ଅଦ୍ଯଵୈ ଦେଵ । କଂସୋଽଯଂ କୁରୁତେ ମମ ଘାତନମ୍ । ଅଵତୀର୍ଣ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ଵମସ୍ମିନ ମମ ମନ୍ଦିରେ ।। ୫-୩-
ଆଜି, ଦେବ, କଂସ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, କାରଣ ସେ ଜାଣିଛି ତୁମେ ଅବତରିଛ। ତୁମେ ଏଠି, ମୋ ଘରେ ଅଛ।
ଯୋଽନନ୍ତରୂପୋଽଖିଲଵିଶରୂପୋ ଗର୍ଭେଷୁ ଲୋକାନ୍ ଵପୁଷା ବିଭର୍ତ୍ତି । ପ୍ରସୀଦତାମେଷ ସ ଦେଵଦେଵଃ ସ୍ଵମାଯଯାଵୁଷ୍କୃତବାଲରୂପଃ ।। ୫-୩-
ଯିଏ ଅନନ୍ତ ରୂପୀ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଗର୍ଭରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଶରୀରରେ ବହନ କରନ୍ତି—ସେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାକୁର, ନିଜ ମାୟାରେ ଶିଶୁ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ, ଦୟା କରନ୍ତୁ।
ଉପସହର ସର୍ଵ୍ଵାତ୍ମନ୍ । ରୂପମେଜ୍ଵତୁର୍ଭୁଜମ୍ । ଜାନାତୁ ମାଵତାରଂ ତେ କଂସୋଽଯଂ ଦିତିଜାଧମଃ ।। ୫-୩-
ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ଏହି ଚାରିହସ୍ତ ରୂପକୁ ଅପସାରଣ କର, ଯାହାଫଳରେ ଦୁଷ୍ଟ କଂସ ତୁମ ଅବତାରକୁ ଜାଣିପାରିବ ନାହିଁ।
ତତୋଽହଂ ଯତ୍ ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥିନ୍ଯା ତଦଦ୍ଯ ତେ । ସଫଲଂ ଦେଵି। ସଞ୍ଜାତଂ ଜାତୋଽହଂ ଯତ୍ ତଵୋଦରାତ୍ ।। ୫-୩-
ଏହିପରି, ଯାହାକୁ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇଥିଲ, ଏହି ଦିନ ସେହି ଫଳ ପୂରଣ ହେଲା, ଦେବୀ; ମୁଁ ତୁମ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାଂସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵ ମୁନିସତ୍ତମ । ଵସୁଦେଵୋଽପି ତଂ ରାତ୍ରାଵାଦାଯ ପ୍ରଯଯୌ ବହିଃ ।। ୫-୩-
ଏଭଳି କହି, ଭଗବାନ୍ ଶାନ୍ତ ହେଲେ । ମହାମୁନି, ତାପରେ ବସୁଦେବ ରାତିରେ ସେଉଁଠୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ବାହାରକୁ ଚଲିଗଲେ ।
ମୋହିତାଶ୍ଵାଭଵଂସ୍ତତ୍ର ରକ୍ଷିଣୋ ଯୋଗନିଦ୍ରଯା । ମଥୁରାଦ୍ରାରପାଲାଶ୍ଵ ବ୍ରଜତ୍ଯାନକଦୁନ୍ଦୁଭୌ ।। ୫-୩-
ସେଠାରେ ରକ୍ଷକମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ଏହିଠାରୁ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ମଥୁରା ଛାଡ଼ିଯିବାକୁ ତାଙ୍କୁ କେହି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ଵର୍ଷତାଂ ଜଲଦାନାଞ୍ଚ ତୋଯମତ୍ଯୁଲ୍ଵଣଂ ନିଶି । ସଂଛାଦ୍ଯାନୁଯଯୌ ଶେଷଃ ଫଣେନାନକଦୁନ୍ଦୁଭିମ୍ ।। ୫-୩-
ସେ ରାତିରେ ମେଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏହିବେଳେ ଶେଷନାଗ ତାଙ୍କର ଫଣା ଦେଇ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ଆଡ଼କୁ ରଖି, ସେଠାରେ ସାଙ୍ଗରେ ଚାଲିଥିଲେ ।
ଯମୁନାଂ ଚାତିଗମ୍ଭୀରାଂ ନାନାଵର୍ତ୍ତସମାକୁଲାମ୍ । ଵସୁଦେଵୋ ଵହନ୍ ଵିଷ୍ଣୁ ଜାନୁମାତ୍ରବହାଂ ଯଯୌ ।। ୫-୩-
ବସୁଦେବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କୋଳରେ ନେଇ, ଗଭୀର ଏବଂ ଘୁର୍ଣ୍ଣିଲା ଯମୁନା ନଦୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଜଳ ତାଙ୍କର ଗୁଡ଼ାଯାଏଁ ଥିଲା, ଏବଂ ସେଠାକୁ ଅଟକି ଯାଇଲେ ।
କଂସସ୍ଯ କରମାଦାଯ ତତ୍ରେଵାଭ୍ଯାଗତାଂସ୍ତଟେ । ନନ୍ଦାଦୀନ୍ ଗୋପଵୃନ୍ଦାଂଶ୍ଵ ଯମୁନାଯା ଦଦର୍ଶ ସଃ ।। ୫-୩-
ଏହିପରେ, କଂସଙ୍କର କର ଦେଇ, ତାଳପଟରେ ଥିବା ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମଥୁରାରୁ ଆସିଥିଲେ, ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ତସ୍ମିନ୍ କାଲେ ଯଶୋଦାପି ମୋହିତା ଯୋଗନିଦ୍ରଯା । ତାମେଵ କନ୍ଯାଂ ମୈତ୍ରେଯ । ପ୍ରସୂତା ମୋହିତେ ଜନେ ।। ୫-୩-
ସେଇ ସମୟରେ, ଯଶୋଦା ମଧ୍ୟ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ । ମୈତ୍ରେୟ, ସମସ୍ତେ ମୁଗ୍ଧ ଥିବାବେଳେ ସେ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଵସୁଦେଵୋଽପି ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ବାଲମାଦାଯ ଦାରିକାମ୍ । ଯସୋଦାଶାଯନେ ତୁର୍ଣମାଜଗାମାମିତଦ୍ଯୁ ତିଃ ।। ୫-୩-
ବସୁଦେବ, ପୁଅକୁ ରଖି ଏବଂ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ, ସେଇ ରାତିରେ ତୁରନ୍ତ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଶୟନକକ୍ଷକୁ ଗଲେ ।
ଦଦୃଶେ ଚ ପ୍ରବୁଦ୍ଧା ସା ଯଶୋଦା ଜାତମାତ୍ମଜମ୍ । ନୀଲୋତୂପଲଦଲଶ୍ଯାମଂ ତତୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ମୁଦଂ ଯଯୌ ।। ୫-୩-
ଯଶୋଦା ଜାଗିଲେ ଏବଂ ନିଜ ନବଜାତ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଶ୍ୟାମ ଥିଲେ, ଏହା ଦେଖି ସେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ।
ଆଦାଯ ଵସୁଦେଵୋଽପି ଦାରିକାଂ ନିଜମନ୍ଦିରମ୍ । ଦେଵକୀଶଯନେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଯଥାପୂର୍ଵ୍ଵମତିଷ୍ଠତ ।। ୫-୩-
ବସୁଦେବ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ଦେବକୀଙ୍କ ଶୟନକକ୍ଷରେ ସେଉଁଠି ରଖିଲେ, ପୂର୍ବବତ୍ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ ।
ତତୋ ବାଲଧ୍ଵନିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରକ୍ଷିଣଃ ସହସୋତ୍ଥିତାଃ । କଂସାଯାଵେଦଯାମାସୁର୍ଦେଵକୀପ୍ରସଵଂ ଦ୍ରିଜ ।। ୫-୩-
ତାପରେ, ଶିଶୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରକ୍ଷକମାନେ ହଠାତ୍ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ, ଦେବକୀଙ୍କର ପ୍ରସବ ଖବର କଂସଙ୍କୁ ଦେଲେ ।
କଂସସ୍ତୂର୍ଣମୁପେତ୍ଯୈନାଂ ତତୋ ଜଗ୍ରାହ ବାଲିକାମ୍ । ମୁଞ୍ଚ ମୁଞ୍ଚତି ଦେଵକ୍ଯା ସନ୍ନକଣ୍ଠଯା ନିଵାରିତଃ ।। ୫-୩-
କଂସ ତୁରନ୍ତ ଆସି କନ୍ୟାକୁ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବକୀ ଗଳା ଭରି ଅନୁରୋଧ କଲେ—'ଛାଡ଼, ଛାଡ଼', ଏହାରେ ସେ ଅଟକିଗଲେ ।
ଚିକ୍ଷେପ ଚ ଶିଲାପୃଷ୍ଠେ ସା କ୍ଷିପ୍ତା ଵିଯତି ସ୍ଥିତିମ୍ । ଅଵାପ ରୂପଞ୍ଚ ମହତ୍ ସାଯୁଧାଷ୍ଟମହାଭୁଜମ୍ ।। ୫-୩-
ସେ ତାକୁ ପଥର ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆକାଶରେ ଅଟକି ରହିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟବାହୁ ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହେଲେ ।
ପ୍ରଜହାସ ତଥୈଵୋଚ୍ଚୈଃ କଂସଞ୍ଚ ରୁଷିତାବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂ ମଯା କ୍ଷିପ୍ତଯା ମୂଢ଼!ଜାତୋ ଯସ୍ତଵାଂ ଵଧିଷ୍ଯତି ।। ୫-୩-
ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସିଲେ ଏବଂ କଂସଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ—'ମୂର୍ଖ! ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଇ କ'ଣ ଲାଭ? ଯିଏ ତୋତେ ମାରିବ, ସେ ଆଗରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ।'
ସର୍ଵ୍ଵସ୍ଵଭୂତୋ ଦେଵାନାମାସୀନ୍ମୃତ୍ଯୁଃ ପୁରା ସ ତେ । ତଦେତତ୍ ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ୍ଯାଶୁ କ୍ରିଯତାଂ ହିତମାତ୍ମନଃ ।। ୫-୩-
'ଯିଏ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ଏବେ ତୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେବାକୁ ଆସିଛି । ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କର ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ଦେଵୀ ଦିଂଵ୍ଯସ୍ତ୍ରଗୂ-ଗନ୍ଧ-ଭୂଷଣା । ପଶ୍ଯତୋ ଭୋଜରାଜସ୍ଯ ସ୍ତୁତା ସିଦ୍ଧୈର୍ଵିହାଯସି ।। ୫-୩-
ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ଭୋଜରାଜଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଆକାଶକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।
କଂସସ୍ତତୋଦ୍ରିଗ୍ରମନାଃ ପ୍ରାହ ସଵ୍ଵୀନ ମହାସୁରାନ୍ । ପ୍ରଲମ୍ବକେଶିପ୍ରମୁଖାନାହୂଯାସୁରପୁଙ୍ଗଵାନ୍ ।। ୫-୪-
ତାପରେ, କଂସ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରଲମ୍ବ, କେଶୀ ଆଦି ମହାସୁରମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ସୁରମୁଖ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ହେ ପ୍ରଲମ୍ବ! ମହାବାହୋ ! କେଶିନ୍ !ଧେନୁକ!ପୂତନେ ! ଅରିଷ୍ଟାଦ୍ଯସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯୈଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵଚନଂ ମମ ।। ୫-୪-
'ହେ ପ୍ରଲମ୍ବ! ବଳଶାଳୀ! କେଶୀ! ଧେନୁକ! ପୁତନା! ଅରିଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ ।'
ମାଂ ହନ୍ତୁମମରୈର୍ଯତ୍ରଃ କୃତଃ କିଲ ଦୁରାତ୍ମଭିଃ । ମଦ୍ରୀର୍ଯ୍ଯତାପିତୈଵୀଂରୋ ନ ତ୍ଵେତାନ୍ ଗଣଯାମ୍ଯହମ୍ ।। ୫-୪-
'ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ମାରିବା ପାଇଁ ବାରମ୍ବାର ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏମାନେକୁ କିଛି ମାନେ ନାହିଁ ।'
କିମିନ୍ଦ୍ରଣାଲ୍ପଵୀର୍ଯ୍ଯେଣ କିଂ ହରେଣୈକଚାରିଣା । ହରିଣା ଵାପି କିଂ ସାଧ୍ଯଂ ଛିଦ୍ରଷ୍ଵସୁରଘାତିନା ।। ୫-୪-
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କିଛି ହେବ କି? ହରି ଏକା ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିବାରେ କଣ ସାଧିବେ? ଦେବତାମାନେର ଦୋଷ ଦେଖି ଦେବତାମାନେକୁ ମାରିଥିବା ହରି ମଧ୍ୟ କିଛି ସାଧିପାରିବେ କି?
କିମାଦିତ୍ଯୈଃ କିଂ ଵସୁଭିରଲ୍ପଵୀଯ୍ଯୈଃ କିମଗ୍ରିଭିଃ । କିଞ୍ଚାନ୍ଯୈରମରୈଃ ସର୍ଵ୍ଵୈର୍ମଦୂବାହୁବଲନିର୍ଜ୍ଜିତୈଃ ।। ୫-୪-
ଆଦିତ୍ୟମାନେ କି କରିପାରିବେ? ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିବା ବସୁମାନେ କି କରିପାରିବେ? ମାରୁତମାନେ କି କରିପାରିବେ? ଅନ୍ୟ ଅମରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ଜିତିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କି କରିପାରିବେ?
କିଂ ନ ଦୃଷ୍ଟୋଽମରପତିର୍ମଯା ସଂଯୁଗମେତ୍ଯ ସଃ । ପୃଷ୍ଠେନୈଵ ଵହନ୍ ଵାଣାନପାଗଚ୍ଛନ୍ନ ଵକ୍ଷସା ।। ୫-୪-
ମୁଁ ଅମରମାନେର ମୁଖ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସିବା ଦେଖିନାହିଁ କି? ସେ ପିଠିରେ ତୀର ନେଇ, ଛାତି ଦେଖାଇନାହିଁ, ପଳାଇଗଲା।
ମଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଵାରିତା ଵୃଷ୍ଟିର୍ଯଦା ଶକ୍ରେଣା କିଂ ତଦା । ମଦ୍ରାଣଭିନ୍ନୈର୍ଜଲଦୈରାପୋଽମୁକ୍ତା ଯଥେପ୍ସିତାଃ ।। ୫-୪-
ମଦ୍ରଦେଶରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଜଳ ବର୍ଷା ବନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ତାହାର କଣ? ମଦ୍ରମାନେ ମେଘମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ମେଘମାନେ ଚାହିଁଥିବା ପରି ଜଳ ଛାଡିଦେଲେ।
କିମୁର୍ଵ୍ବ୍ଯାମଵନୀପାଲା ମଦ୍ରବାହୁବଲଭୀରଵଃ । ନ ସର୍ଵ୍ଵେ ସନ୍ନତିଂ ଯାତା ଜରାସନ୍ଧମୃତେ ଗୁରୁମ୍ ।। ୫-୪-
ପୃଥିବୀରେ କିଏ ଏମିତି ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମଦ୍ରମାନେର ଶକ୍ତିରେ ଭୟଭୀତ, ଯେଉଁମାନେ ଜରାସନ୍ଧକୁ ଗୁରୁ ଭାବି ସମ୍ମାନ ଦେଇନାହିଁ?
ଅମରେଷୁ ଚ ମେଽଵଜ୍ଞା ଜାଯତେ ଦୈତ୍ଯପୁଙ୍ଗଵାଃ । ହାସ୍ଯଂ ମେ ଜାଯତେ ବୀଂରାସ୍ତେଷୁ ଯତ୍ରପରେଷ୍ଵପି ।। ୫-୪-
ଓ ଦେତ୍ୟମାନେର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ କେବଳ ଅବହେଳା ଲାଗେ; ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ହସ୍ୟାସ୍ପଦ, ଅନ୍ୟ ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ତଥାପି ଖଲୁ ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ତେଷାମଭ୍ଯଧିକଂ ମଯା । ଅପକାରାଯ ଦେତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରା ଯତନୀଯଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍ ।। ୫-୪-
ତଥାପି, ଓ ଦେତ୍ୟମାନେର ମୁଖ୍ୟ, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେକୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟ ଦେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି, କାରଣ ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି।
ତଦୂ ଯେ ଯଶସ୍ଵିନଃ କେଚିତ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯେ ଚ ଯଜ୍ଵିନଃ । କାର୍ଯ୍ଯୋ ଦେବାପକାରାଯ ତେଷାଂ ସର୍ଵ୍ଵାତ୍ମନା ଵଧଃ ।। ୫-୪-
ଏହିପରି, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ବଳି ଦେଇଥିବା, ସେମାନେକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମାରିଦେବା ଦରକାର, ଦେବତାମାନେକୁ କଷ୍ଟ ଦେବା ପାଇଁ।