ଉତ୍ପନ୍ନଶ୍ଵାପି ମୃତ୍ଯୁର୍ମେ ଭୂତପୂର୍ଵ୍ଵଃ ସ ଵୈ କିଲ । ଇତ୍ଯେତଦୂ ବାଲିକା ପ୍ରାହ ଦେଵକୀଗର୍ଭସମ୍ଭଵା ।। ୫-୪-
ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ମୋ ପାଇଁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯାହା ହେବ ହେଉ; ଏହିପରି ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଜଣେ କନ୍ୟା କହିଥିଲେ।
ତସ୍ମାଦୂ ବାଲେଷୁ ପରମୋ ଯତ୍ରଃ କାର୍ଯ୍ଯୋ ମହୀତଲେ । ଯତ୍ରୋଦ୍ରିକ୍ତଂ ବଲଂ ବାଲେ ସ ହନ୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ରତଃ ।। ୫-୪-
ଏହିପରି, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠି ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତି ଥିବା ଶିଶୁ ଅଛି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଶିଶୁ ଅତିରିକ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଖାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ଶିଶୁମାନେକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ମାରିଦେବା ଦରକାର।
ଇତ୍ଯାଜ୍ଞାପ୍ଯାସୁରାନ୍ କଂସଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାତ୍ମଗୃହଂ ତତଃ । ମୁମୋଚ ଵସୁଦେଵଞ୍ଚ ଦେଵକୀଞ୍ଚ ନିରୋଧତଃ ।। ୫-୪-
ଏପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଇ କଂସ ଆପଣ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ଯୁଵଯୋର୍ଘାତିତା ଗର୍ଭା ଵୃଥୈଵୈତେ ମଯାଧୁନା । କୋଽପ୍ଯନ୍ଯ ଏଵ ନାଶାଯ ବାଲୋ ମମ ସମୁଦୂଗତଃ ।। ୫-୪-
ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁମାନେ, ମୁଁ ମାରିଦେଇଥିଲି, ସେମାନେ ଅପରିଗଣିତ ହେଇଗଲେ; ମୋ ନାଶ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଏ ଜଣେ ଶିଶୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।
ତଦଲଂ ପରିତାପେନ ନୂନଂ ତଦ୍ଭାଵିନୋ ହି ତେ । ଅର୍ଭକା ଯୁଵଯୋର୍ଦୋଷାଚ୍ଚାଯୁଷୋ ଯଦ୍ରିଯୋଜିତାଃ ।। ୫-୪-
ତେଣୁ, ଆଉ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସେମାନେ ଏହି ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଥିଲେ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଦୋଷରେ, ସେମାନେର ଆୟୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
ଇତ୍ଯାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଵିମୁକ୍ତ୍ଵାଂ ଚ କଂସସ୍ତୌ ପରିଶଙ୍କିତଃ । ଅନ୍ତର୍ଗହଂ ଦ୍ରିଜଶ୍ଵେଷ୍ଠ ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁନଃ ସ୍ଵକମ୍ ।। ୫-୪-
ଏପରି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଏବଂ ମୁକ୍ତ କରି, କଂସ ଶଙ୍କାରେ ଆପଣ ଅନ୍ତର୍ଗୃହକୁ ପୁନି ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵିମୁକ୍ତୋ ଵସୁଦେଵୋଽସ୍ଯ ନନ୍ଦସ୍ଯ ଶକଟଂ ଗତଃ । ପ୍ରହ୍ଟଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ନନ୍ଦଂ ପୂତ୍ରୋ ଜାତୋ ମମେତି ଵୈ ।। ୫-୫-
ବସୁଦେବ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନନ୍ଦଙ୍କ ଗାଡ଼ିକୁ ଗଲେ ଏବଂ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ ଦେଖିଲେ, 'ମୋ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି!' ବୋଲି କହୁଥିଲେ।
ଵସୁଦେଵୋଽପି ତଂ ପ୍ରାହ ଦିଷ୍ଠଯା ଦିଷ୍ଠଯତି ସାଦରମ୍ । ଵାର୍ଦ୍ଧକେଽପି ସମୁତ୍ପନ୍ନସ୍ତନଯୋଽଯଂ ତଵାଘୁନା ।। ୫-୫-
ବସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ଆଦର ସହ କହିଲେ, 'ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ, ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଏହି ପୁଅ ପାଇଛ।'
ଦତ୍ତୋ ହି ଵାର୍ଷିକଃ ସର୍ଵ୍ଵୋ ଭଵଦ୍ଭିର୍ନୃ ପତେଃ କରଃ । ଯଦର୍ଥମାଗତାସ୍ତସ୍ମାନ୍ନାଵସ୍ଥେଯଂ ମହାଧନାଃ ।। ୫-୫-
ତୁମେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଦେୟ ଦେଇଛ; ଏହି କାରଣରେ ଆସିଛ; ତୁମେମାନେ ଧନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ରହିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଯଦର୍ଥମାଗତାଃ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତନ୍ନିଷ୍ପନ୍ନଂ କିମାସ୍ଯତେ ? ଭତଦ୍ଭିର୍ଗମ୍ଯତାଂ ନନ୍ଦ! ତଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ନିଜଗୋକୁଲମ୍ ।। ୫-୫-
ଯେ କାରଣରେ ଆସିଥିଲ, ସେ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଏଠି ରହିବା କି? ନନ୍ଦ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଗୋପାଳ ଗାଁକୁ ଯାଅ।
ମମାପି ବାଲକସ୍ତତ୍ର ରୋହିଣୀପ୍ରସଵୀ ହି ଯଃ । ସ ରକ୍ଷଣୀଯୋ ଭଵତା ଯଥାଯଂ ତନଯୋ ନିଜଃ ।। ୫-୫-
ମୋର ଏକ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ରୋହିଣୀ ଦେଖି ଜନ୍ମ ନେଇଛି । ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ ପରି ସୁରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡିବ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଯଯୁର୍ଗୋପା ନନ୍ଦଗୋପପୁରୋଗମାଃ । ଶକଟାରୋପିତୈର୍ଭାଣ୍ଡୈଃ କରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ମହାବଲାଃ ।। ୫-୫-
ଏପରି କହିବା ପରେ, ନନ୍ଦ ଗୋପଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ଗାଡ଼ିରେ ଚଢ଼ାଇ, ଦେୟ ଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ଵସତାଂ ଗୋକୁଲେ ତେଷାଂ ପୂତନା ବାଲଘାତିନୀ । ସୁପ୍ତଂ କୃଷୂଣମୁପାଦାଯ ରାତ୍ରୌ ତସ୍ମୈ ଦଦୌ ସ୍ତନମ୍ ।। ୫-୫-
ଗୋକୁଳରେ ଗୋପମାନେ ବସିଥିବା ସମୟରେ, ଶିଶୁମାନେ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପୁତନା ରାତିରେ ସୁତା ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଠାଇ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଷ୍ଟନ ଦେଲା ।
ଯସ୍ମୈ ଯସ୍ମୈ ସ୍ତନଂ ପୂତନା ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ କ୍ଷଣୋନାଙ୍ଗ ବାଲକସ୍ଯୋପହନ୍ଯତେ ।। ୫-୫-
ପୁତନା ଯେଉଁ ଶିଶୁକୁ ଷ୍ଟନ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ଶିଶୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିଲା ।
କୁଷୂଣସ୍ତସ୍ଯାଃ ସ୍ତନଂ ଗାଢ଼ଂ କରାଭ୍ଯାମଵପୀଡ଼ିତମ୍ । ଗୃହୋତ୍ଵା ପ୍ରାଣସହିତଂ ପପୌ କୋପସମନ୍ଵିତଃ ।। ୫-୫-
କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ହାତରେ ପୁତନାର ଷ୍ଟନକୁ ଭଲଭାବେ ଧରି, ରୋଷରେ ତାଙ୍କ ଦେହର ସହିତ ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ମାଞ୍ଚି ନେଲେ ।
ସା ଵିମୁକ୍ତମହାରାଵା ଵିଚ୍ଛିନ୍ନସ୍ତ୍ରଂଯୁବନ୍ଧନା । ପପାତ ପୂତନା ଭୂମୌ ମ୍ରିଯମାଣତିଭୀଷଣା ।। ୫-୫-
ପୁତନା ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଶିଥିଳ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମରିଗଲେ ।
ତନ୍ନାଦଶ୍ରୁତିସନ୍ତ୍ରାସାତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧାସ୍ତେ ଵ୍ରଜୌକସଃ । ଦଦୃଶୁଃ ପୂତନୋତ୍ସଙ୍ଗେ କୃଷୂଣଂ ତାଞ୍ଚ ନିପାତିତାମ୍ ।। ୫-୫-
ସେ ଶବ୍ଦର ଭୟରେ ବ୍ରଜର ଲୋକମାନେ ଜାଗି ଦେଖିଲେ କୃଷ୍ଣ ପୁତନାର କୋଲରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ପୁତନା ମୃତ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ।
ଆଦାଯ କୃଷୂଣଂ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତା ଯଶୋଦାପି ଦ୍ରିଜୋତ୍ତମ! ଗୋପୁଚ୍ଛଂ ଭ୍ରାମ୍ଯ ହସ୍ତେନ ବାଲଦୋଷମପାକରୋତ୍ ।। ୫-୫-
ଭୟରେ ଯଶୋଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଗୋବା ଲାଗି ତାଙ୍କ ଉପରେ ହାତରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦେଇ, ଶିଶୁ ଦୋଷ ଦୂର କଲେ ।
ଗୋଃ କରୀଷମୁପାଦାଯ ନନ୍ଦଗୋଫୋଽପି ମସ୍ତକେ । କୃଷୂଣସ୍ଯ ପ୍ରଦଦୌ ରକ୍ଷାଂ କୁର୍ଵଂଶ୍ଚୈତଦୁଦୋରଯନ୍ ।। ୫-୫-
ନନ୍ଦ ଗୋପ ମଧ୍ୟ ଗୋବା ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇ, ସୁରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ:
ରକ୍ଷତୁ ତ୍ଵାମଶେଷାଣାଂ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵୋ ହରିଃ । ଯସ୍ଯ ନାଭିସମୁଦୂଭୂତପଙ୍କଜାଦଭଵଜ୍ଜଗତ୍ ।। ୫-୫-
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ ହରି, ଯାହାର ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଜଗତ ଉପଜିଛି, ସେ ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁନ୍ ।
ଯେନ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ରଵିଧୃତା ଧାରଯତ୍ଯଵନୀ ଜଗତ୍ । ଵରାହରୂପଧୂଗୂ ଦେଵଃ ସ ତ୍ଵାଂ ରକ୍ଷତୁ କେଶଵଃ ।। ୫-୫-
ଯେ ଦେବତା ବରାହ ରୂପରେ ଦାଢ଼ିର ଟିପରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଜଗତକୁ ଧରିଥିଲେ, ସେ କେଶବ ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁନ୍ ।
ନଖାଙୂକୁରଵିନିର୍ଭିନ୍ନ-ଵୈରିଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲୋ ଵିଭୁଃ । ନୃସିଂହରୂପୀ ସର୍ଵ୍ଵତ୍ର ସ ତ୍ଵାଂ ରକ୍ଷତୁ କେଶଵଃ ।। ୫-୫-
ଯେ କେଶବ ନରସିଂହ ରୂପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ଶତ୍ରୁର ଛାତି ଫାଟିଦେଇଥିଲେ, ସେ ସର୍ବଦା ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁନ୍ ।
ଵାମନୋ ରକ୍ଷତୁ ସଦା ଭଵନ୍ତଂ ଯଃ କ୍ଷଣାଦଭୂତ୍ । ତ୍ରିଵିକ୍ରମଃ କ୍ରମାକାନ୍ତ-ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଃ ସ୍ଫୁରଦାଯୁଧଃ ।। ୫-୫-
ଯେ ବାମନ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ହୋଇ ତିନି ଲୋକକୁ ତାଙ୍କ ପଦକ୍ଷେପରେ ଆବୃତ କଲେ, ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଚମକୁଛି, ସେ ସଦା ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁନ୍ ।
ଶିରସ୍ତେ ପାତୁ ଗୋଵିନ୍ଦଃ କଣଠଂ ରକ୍ଷତୁ କେଶଵଃ । ଗୁହ୍ଯଞ୍ଚ ଜଠରଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଙ୍ଘା-ପାଦୌ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଃ ।। ୫-୫-
ଗୋବିନ୍ଦ ତୁମର ମୁଣ୍ଡକୁ, କେଶବ ଗଳାକୁ, ବିଷ୍ଣୁ ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ ଓ ପେଟକୁ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଜଂଘା ଓ ପାଦକୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ।
ମୁଖଂ ବାହୂ ପ୍ରବାହୂ ଚ ମନଃ ସର୍ଵ୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ । ରକ୍ଷତ୍ଵଵ୍ଯାହତୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯସ୍ତଵ ନାରଯଣୋଽଵ୍ଯଯଃ ।। ୫-୫-
ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଶକ୍ତିର ଅବିନାଶୀ ନାରାୟଣ ତୁମର ମୁଖ, ବାହୁ, ପ୍ରବାହୁ, ମନ ଓ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ।
ଶାଙ୍ଗ-ଚକ୍ର-ଗଦା-ଖଡୂଗ-ଶଙ୍ଖନାଦହତାଃ କ୍ଷଯମ୍ । ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ପ୍ରତେ-କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ-ରାକ୍ଷସା ଯେ ତଵାହିତାଃ ।। ୫-୫-
ଶାର୍ଙ୍ଗ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଖଡ଼ଗ ଓ ଶଂଖର ନାଦରେ ତୁମର ଶତ୍ରୁ, ପିଶାଚ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉନ୍ ।
ତ୍ଵାଂ ପାତୁ ଦିକ୍ଷୁ ଵୈକୁଣଠୋ ଵିଦିକ୍ଷୁ ମଧୁସୂଦନଃ । ହ୍ଟଷୀକେଶୋଽମ୍ବରେ ଭୂମୌ ରକ୍ଷତୁ ତ୍ଵାଂ ମହୀଧରଃ ।। ୫-୫-
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ଉପଦିଗରେ ମଧୁସୂଦନ, ଆକାଶରେ ହୃଷୀକେଶ, ଭୂମିରେ ମହୀଧର ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ।
ଏଵଂ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ନନ୍ଦଗୋପେନ ବାଲକଃ । ଶାଯିତଃ ଶକଟସ୍ଯାଧୋ ବାଲପର୍ଯ୍ଯଙ୍କିକାତଲେ ।। ୫-୫-
ଏପରି ସୁରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ନନ୍ଦ ଶିଶୁକୁ ଗାଡ଼ିର ତଳେ, ଶିଶୁ ପାଇଁ ତିଆରି ଶୟନରେ ଶୁଅଇଲେ ।
ତେ ଚ ଗୋପା ମହଦୂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂତନାଯାଃ କଲେଵରମ୍ । ମୃତାଯାଃ ପରମଂ ତ୍ରାସଂ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଯଯୁଃ ।। ୫-୫-
ସେହି ଗୋପମାନେ ପୁତନାଙ୍କର ବଡ଼ ଦେହଟିକୁ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ବହୁତ ଭୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
କଦାଚିଚ୍ଛକଟାଧସ୍ତାଚ୍ଛଯାନୋ ମଧୁସୂଦନଃ । ଚିକ୍ଷେପ ଚରଣାଵୂଦ୍ଧ୍ଵ ସ୍ତନ୍ଯାର୍ଥୀ ପ୍ରରୁରୋଦ ଚ ।। ୪-୬-
ଏକଦିନ ମଧୁସୂଦନ ଗୋଡ଼ିଏ ଗାଡ଼ି ତଳେ ଶୁଇଥିଲେ, ଦୁଧ ପାଇଁ ଚାଲି ଚିଁହିଁ କରି ଚାଲି ଦେଲେ ଓ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।