ଵସୁଦେଵୋଽପି ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ବାଲମାଦାଯ ଦାରିକାମ୍ । ଯସୋଦାଶାଯନେ ତୁର୍ଣମାଜଗାମାମିତଦ୍ଯୁ ତିଃ ।। ୫-୩-
ବସୁଦେବ, ପୁଅକୁ ରଖି ଏବଂ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ, ସେଇ ରାତିରେ ତୁରନ୍ତ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଶୟନକକ୍ଷକୁ ଗଲେ ।
ଦଦୃଶେ ଚ ପ୍ରବୁଦ୍ଧା ସା ଯଶୋଦା ଜାତମାତ୍ମଜମ୍ । ନୀଲୋତୂପଲଦଲଶ୍ଯାମଂ ତତୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ମୁଦଂ ଯଯୌ ।। ୫-୩-
ଯଶୋଦା ଜାଗିଲେ ଏବଂ ନିଜ ନବଜାତ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଶ୍ୟାମ ଥିଲେ, ଏହା ଦେଖି ସେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ।
ଆଦାଯ ଵସୁଦେଵୋଽପି ଦାରିକାଂ ନିଜମନ୍ଦିରମ୍ । ଦେଵକୀଶଯନେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଯଥାପୂର୍ଵ୍ଵମତିଷ୍ଠତ ।। ୫-୩-
ବସୁଦେବ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ଦେବକୀଙ୍କ ଶୟନକକ୍ଷରେ ସେଉଁଠି ରଖିଲେ, ପୂର୍ବବତ୍ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ ।
ତତୋ ବାଲଧ୍ଵନିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରକ୍ଷିଣଃ ସହସୋତ୍ଥିତାଃ । କଂସାଯାଵେଦଯାମାସୁର୍ଦେଵକୀପ୍ରସଵଂ ଦ୍ରିଜ ।। ୫-୩-
ତାପରେ, ଶିଶୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରକ୍ଷକମାନେ ହଠାତ୍ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ, ଦେବକୀଙ୍କର ପ୍ରସବ ଖବର କଂସଙ୍କୁ ଦେଲେ ।
କଂସସ୍ତୂର୍ଣମୁପେତ୍ଯୈନାଂ ତତୋ ଜଗ୍ରାହ ବାଲିକାମ୍ । ମୁଞ୍ଚ ମୁଞ୍ଚତି ଦେଵକ୍ଯା ସନ୍ନକଣ୍ଠଯା ନିଵାରିତଃ ।। ୫-୩-
କଂସ ତୁରନ୍ତ ଆସି କନ୍ୟାକୁ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବକୀ ଗଳା ଭରି ଅନୁରୋଧ କଲେ—'ଛାଡ଼, ଛାଡ଼', ଏହାରେ ସେ ଅଟକିଗଲେ ।
ଚିକ୍ଷେପ ଚ ଶିଲାପୃଷ୍ଠେ ସା କ୍ଷିପ୍ତା ଵିଯତି ସ୍ଥିତିମ୍ । ଅଵାପ ରୂପଞ୍ଚ ମହତ୍ ସାଯୁଧାଷ୍ଟମହାଭୁଜମ୍ ।। ୫-୩-
ସେ ତାକୁ ପଥର ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆକାଶରେ ଅଟକି ରହିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟବାହୁ ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହେଲେ ।
ପ୍ରଜହାସ ତଥୈଵୋଚ୍ଚୈଃ କଂସଞ୍ଚ ରୁଷିତାବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂ ମଯା କ୍ଷିପ୍ତଯା ମୂଢ଼!ଜାତୋ ଯସ୍ତଵାଂ ଵଧିଷ୍ଯତି ।। ୫-୩-
ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସିଲେ ଏବଂ କଂସଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ—'ମୂର୍ଖ! ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଇ କ'ଣ ଲାଭ? ଯିଏ ତୋତେ ମାରିବ, ସେ ଆଗରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ।'
ସର୍ଵ୍ଵସ୍ଵଭୂତୋ ଦେଵାନାମାସୀନ୍ମୃତ୍ଯୁଃ ପୁରା ସ ତେ । ତଦେତତ୍ ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ୍ଯାଶୁ କ୍ରିଯତାଂ ହିତମାତ୍ମନଃ ।। ୫-୩-
'ଯିଏ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ଏବେ ତୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେବାକୁ ଆସିଛି । ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କର ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ଦେଵୀ ଦିଂଵ୍ଯସ୍ତ୍ରଗୂ-ଗନ୍ଧ-ଭୂଷଣା । ପଶ୍ଯତୋ ଭୋଜରାଜସ୍ଯ ସ୍ତୁତା ସିଦ୍ଧୈର୍ଵିହାଯସି ।। ୫-୩-
ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ଭୋଜରାଜଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଆକାଶକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।
କଂସସ୍ତତୋଦ୍ରିଗ୍ରମନାଃ ପ୍ରାହ ସଵ୍ଵୀନ ମହାସୁରାନ୍ । ପ୍ରଲମ୍ବକେଶିପ୍ରମୁଖାନାହୂଯାସୁରପୁଙ୍ଗଵାନ୍ ।। ୫-୪-
ତାପରେ, କଂସ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରଲମ୍ବ, କେଶୀ ଆଦି ମହାସୁରମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ସୁରମୁଖ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ହେ ପ୍ରଲମ୍ବ! ମହାବାହୋ ! କେଶିନ୍ !ଧେନୁକ!ପୂତନେ ! ଅରିଷ୍ଟାଦ୍ଯସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯୈଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵଚନଂ ମମ ।। ୫-୪-
'ହେ ପ୍ରଲମ୍ବ! ବଳଶାଳୀ! କେଶୀ! ଧେନୁକ! ପୁତନା! ଅରିଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ ।'
ମାଂ ହନ୍ତୁମମରୈର୍ଯତ୍ରଃ କୃତଃ କିଲ ଦୁରାତ୍ମଭିଃ । ମଦ୍ରୀର୍ଯ୍ଯତାପିତୈଵୀଂରୋ ନ ତ୍ଵେତାନ୍ ଗଣଯାମ୍ଯହମ୍ ।। ୫-୪-
'ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ମାରିବା ପାଇଁ ବାରମ୍ବାର ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏମାନେକୁ କିଛି ମାନେ ନାହିଁ ।'
କିମିନ୍ଦ୍ରଣାଲ୍ପଵୀର୍ଯ୍ଯେଣ କିଂ ହରେଣୈକଚାରିଣା । ହରିଣା ଵାପି କିଂ ସାଧ୍ଯଂ ଛିଦ୍ରଷ୍ଵସୁରଘାତିନା ।। ୫-୪-
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କିଛି ହେବ କି? ହରି ଏକା ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିବାରେ କଣ ସାଧିବେ? ଦେବତାମାନେର ଦୋଷ ଦେଖି ଦେବତାମାନେକୁ ମାରିଥିବା ହରି ମଧ୍ୟ କିଛି ସାଧିପାରିବେ କି?
କିମାଦିତ୍ଯୈଃ କିଂ ଵସୁଭିରଲ୍ପଵୀଯ୍ଯୈଃ କିମଗ୍ରିଭିଃ । କିଞ୍ଚାନ୍ଯୈରମରୈଃ ସର୍ଵ୍ଵୈର୍ମଦୂବାହୁବଲନିର୍ଜ୍ଜିତୈଃ ।। ୫-୪-
ଆଦିତ୍ୟମାନେ କି କରିପାରିବେ? ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିବା ବସୁମାନେ କି କରିପାରିବେ? ମାରୁତମାନେ କି କରିପାରିବେ? ଅନ୍ୟ ଅମରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ଜିତିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କି କରିପାରିବେ?
କିଂ ନ ଦୃଷ୍ଟୋଽମରପତିର୍ମଯା ସଂଯୁଗମେତ୍ଯ ସଃ । ପୃଷ୍ଠେନୈଵ ଵହନ୍ ଵାଣାନପାଗଚ୍ଛନ୍ନ ଵକ୍ଷସା ।। ୫-୪-
ମୁଁ ଅମରମାନେର ମୁଖ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସିବା ଦେଖିନାହିଁ କି? ସେ ପିଠିରେ ତୀର ନେଇ, ଛାତି ଦେଖାଇନାହିଁ, ପଳାଇଗଲା।
ମଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଵାରିତା ଵୃଷ୍ଟିର୍ଯଦା ଶକ୍ରେଣା କିଂ ତଦା । ମଦ୍ରାଣଭିନ୍ନୈର୍ଜଲଦୈରାପୋଽମୁକ୍ତା ଯଥେପ୍ସିତାଃ ।। ୫-୪-
ମଦ୍ରଦେଶରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଜଳ ବର୍ଷା ବନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ତାହାର କଣ? ମଦ୍ରମାନେ ମେଘମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ମେଘମାନେ ଚାହିଁଥିବା ପରି ଜଳ ଛାଡିଦେଲେ।
କିମୁର୍ଵ୍ବ୍ଯାମଵନୀପାଲା ମଦ୍ରବାହୁବଲଭୀରଵଃ । ନ ସର୍ଵ୍ଵେ ସନ୍ନତିଂ ଯାତା ଜରାସନ୍ଧମୃତେ ଗୁରୁମ୍ ।। ୫-୪-
ପୃଥିବୀରେ କିଏ ଏମିତି ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମଦ୍ରମାନେର ଶକ୍ତିରେ ଭୟଭୀତ, ଯେଉଁମାନେ ଜରାସନ୍ଧକୁ ଗୁରୁ ଭାବି ସମ୍ମାନ ଦେଇନାହିଁ?
ଅମରେଷୁ ଚ ମେଽଵଜ୍ଞା ଜାଯତେ ଦୈତ୍ଯପୁଙ୍ଗଵାଃ । ହାସ୍ଯଂ ମେ ଜାଯତେ ବୀଂରାସ୍ତେଷୁ ଯତ୍ରପରେଷ୍ଵପି ।। ୫-୪-
ଓ ଦେତ୍ୟମାନେର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ କେବଳ ଅବହେଳା ଲାଗେ; ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ହସ୍ୟାସ୍ପଦ, ଅନ୍ୟ ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ତଥାପି ଖଲୁ ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ତେଷାମଭ୍ଯଧିକଂ ମଯା । ଅପକାରାଯ ଦେତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରା ଯତନୀଯଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍ ।। ୫-୪-
ତଥାପି, ଓ ଦେତ୍ୟମାନେର ମୁଖ୍ୟ, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେକୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟ ଦେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି, କାରଣ ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି।
ତଦୂ ଯେ ଯଶସ୍ଵିନଃ କେଚିତ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯେ ଚ ଯଜ୍ଵିନଃ । କାର୍ଯ୍ଯୋ ଦେବାପକାରାଯ ତେଷାଂ ସର୍ଵ୍ଵାତ୍ମନା ଵଧଃ ।। ୫-୪-
ଏହିପରି, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ବଳି ଦେଇଥିବା, ସେମାନେକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମାରିଦେବା ଦରକାର, ଦେବତାମାନେକୁ କଷ୍ଟ ଦେବା ପାଇଁ।
ଉତ୍ପନ୍ନଶ୍ଵାପି ମୃତ୍ଯୁର୍ମେ ଭୂତପୂର୍ଵ୍ଵଃ ସ ଵୈ କିଲ । ଇତ୍ଯେତଦୂ ବାଲିକା ପ୍ରାହ ଦେଵକୀଗର୍ଭସମ୍ଭଵା ।। ୫-୪-
ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ମୋ ପାଇଁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯାହା ହେବ ହେଉ; ଏହିପରି ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଜଣେ କନ୍ୟା କହିଥିଲେ।
ତସ୍ମାଦୂ ବାଲେଷୁ ପରମୋ ଯତ୍ରଃ କାର୍ଯ୍ଯୋ ମହୀତଲେ । ଯତ୍ରୋଦ୍ରିକ୍ତଂ ବଲଂ ବାଲେ ସ ହନ୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ରତଃ ।। ୫-୪-
ଏହିପରି, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠି ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତି ଥିବା ଶିଶୁ ଅଛି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଶିଶୁ ଅତିରିକ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଖାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ଶିଶୁମାନେକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ମାରିଦେବା ଦରକାର।
ଇତ୍ଯାଜ୍ଞାପ୍ଯାସୁରାନ୍ କଂସଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାତ୍ମଗୃହଂ ତତଃ । ମୁମୋଚ ଵସୁଦେଵଞ୍ଚ ଦେଵକୀଞ୍ଚ ନିରୋଧତଃ ।। ୫-୪-
ଏପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଇ କଂସ ଆପଣ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ଯୁଵଯୋର୍ଘାତିତା ଗର୍ଭା ଵୃଥୈଵୈତେ ମଯାଧୁନା । କୋଽପ୍ଯନ୍ଯ ଏଵ ନାଶାଯ ବାଲୋ ମମ ସମୁଦୂଗତଃ ।। ୫-୪-
ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁମାନେ, ମୁଁ ମାରିଦେଇଥିଲି, ସେମାନେ ଅପରିଗଣିତ ହେଇଗଲେ; ମୋ ନାଶ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଏ ଜଣେ ଶିଶୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।
ତଦଲଂ ପରିତାପେନ ନୂନଂ ତଦ୍ଭାଵିନୋ ହି ତେ । ଅର୍ଭକା ଯୁଵଯୋର୍ଦୋଷାଚ୍ଚାଯୁଷୋ ଯଦ୍ରିଯୋଜିତାଃ ।। ୫-୪-
ତେଣୁ, ଆଉ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସେମାନେ ଏହି ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଥିଲେ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଦୋଷରେ, ସେମାନେର ଆୟୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
ଇତ୍ଯାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଵିମୁକ୍ତ୍ଵାଂ ଚ କଂସସ୍ତୌ ପରିଶଙ୍କିତଃ । ଅନ୍ତର୍ଗହଂ ଦ୍ରିଜଶ୍ଵେଷ୍ଠ ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁନଃ ସ୍ଵକମ୍ ।। ୫-୪-
ଏପରି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଏବଂ ମୁକ୍ତ କରି, କଂସ ଶଙ୍କାରେ ଆପଣ ଅନ୍ତର୍ଗୃହକୁ ପୁନି ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵିମୁକ୍ତୋ ଵସୁଦେଵୋଽସ୍ଯ ନନ୍ଦସ୍ଯ ଶକଟଂ ଗତଃ । ପ୍ରହ୍ଟଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ନନ୍ଦଂ ପୂତ୍ରୋ ଜାତୋ ମମେତି ଵୈ ।। ୫-୫-
ବସୁଦେବ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନନ୍ଦଙ୍କ ଗାଡ଼ିକୁ ଗଲେ ଏବଂ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ ଦେଖିଲେ, 'ମୋ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି!' ବୋଲି କହୁଥିଲେ।
ଵସୁଦେଵୋଽପି ତଂ ପ୍ରାହ ଦିଷ୍ଠଯା ଦିଷ୍ଠଯତି ସାଦରମ୍ । ଵାର୍ଦ୍ଧକେଽପି ସମୁତ୍ପନ୍ନସ୍ତନଯୋଽଯଂ ତଵାଘୁନା ।। ୫-୫-
ବସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ଆଦର ସହ କହିଲେ, 'ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ, ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଏହି ପୁଅ ପାଇଛ।'
ଦତ୍ତୋ ହି ଵାର୍ଷିକଃ ସର୍ଵ୍ଵୋ ଭଵଦ୍ଭିର୍ନୃ ପତେଃ କରଃ । ଯଦର୍ଥମାଗତାସ୍ତସ୍ମାନ୍ନାଵସ୍ଥେଯଂ ମହାଧନାଃ ।। ୫-୫-
ତୁମେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଦେୟ ଦେଇଛ; ଏହି କାରଣରେ ଆସିଛ; ତୁମେମାନେ ଧନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ରହିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଯଦର୍ଥମାଗତାଃ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତନ୍ନିଷ୍ପନ୍ନଂ କିମାସ୍ଯତେ ? ଭତଦ୍ଭିର୍ଗମ୍ଯତାଂ ନନ୍ଦ! ତଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ନିଜଗୋକୁଲମ୍ ।। ୫-୫-
ଯେ କାରଣରେ ଆସିଥିଲ, ସେ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଏଠି ରହିବା କି? ନନ୍ଦ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଗୋପାଳ ଗାଁକୁ ଯାଅ।