ହେ ପ୍ରଲମ୍ବ! ମହାବାହୋ ! କେଶିନ୍ !ଧେନୁକ!ପୂତନେ ! ଅରିଷ୍ଟାଦ୍ଯସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯୈଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵଚନଂ ମମ ।। ୫-୪-
'ହେ ପ୍ରଲମ୍ବ! ବଳଶାଳୀ! କେଶୀ! ଧେନୁକ! ପୁତନା! ଅରିଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ ।'
ମାଂ ହନ୍ତୁମମରୈର୍ଯତ୍ରଃ କୃତଃ କିଲ ଦୁରାତ୍ମଭିଃ । ମଦ୍ରୀର୍ଯ୍ଯତାପିତୈଵୀଂରୋ ନ ତ୍ଵେତାନ୍ ଗଣଯାମ୍ଯହମ୍ ।। ୫-୪-
'ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ମାରିବା ପାଇଁ ବାରମ୍ବାର ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏମାନେକୁ କିଛି ମାନେ ନାହିଁ ।'
କିମିନ୍ଦ୍ରଣାଲ୍ପଵୀର୍ଯ୍ଯେଣ କିଂ ହରେଣୈକଚାରିଣା । ହରିଣା ଵାପି କିଂ ସାଧ୍ଯଂ ଛିଦ୍ରଷ୍ଵସୁରଘାତିନା ।। ୫-୪-
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କିଛି ହେବ କି? ହରି ଏକା ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିବାରେ କଣ ସାଧିବେ? ଦେବତାମାନେର ଦୋଷ ଦେଖି ଦେବତାମାନେକୁ ମାରିଥିବା ହରି ମଧ୍ୟ କିଛି ସାଧିପାରିବେ କି?
କିମାଦିତ୍ଯୈଃ କିଂ ଵସୁଭିରଲ୍ପଵୀଯ୍ଯୈଃ କିମଗ୍ରିଭିଃ । କିଞ୍ଚାନ୍ଯୈରମରୈଃ ସର୍ଵ୍ଵୈର୍ମଦୂବାହୁବଲନିର୍ଜ୍ଜିତୈଃ ।। ୫-୪-
ଆଦିତ୍ୟମାନେ କି କରିପାରିବେ? ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିବା ବସୁମାନେ କି କରିପାରିବେ? ମାରୁତମାନେ କି କରିପାରିବେ? ଅନ୍ୟ ଅମରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ଜିତିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କି କରିପାରିବେ?
କିଂ ନ ଦୃଷ୍ଟୋଽମରପତିର୍ମଯା ସଂଯୁଗମେତ୍ଯ ସଃ । ପୃଷ୍ଠେନୈଵ ଵହନ୍ ଵାଣାନପାଗଚ୍ଛନ୍ନ ଵକ୍ଷସା ।। ୫-୪-
ମୁଁ ଅମରମାନେର ମୁଖ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସିବା ଦେଖିନାହିଁ କି? ସେ ପିଠିରେ ତୀର ନେଇ, ଛାତି ଦେଖାଇନାହିଁ, ପଳାଇଗଲା।
ମଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଵାରିତା ଵୃଷ୍ଟିର୍ଯଦା ଶକ୍ରେଣା କିଂ ତଦା । ମଦ୍ରାଣଭିନ୍ନୈର୍ଜଲଦୈରାପୋଽମୁକ୍ତା ଯଥେପ୍ସିତାଃ ।। ୫-୪-
ମଦ୍ରଦେଶରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଜଳ ବର୍ଷା ବନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ତାହାର କଣ? ମଦ୍ରମାନେ ମେଘମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ମେଘମାନେ ଚାହିଁଥିବା ପରି ଜଳ ଛାଡିଦେଲେ।
କିମୁର୍ଵ୍ବ୍ଯାମଵନୀପାଲା ମଦ୍ରବାହୁବଲଭୀରଵଃ । ନ ସର୍ଵ୍ଵେ ସନ୍ନତିଂ ଯାତା ଜରାସନ୍ଧମୃତେ ଗୁରୁମ୍ ।। ୫-୪-
ପୃଥିବୀରେ କିଏ ଏମିତି ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମଦ୍ରମାନେର ଶକ୍ତିରେ ଭୟଭୀତ, ଯେଉଁମାନେ ଜରାସନ୍ଧକୁ ଗୁରୁ ଭାବି ସମ୍ମାନ ଦେଇନାହିଁ?
ଅମରେଷୁ ଚ ମେଽଵଜ୍ଞା ଜାଯତେ ଦୈତ୍ଯପୁଙ୍ଗଵାଃ । ହାସ୍ଯଂ ମେ ଜାଯତେ ବୀଂରାସ୍ତେଷୁ ଯତ୍ରପରେଷ୍ଵପି ।। ୫-୪-
ଓ ଦେତ୍ୟମାନେର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ କେବଳ ଅବହେଳା ଲାଗେ; ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ହସ୍ୟାସ୍ପଦ, ଅନ୍ୟ ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ତଥାପି ଖଲୁ ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ତେଷାମଭ୍ଯଧିକଂ ମଯା । ଅପକାରାଯ ଦେତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରା ଯତନୀଯଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍ ।। ୫-୪-
ତଥାପି, ଓ ଦେତ୍ୟମାନେର ମୁଖ୍ୟ, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେକୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟ ଦେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି, କାରଣ ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି।
ତଦୂ ଯେ ଯଶସ୍ଵିନଃ କେଚିତ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯେ ଚ ଯଜ୍ଵିନଃ । କାର୍ଯ୍ଯୋ ଦେବାପକାରାଯ ତେଷାଂ ସର୍ଵ୍ଵାତ୍ମନା ଵଧଃ ।। ୫-୪-
ଏହିପରି, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ବଳି ଦେଇଥିବା, ସେମାନେକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମାରିଦେବା ଦରକାର, ଦେବତାମାନେକୁ କଷ୍ଟ ଦେବା ପାଇଁ।
ଉତ୍ପନ୍ନଶ୍ଵାପି ମୃତ୍ଯୁର୍ମେ ଭୂତପୂର୍ଵ୍ଵଃ ସ ଵୈ କିଲ । ଇତ୍ଯେତଦୂ ବାଲିକା ପ୍ରାହ ଦେଵକୀଗର୍ଭସମ୍ଭଵା ।। ୫-୪-
ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ମୋ ପାଇଁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯାହା ହେବ ହେଉ; ଏହିପରି ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଜଣେ କନ୍ୟା କହିଥିଲେ।
ତସ୍ମାଦୂ ବାଲେଷୁ ପରମୋ ଯତ୍ରଃ କାର୍ଯ୍ଯୋ ମହୀତଲେ । ଯତ୍ରୋଦ୍ରିକ୍ତଂ ବଲଂ ବାଲେ ସ ହନ୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ରତଃ ।। ୫-୪-
ଏହିପରି, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠି ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତି ଥିବା ଶିଶୁ ଅଛି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଶିଶୁ ଅତିରିକ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଖାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ଶିଶୁମାନେକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ମାରିଦେବା ଦରକାର।
ଇତ୍ଯାଜ୍ଞାପ୍ଯାସୁରାନ୍ କଂସଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାତ୍ମଗୃହଂ ତତଃ । ମୁମୋଚ ଵସୁଦେଵଞ୍ଚ ଦେଵକୀଞ୍ଚ ନିରୋଧତଃ ।। ୫-୪-
ଏପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଇ କଂସ ଆପଣ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ଯୁଵଯୋର୍ଘାତିତା ଗର୍ଭା ଵୃଥୈଵୈତେ ମଯାଧୁନା । କୋଽପ୍ଯନ୍ଯ ଏଵ ନାଶାଯ ବାଲୋ ମମ ସମୁଦୂଗତଃ ।। ୫-୪-
ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁମାନେ, ମୁଁ ମାରିଦେଇଥିଲି, ସେମାନେ ଅପରିଗଣିତ ହେଇଗଲେ; ମୋ ନାଶ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଏ ଜଣେ ଶିଶୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।
ତଦଲଂ ପରିତାପେନ ନୂନଂ ତଦ୍ଭାଵିନୋ ହି ତେ । ଅର୍ଭକା ଯୁଵଯୋର୍ଦୋଷାଚ୍ଚାଯୁଷୋ ଯଦ୍ରିଯୋଜିତାଃ ।। ୫-୪-
ତେଣୁ, ଆଉ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସେମାନେ ଏହି ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଥିଲେ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଦୋଷରେ, ସେମାନେର ଆୟୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
ଇତ୍ଯାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଵିମୁକ୍ତ୍ଵାଂ ଚ କଂସସ୍ତୌ ପରିଶଙ୍କିତଃ । ଅନ୍ତର୍ଗହଂ ଦ୍ରିଜଶ୍ଵେଷ୍ଠ ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁନଃ ସ୍ଵକମ୍ ।। ୫-୪-
ଏପରି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଏବଂ ମୁକ୍ତ କରି, କଂସ ଶଙ୍କାରେ ଆପଣ ଅନ୍ତର୍ଗୃହକୁ ପୁନି ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵିମୁକ୍ତୋ ଵସୁଦେଵୋଽସ୍ଯ ନନ୍ଦସ୍ଯ ଶକଟଂ ଗତଃ । ପ୍ରହ୍ଟଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ନନ୍ଦଂ ପୂତ୍ରୋ ଜାତୋ ମମେତି ଵୈ ।। ୫-୫-
ବସୁଦେବ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନନ୍ଦଙ୍କ ଗାଡ଼ିକୁ ଗଲେ ଏବଂ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ ଦେଖିଲେ, 'ମୋ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି!' ବୋଲି କହୁଥିଲେ।
ଵସୁଦେଵୋଽପି ତଂ ପ୍ରାହ ଦିଷ୍ଠଯା ଦିଷ୍ଠଯତି ସାଦରମ୍ । ଵାର୍ଦ୍ଧକେଽପି ସମୁତ୍ପନ୍ନସ୍ତନଯୋଽଯଂ ତଵାଘୁନା ।। ୫-୫-
ବସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ଆଦର ସହ କହିଲେ, 'ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ, ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଏହି ପୁଅ ପାଇଛ।'
ଦତ୍ତୋ ହି ଵାର୍ଷିକଃ ସର୍ଵ୍ଵୋ ଭଵଦ୍ଭିର୍ନୃ ପତେଃ କରଃ । ଯଦର୍ଥମାଗତାସ୍ତସ୍ମାନ୍ନାଵସ୍ଥେଯଂ ମହାଧନାଃ ।। ୫-୫-
ତୁମେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଦେୟ ଦେଇଛ; ଏହି କାରଣରେ ଆସିଛ; ତୁମେମାନେ ଧନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ରହିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଯଦର୍ଥମାଗତାଃ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତନ୍ନିଷ୍ପନ୍ନଂ କିମାସ୍ଯତେ ? ଭତଦ୍ଭିର୍ଗମ୍ଯତାଂ ନନ୍ଦ! ତଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ନିଜଗୋକୁଲମ୍ ।। ୫-୫-
ଯେ କାରଣରେ ଆସିଥିଲ, ସେ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଏଠି ରହିବା କି? ନନ୍ଦ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଗୋପାଳ ଗାଁକୁ ଯାଅ।
ମମାପି ବାଲକସ୍ତତ୍ର ରୋହିଣୀପ୍ରସଵୀ ହି ଯଃ । ସ ରକ୍ଷଣୀଯୋ ଭଵତା ଯଥାଯଂ ତନଯୋ ନିଜଃ ।। ୫-୫-
ମୋର ଏକ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ରୋହିଣୀ ଦେଖି ଜନ୍ମ ନେଇଛି । ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ ପରି ସୁରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡିବ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଯଯୁର୍ଗୋପା ନନ୍ଦଗୋପପୁରୋଗମାଃ । ଶକଟାରୋପିତୈର୍ଭାଣ୍ଡୈଃ କରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ମହାବଲାଃ ।। ୫-୫-
ଏପରି କହିବା ପରେ, ନନ୍ଦ ଗୋପଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ଗାଡ଼ିରେ ଚଢ଼ାଇ, ଦେୟ ଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ଵସତାଂ ଗୋକୁଲେ ତେଷାଂ ପୂତନା ବାଲଘାତିନୀ । ସୁପ୍ତଂ କୃଷୂଣମୁପାଦାଯ ରାତ୍ରୌ ତସ୍ମୈ ଦଦୌ ସ୍ତନମ୍ ।। ୫-୫-
ଗୋକୁଳରେ ଗୋପମାନେ ବସିଥିବା ସମୟରେ, ଶିଶୁମାନେ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପୁତନା ରାତିରେ ସୁତା ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଠାଇ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଷ୍ଟନ ଦେଲା ।
ଯସ୍ମୈ ଯସ୍ମୈ ସ୍ତନଂ ପୂତନା ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ କ୍ଷଣୋନାଙ୍ଗ ବାଲକସ୍ଯୋପହନ୍ଯତେ ।। ୫-୫-
ପୁତନା ଯେଉଁ ଶିଶୁକୁ ଷ୍ଟନ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ଶିଶୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିଲା ।
କୁଷୂଣସ୍ତସ୍ଯାଃ ସ୍ତନଂ ଗାଢ଼ଂ କରାଭ୍ଯାମଵପୀଡ଼ିତମ୍ । ଗୃହୋତ୍ଵା ପ୍ରାଣସହିତଂ ପପୌ କୋପସମନ୍ଵିତଃ ।। ୫-୫-
କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ହାତରେ ପୁତନାର ଷ୍ଟନକୁ ଭଲଭାବେ ଧରି, ରୋଷରେ ତାଙ୍କ ଦେହର ସହିତ ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ମାଞ୍ଚି ନେଲେ ।
ସା ଵିମୁକ୍ତମହାରାଵା ଵିଚ୍ଛିନ୍ନସ୍ତ୍ରଂଯୁବନ୍ଧନା । ପପାତ ପୂତନା ଭୂମୌ ମ୍ରିଯମାଣତିଭୀଷଣା ।। ୫-୫-
ପୁତନା ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଶିଥିଳ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମରିଗଲେ ।
ତନ୍ନାଦଶ୍ରୁତିସନ୍ତ୍ରାସାତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧାସ୍ତେ ଵ୍ରଜୌକସଃ । ଦଦୃଶୁଃ ପୂତନୋତ୍ସଙ୍ଗେ କୃଷୂଣଂ ତାଞ୍ଚ ନିପାତିତାମ୍ ।। ୫-୫-
ସେ ଶବ୍ଦର ଭୟରେ ବ୍ରଜର ଲୋକମାନେ ଜାଗି ଦେଖିଲେ କୃଷ୍ଣ ପୁତନାର କୋଲରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ପୁତନା ମୃତ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ।
ଆଦାଯ କୃଷୂଣଂ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତା ଯଶୋଦାପି ଦ୍ରିଜୋତ୍ତମ! ଗୋପୁଚ୍ଛଂ ଭ୍ରାମ୍ଯ ହସ୍ତେନ ବାଲଦୋଷମପାକରୋତ୍ ।। ୫-୫-
ଭୟରେ ଯଶୋଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଗୋବା ଲାଗି ତାଙ୍କ ଉପରେ ହାତରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦେଇ, ଶିଶୁ ଦୋଷ ଦୂର କଲେ ।
ଗୋଃ କରୀଷମୁପାଦାଯ ନନ୍ଦଗୋଫୋଽପି ମସ୍ତକେ । କୃଷୂଣସ୍ଯ ପ୍ରଦଦୌ ରକ୍ଷାଂ କୁର୍ଵଂଶ୍ଚୈତଦୁଦୋରଯନ୍ ।। ୫-୫-
ନନ୍ଦ ଗୋପ ମଧ୍ୟ ଗୋବା ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇ, ସୁରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ:
ରକ୍ଷତୁ ତ୍ଵାମଶେଷାଣାଂ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵୋ ହରିଃ । ଯସ୍ଯ ନାଭିସମୁଦୂଭୂତପଙ୍କଜାଦଭଵଜ୍ଜଗତ୍ ।। ୫-୫-
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ ହରି, ଯାହାର ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଜଗତ ଉପଜିଛି, ସେ ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁନ୍ ।