, ଆକାଶରେ ହୃଷୀକେଶ, ଭୂମିରେ ମହୀଧର ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ।
ଏଵଂ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ନନ୍ଦଗୋପେନ ବାଲକଃ । ଶାଯିତଃ ଶକଟସ୍ଯାଧୋ ବାଲପର୍ଯ୍ଯଙ୍କିକାତଲେ ।। ୫-୫-
ଏପରି ସୁରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ନନ୍ଦ ଶିଶୁକୁ ଗାଡ଼ିର ତଳେ, ଶିଶୁ ପାଇଁ ତିଆରି ଶୟନରେ ଶୁଅଇଲେ ।
ତେ ଚ ଗୋପା ମହଦୂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂତନାଯାଃ କଲେଵରମ୍ । ମୃତାଯାଃ ପରମଂ ତ୍ରାସଂ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଯଯୁଃ ।। ୫-୫-
ସେହି ଗୋପମାନେ ପୁତନାଙ୍କର ବଡ଼ ଦେହଟିକୁ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ବହୁତ ଭୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
କଦାଚିଚ୍ଛକଟାଧସ୍ତାଚ୍ଛଯାନୋ ମଧୁସୂଦନଃ । ଚିକ୍ଷେପ ଚରଣାଵୂଦ୍ଧ୍ଵ ସ୍ତନ୍ଯାର୍ଥୀ ପ୍ରରୁରୋଦ ଚ ।। ୪-୬-
ଏକଦିନ ମଧୁସୂଦନ ଗୋଡ଼ିଏ ଗାଡ଼ି ତଳେ ଶୁଇଥିଲେ, ଦୁଧ ପାଇଁ ଚାଲି ଚିଁହିଁ କରି ଚାଲି ଦେଲେ ଓ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତସ୍ଯ ପାଦପ୍ରହାରେଣା ଶକଟଂ ପରିଵର୍ତ୍ତିତମ୍ । ଵିଧ୍ଵସ୍ତକୁମ୍ଭଭାଣଡଂ ବୈ ଵିପରୀତଂ ପପାତ ଚ ।। ୪-୬-
ତାଙ୍କର ଗୋଡ଼ ଲାଗିବାସାରେ ଗାଡ଼ିଟି ଉଲଟିଗଲା, ଭାଣ୍ଡାପାତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଓ ଗାଡ଼ିଟି ପଛଦିଗକୁ ପଡ଼ିଗଲା।
ତତୋ ହାହାକୃତଂ ସର୍ଵ୍ଵୋ ଗୋପଗୋପୀଜନୋ ଦ୍ରିଜ ! ଆଜଗାମାଥ ଦଦୃଶେ ବାଲମୁତ୍ତାନଶାଯିନମ୍ ।। ୪-୬-
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରି ଦୌଡ଼ିଆସି, ସେଇ ଶିଶୁଟିକୁ ପିଛେଇ ଶୁଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ଗୋପାଃ କେନେତି କେନେଦଂ ଶକଟଂ ପଖିର୍ତ୍ତିତମ୍ । ତତ୍ରୈଵଂ ବାଲକାଶ୍ଵୋଚୁର୍ବାଲେନାନେନ ପାତିତମ୍ ।। ୪-୬-
ଗୋପମାନେ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ଗାଡ଼ିଟି କିଏ ଉଲଟାଇଦେଲା?' ସେଠାରେ ଥିବା ଛୋଟ ଛୁଆମାନେ କହିଲେ, 'ଏହି ଶିଶୁଟିଏ ଗାଡ଼ିକୁ ଫିଙ୍କିଦେଇଛି।'
ତତଃ ପୁନରତୀଵାସନ୍ ଗୋପା ଵିସ୍ମିତଚେତସଃ । ନନ୍ଦଗୋପୋଽପି ଜଗ୍ରାହ ବାଲମତ୍ଯନ୍ତଵିସ୍ମିତଃ ।। ୪-୬-
ତାପରେ ଗୋପମାନେ ପୁଣି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ରହିଗଲେ, ଏବଂ ନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି, ଶିଶୁଟିକୁ ଉଠାଇନେଲେ।
ଯଶୋଦା ଶକଟାରୂଢ଼ଭଗ୍ରଭାଣ୍ଡକପାଲିକାଃ । ଶକଟଂ ଚାର୍ଚ୍ଚଯାମାସ ଦଧି-ପୁଷ୍ପ-ଫଲାକ୍ଷତୈଃ ।। ୪-୬-
ଯଶୋଦା ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଝିଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭାଣ୍ଡା ଉଠାଇବାକୁ ଗାଡ଼ି ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦହି, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଧାନଦାଣା ଦେଇ ଗାଡ଼ିକୁ ପୂଜା କଲେ।
ଗର୍ଗଶ୍ଵ ଗୋକୁଲେ ତତ୍ର ଵସୁଦେଵପ୍ରଣୋଦିତଃ । ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ଏଵ ଗୋପାନାଂ ସଂସ୍କାରାକରୋତ୍ ତଯୋଃ ।। ୪-୬-
ସେଠାରେ ଗୋକୁଳରେ, ବସୁଦେବଙ୍କର ଉପଦେଶରେ ଗର୍ଗ ଗୋପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଛିପି ଦୁଇ ଝିଅଙ୍କର ସଂସ୍କାର କାମ କଲେ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠଞ୍ଚ ରାମମିତ୍ଯାହ କୃଷ୍ଣଞ୍ଚଵୈ ତଥାପରମ୍ । ଗର୍ଗୋ ମତିମତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନାମ କୁର୍ଵ୍ଵନ୍ ମହାମତିଃ ।। ୪-୬-
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗର୍ଗ, ଜେଷ୍ଠକୁ 'ରାମ' ଓ ଅନ୍ୟକୁ 'କୃଷ୍ଣ' ନାମ ଦେଇ ନାମକରଣ କଲେ।
ସ୍ଵଲ୍ପେନୈଵ ହି କାଲେନ ରିଙ୍ଗିଣୌ ତୌ ତଦା ବ୍ରଜେ । ଘୃଷ୍ଟଜାନୁକରୌ ତୌ ହି ବଭୂଵତୁରୁଭାଵପି ।। ୪-୬-
କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେଇ ଦୁଇଏ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିବାକୁ ଶିଖିଗଲେ ଓ ବ୍ରଜରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କରୀଷଭସ୍ମଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗୌ ଭ୍ରମମାଣାଵିତସ୍ତତଃ । ନ ନିଵାରାଯିତୁ ଶେକେ ଯଶୋଦା ନ ଚ ରୋହିଣୀ ।। ୪-୬-
ଗାଈର ଗୋବର ଓ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, ସେମାନେ ଏଠା ସେଠା ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଖେଳୁଥିଲେ, ଯଶୋଦା ଓ ରୋହିଣୀ ତାଙ୍କୁ ଧରି ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଗୋଵାଂଟମଧ୍ଯେ କ୍ରୀଡ଼ନ୍ତୌ ଵତ୍ସଵାଟଗତୌ ପୁନଃ । ତଦହର୍ଜାତଗୋଵତୂସପୁଚ୍ଛାକର୍ଷଣତତ୍ପରୌ ।। ୪-୬-
ଗୋବାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିବା ସେମାନେ ପୁଣି ବଛାଘରକୁ ଗଲେ, ସେଇ ଦିନ ନୂଆ ଜନ୍ମ ନିଆ ବଛାମାନଙ୍କର ପୁଛ ଟାଣିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ।
ଯଦା ଯଶୋଦା ତୌ ବାଲାଵେକସ୍ଥାନଚରାଵୁଭୌ । ଶଶାକି ନୋ ଵାରରିତୁ କ୍ରୀଡ଼ନ୍ତାଵତିଚଞ୍ଚଲୌ ।। ୪-୬-
ଯେତେବେଳେ ଯଶୋଦା ଦୁଇ ଝିଅକୁ ଏକଠି ଖେଳୁଥିବା ଦେଖୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଏତେ ଚଞ୍ଚଳ ଥିଲେ ଯେ, ସେଠାରେ ଧରି ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଯଶୋଦା ଯଷ୍ଟିମାଦାଯ କୋପେନାନୁଗତା ଚ ତମ୍ । କୃଷ୍ଣାଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଂ ତର୍ଜ୍ଜଯନ୍ତୀ ରୁଷା ତଦା ।। ୪-୬-
ଯଶୋଦା କ୍ରୋଧରେ ଏକ ଲାଠି ନେଇ, କମଳପତ୍ର ନୟନ ବିଶିଷ୍ଟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଡାକି, ରାଗରେ ତାଙ୍କୁ ଡାଟିଲେ।
ଯଦି ଶକ୍ରୋଷି ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵମତିଚଞ୍ଚଲଚେଷ୍ଟିତ ! ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ନିଜଂ କର୍ମ୍ମ ସା ଚକାର କୁଟୁମ୍ବିନୀ ।। ୪-୬-
'ତୁମେ ଯଦି ସକ୍ଷମ, ଏହି ଚଞ୍ଚଳ କାମ କରି ଚାଲିଯାଅ!' ବୋଲି କହି, ସେ ଗୃହଣୀ ନିଜ କାମକୁ ଲାଗିଗଲେ।
ଵ୍ଯଗ୍ରାଯାମଥ ତସ୍ଯାଂ ସ କର୍ଷମାଣ ଉଦୂଖଲମ୍ । ଯମଲାର୍ଜ୍ଜୁନମଧ୍ଯେନ ଜଗାମ କମଲେକ୍ଷଣଃ ।। ୪-୬-
ତାପରେ ସେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, କମଳନୟନୀ କୃଷ୍ଣ ଉଡ଼ୁଖଳ ଟାଣି ଯମଳ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ।
କର୍ଷତା ଵୃକ୍ଷଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତିର୍ଯ୍ଯଗୂଗତମୁଦୂଖଲମ୍ । ଭଗ୍ରାଵୁତ୍ତୁଙ୍ଗଶାଖାଗ୍ରୋ ତେନ ତୌ ଯମଲାର୍ଜ୍ଜୁନୌ ।। ୪-୬-
ଉଡ଼ୁଖଳକୁ ଟାଣି ଦୁଇ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଯିବା ସମୟରେ, ଉଚ୍ଚ ଶାଖା ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଓ ତେଣୁ ଦୁଇଏ ଯମଳ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ଭୁଇଁକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲା।
ତତଃ କଟକଟାଶବ୍ଦଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଚ କାତରଃ । ଆଜଗାମ ବ୍ରଜଜନୋ ଦଦୃଶେ ଚ ମହାଦ୍ର ମୌ ।। ୪-୬-
ତାପରେ ଭୟଭୀତ ଭାବରେ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଗଜଗଜ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଦୌଡ଼ିଆସି, ବଡ଼ ଗଛ ଭୁଇଁକୁ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଭଗ୍ରସ୍କନ୍ଧୌ ନିପତିତୌ ଭଗ୍ରଶାଖୌ ମହୀତଲେ । ନଵୋଦୂଗତାଲ୍ପଦନ୍ତାଂଶୁ-ସିତହାସଞ୍ଚ ବାଲକମ୍ ।। ୪-୬-
ଅର୍ଜୁନ ଗଛର ଦୁଇଟି ଡାଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଏବଂ ନୂତନ ଦାନ୍ତ ଉଠିଥିବା, ଧଳା ହସିରେ ମୁହଁ ଖିଲିଥିବା ଛୋଟ ଶିଶୁଟି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା।
ତଯୋର୍ମଧ୍ଯଗତଂ ବଦ୍ଧଂ ଦାମ୍ରା ଗାଢ଼ ତଥୋଦରେ । ତତଶ୍ଵ ଦାମୋଦରତାଂ ସ ଯଯୌ ଦାମବନ୍ଧନାତ୍ ।। ୪-୬-
ସେ ଦୁଇ ଡାଳ ମଧ୍ୟରେ ଗାଁଥି ହୋଇ, ପେଟକୁ ଦାମ ଦେଇ ବାନ୍ଧିଥିଲା। ଏହି ଦାମ ବନ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ସେ 'ଦାମୋଦର' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ଗୋପବୃଦ୍ଧାସ୍ତତଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ନନ୍ଦଗୋପପୁରୋଗମାଃ । ମନ୍ତ୍ରଯାମାସୁରୁଦ୍ରିଗ୍ରା ମହୋତ୍ପାତାତିଭୀରଵଃ ।। ୪-୬-
ତାପରେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ବୃଦ୍ଧ ଗୋପମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ୍ଥାନେନେହ ନ ନଃ କାର୍ଯ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛାମୋଽନ୍ଯନ୍ମହାଵନମ୍ । ଉତ୍ପାତା ବହଵୋ ହ୍ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ନାଶହେତଵଃ ।। ୪-୬-
ଏଠାରେ ଆମ ପାଇଁ କିଛି କାମ ନାହିଁ; ଚଳ, ଆମେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା। ଏଠି ବହୁତ ଦୁର୍ଘଟନା ଦେଖାଯାଉଛି, ଯାହା ନାଶ ଆଣିଦେଉଛି।