ପିତୃଗୀତାନ୍ତଥୈଵାତ୍ର ଶ୍ଲୋକାଂସ୍ତାଞ୍ଛୃଣୁ ପାର୍ଥିଵ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥୈଵ ଭଵତା ଭାଵ୍ଯଂ ତତ୍ରାଦୃତାତ୍ମନା
ରାଜା, ଏବେ ପିତୃମାନେ ଗାଇଥିବା ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣ। ଏହା ଶୁଣି ତୁମେ ଭକ୍ତି ଭରା ହୃଦୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଅପି ଧନ୍ଯଃ କୁଲେ ଜାଯାଦସ୍ମାକଂ ମତିମାନ୍ନରଃ । ଅକୁର୍ଵନ୍ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଂ ଯଃ ପିଣ୍ଡାନ୍ନୋ ନିର୍ଵପିଷ୍ଯତି
ଏହି କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଧନ ନେଇ କୌଶଳ କରିନାହାନ୍ତି, ପିଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ନ ଦେଇଥିଲେ ସେ ଧନ୍ୟ।
ରତ୍ନଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ମହାଯାନଂ ସର୍ଵଭୋଗାଦିକଂ ଵସୁ । ଵିଭଵେ ସତି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଯୋଽସ୍ମାନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦାସ୍ଯତି
ଯିଏ ଧନ ଥିଲେ ଆମ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ରତ୍ନ, ପୋଷାକ, ଯାନ ଓ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଦେଇଥାଏ—
ଅନ୍ନେନ ଵା ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା କାଲେଽସ୍ମିନ୍ଭକ୍ତିନମ୍ରଧୀଃ । ଭୋଜଯିଷ୍ଯତି ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯାଂସ୍ତନ୍ମାତ୍ରଵିଭଵୋ ନରଃ
କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ, ଏହି ସମୟରେ ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ ଦେଇଥିଲେ, ଏତେ ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମଣିଷ ମହାନ।
ଅସମର୍ଥୋଽନ୍ନଦାନସ୍ଯ ଧାନ୍ଯମାମଂ ସ୍ଵଶକ୍ତିତଃ । ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ଦ୍ଵିଜାଗ୍ରେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଲ୍ପାଲ୍ପାଂ ଵାପି ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଯଦି କେହି ଖାଦ୍ୟ ଦେବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଉଛନ୍ତି, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ କাঁচା ଧାନ୍ୟ କିମ୍ବା ଅତି ସାନା ଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବେ।
ତତ୍ରାପ୍ଯସାମର୍ଥ୍ଯଯୁତଃ କରାଗ୍ରାଗ୍ରସ୍ଥିତାଂସ୍ତିଲାନ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯାଯ କସ୍ମୈଚିଦ୍ଭୂପ ଦାସ୍ଯତି
ଯଦି ଏହା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ଦ୍ବିଜମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଆଙ୍ଗୁଳିର ଟିପରେ ଥିବା କିଛି ତିଳ ଦେଇପାରିବେ।
ତିଲୈସ୍ସପ୍ତାଷ୍ଟଭିର୍ଵାପି ସମଵେତଂ ଜଲାଞ୍ଜଲିମ୍ । ଭକ୍ତିନମ୍ରସ୍ସ୍ମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଭୁଵ୍ଯସ୍ମାକଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ସାତ କିମ୍ବା ଆଠ ତିଳ, କିମ୍ବା ଏକ ମୁଠି ଜଳ, ଭକ୍ତି ଓ ବିନୟ ସହିତ ଭୂମିରେ ଆମ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିପାରିବେ।
ଯତଃ କୁତଶ୍ଚିତ୍ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୋଭ୍ଯୋ ଵାପି ଗଵାହ୍ନିକମ୍ । ଅଭାଵେ ପ୍ରୀଣଯନ୍ନସ୍ମାଞ୍ଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ଯେଉଁଠୁ କିଛି ମିଳେ, କିମ୍ବା ଗାଁମାନଙ୍କୁ ଦିନକୁ ଯେତେ ଦୁଧ ମିଳେ, ତାହା ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଆମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିପାରିବେ।
ସର୍ଵାଭାଵେ ଵନଂ ଗତ୍ଵା କକ୍ଷମୂଲପ୍ରଦର୍ଶକଃ । ସୂର୍ଯାଦିଲୋକପାଲାନାମିଦମୁଚ୍ଚୈର୍ଵଦିଷ୍ଯତି
ସମସ୍ତ ଅଭାବରେ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ ଗଛର ମୂଳ ଦେଖାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଏହି କଥା କହିପାରିବେ।
ନ ମେଽସ୍ତି ଵିତ୍ତଂ ନ ଧନଂ ଚ ନାନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧୋପଯୋଗ୍ଯଂ ସ୍ଵପିତୄନ୍ନତୋଽସ୍ମି । ତୃପ୍ଯନ୍ତୁ ଭକ୍ତ୍ଯା ପିତରୋ ମଯୈତୌ କୃତୌ ଭୁଜୌ ଵର୍ତ୍ମନି ମାରୁତସ୍ଯ
ମୋ ପାଖରେ କିଛି ଧନ, ସମ୍ପଦ କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ମୋର ଦୁଇ ହାତ ବାୟୁର ପଥରେ ଉଠାଇ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେଇଛି, ଏହାରେ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି ହେଉନ୍ତୁ।
ଔର୍ଵ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯେତତ୍ ପିତୃଭିର୍ଗୀତଂ ଭାଵାଭାଵପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ଯଃ କରୋତି କୃତଂ ତେନ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଭଵତି ପାର୍ଥିଵ
ଔର୍ବ କହିଲେ: ଏହି କଥା ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଅଭାବରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଏହିପରି କରେ, ତାହାର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସଫଳ ହୁଏ, ରାଜା।
ଵିଷ୍ଣୁପୁରାଣମ୍/ତୃତୀଯାଂଶଃ/ଅଧ୍ଯାଯଃ ୧୫ ଔଵ ଉଵାଚ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଭୋଜଯେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧେ ଯଦ୍ଗୁଣାଂସ୍ତାନ୍ନିବୋଧ ମେ
ଔର୍ବ କହିଲେ: ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ; ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ କଣ ହେଉଛି, ମୋ ଥରେ ଶୁଣ।
ତ୍ରିଣାଚିକେତସ୍ତ୍ରିମଧୁସ୍ତ୍ରିସୁପର୍ଣଷ୍ଷଡଙ୍ଗଵିତ୍ । ଵେଦଵିଚ୍ଛ୍ରୋତ୍ରିଯୋ ଯୋଗୀ ତଥା ଵୈ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସାମଗଃ
ତିନି ଅଗ୍ନି ବିଦ୍ୟା, ତିନି ମଧୁ ବିଦ୍ୟା, ତିନି ସୁପର୍ଣ୍ଣ ବିଦ୍ୟା, ଷଡଙ୍ଗ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ବେଦଜ୍ଞ, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ଯୋଗୀ, ଏବଂ ବୟସ୍କ ସାମଗା।
ଋତ୍ଵିକ୍ ସ୍ଵସ୍ରେଯଦୌହିତ୍ରଜାମାତୃଶ୍ଵଶୁରାସ୍ତଥା । ମାତୁଲୋଽଥ ତପୋନିଷ୍ଠଃ ପଞ୍ଚାଗ୍ନ୍ଯଭିରତସ୍ତଥା । ଶିଷ୍ଯାଃ ସମ୍ବନ୍ଧିନଶ୍ଚୈଵ ମାତାପିତୃରତଶ୍ଚ ଯଃ
ଋତ୍ୱିକ୍, ମାମୁ, ନାତି, ଜାମାତା, ଶ୍ୱଶୁର, ମାମୁ, ତପସ୍ଵୀ, ପଞ୍ଚାଗ୍ନିରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା, ଶିଷ୍ୟ, ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ମାତାପିତାରେ ଭକ୍ତି ଥିବା।
ଏତାନ୍ନିଯୋଜଯେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧେ ପୂର୍ଵୋକ୍ତାନ୍ ପ୍ରଥମେ ନୃପ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ପିତୃତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥମନୁକଲ୍ପେଷ୍ଵନନ୍ତରାନ୍
ଏହି ଆଗରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଥମେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ, ରାଜା; ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନୁକ୍ରମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।
ମିତ୍ରଧ୍ରୁକ୍କୁନଖୀ କ୍ଲୀବଃ ଶ୍ଯାଵଦନ୍ତସ୍ତଥା ଦ୍ଵିଜଃ । କନ୍ଯାଦୂଷଯିତା ଵହ୍ନିଵେଦୋଜ୍ଝଃ ସୋମଵିକ୍ରଯୀ
ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ, ବିକୃତ ନଖ ଥିବା, ନପୁଂସକ, କଳା ଦାନ୍ତ ଥିବା, କନ୍ୟାକୁ ଅପମାନ କରିଥିବା, ଅଗ୍ନି ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା, ସୋମ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା।
ଅଭିଶସ୍ତସ୍ତଥା ସ୍ତେନଃ ପିଶୁନୋ ଗ୍ରାମଯାଜକଃ । ଭୃତକାଧ୍ଯାପକସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ ଭୃତକାଧ୍ଯାପିତଶ୍ଚ ଯଃ
ଶାପିତ, ଚୋର, ଅପବାଦକ, ଗ୍ରାମ ପୁଜାରୀ, ଭଡ଼ା ଶିକ୍ଷକ, ଭଡ଼ାରେ ଶିକ୍ଷା ନେଇଥିବା।
ପରପୂର୍ଵାପତିଶ୍ଚୈଵ ମାତାପିତ୍ରୋସ୍ତଥୋଜ୍ଝକଃ । ଵୃଷଲୀସୂତିପୋଷ୍ଟା ଚ ଵୃଷଲୀପତିରଵେ ଚ
ଅନ୍ୟର ପୂର୍ବ ଜାୟାକୁ ବିବାହ କରିଥିବା, ମାତାପିତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା, ଶୂଦ୍ର ଜନନୀକୁ ପୋଷଣ କରୁଥିବା, ଶୂଦ୍ର ଜନନୀର ପତି।
ତଥା ଦେଵଲକଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ନାର୍ହତି କେତନମ୍
ଏବଂ ଦେବଳ ପୁଜାରୀ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ପ୍ରଥମେଽହ୍ନି ବୁଧଃ ଶସ୍ତାଞ୍ଛୋତ୍ରିଯାଦୀନ୍ ନିମନ୍ତ୍ରଯେତ୍ । କଥଯେଚ୍ଚ ତଥୈଵୈଷାଂ ନିଯୋଗାନ୍ ପିତୃଦୈଵିକାନ୍
ପ୍ରଥମ ଦିନରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ଲାଘ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପିତୃ ଓ ଦେବତା ପାଇଁ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଜଣାଇବା ଉଚିତ।
ତତଃ କ୍ରୋଧଵ୍ଯଵାଯାଦୀନାଯାସଂ ତୈର୍ଦ୍ଵିଜୈସ୍ସହ । ଯଜମାନୋ ନ କୁର୍ଵୀତ ଦୋଷସ୍ତତ୍ର ମହାନଯମ୍
ତାପରେ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୋଧ, ଯୌନ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଶ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହାରୁ ବଡ଼ ଦୋଷ ହୁଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ନିଯୁକ୍ତୋ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵା ଭୋଜଯିତ୍ଵା ନିଯୁଜ୍ଯ ଚ । ଵ୍ଯଵାଯୀ ରେତସୋ ଗର୍ତ୍ତେ ମଜ୍ଜଯତ୍ଯାତ୍ମନଃ ପିତୄନ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିଯୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭୋଜନ କରିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା, କିମ୍ବା ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ଯଦି ଯୌନ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତେବେ ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନେ ରେତସର ଗର୍ତ୍ତରେ ତଳେ ଦେଇଥାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଥମମତ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ରିଜାଗ୍ର୍ଯାଣଂ ନିମନ୍ତ୍ରଣମ୍ । ଅନିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଦ୍ଵିଜାନେଵମାଗତାନ୍ ଭୋଜଯେଦ୍ ଯତୀନ୍
ସେହିପରି, ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବାପରି, ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନକରି, ଯତିମାନେ ଆସିଲେ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପାଦଶୌଚାଦିନା ଗେହମାଗତାନ୍ ପୂଜଯେଦ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍
ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କୁ ପାଦଧୋଇବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପଵିତ୍ରପାଣିରାଚାନ୍ତାନାସନେଷୂପଵେଶଯେତ୍ । ପିତୄଣାମଯୁଜୋ ଯୁଗ୍ମାନ୍ ଦେଵାନାମିଚ୍ଛଯା ଦ୍ଵିଜାନ୍
ଶୁଧ୍ଧ ହାତରେ, ମୁଁହ ଧୋଇ ସାଫ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଆସନରେ ବସାଇବା ଉଚିତ; ବିନା ବାଧା ଥିବା ପିତୃମାନଙ୍କ ଯୁଗଳ, ଦେବତାମାନେ, ଓ ଦ୍ବିଜମାନେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ।
ଦେଵାନାମେକମେକଂ ଵା ପିତୄଣାଞ୍ଚ ନିଯୋଜଯେତ୍
ଦେବତାମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ, ଏକେକ ଭାବରେ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଜନକୁ ନିୟୋଜିତ କରିବା ଉଚିତ।
ତଥା ମାତାମହଶ୍ଵାଦ୍ଧଂ ଵୈଶ୍ଵଦେଵସମନ୍ଵିତମ୍ । କୁର୍ଵୀତ ଭକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନସ୍ତନ୍ତ୍ରଂ ଵା ଵୈଶ୍ଵଦୈଵିକମ୍
ଏହିପରି, ମାତାମହଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଭକ୍ତି ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ସହିତ ବୈଶ୍ୱଦେବ କ୍ରିୟା ସହ କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୱଦେବ ରୀତି ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଙମୁଖାନ୍ ଭୋଜଯେଦ୍ ଵିପ୍ରାନ୍ ଦେଵାନାମୁଭଯାତ୍ମକାନ୍ । ପିତୃମାତାମହାନାଞ୍ଚ ଭୋଜଯେଚ୍ଚାପ୍ଯୁଦଙ୍ମୁଖାନ୍
ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ଦୁଇ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଓ ମାତାମହଙ୍କୁ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।
ପୃଥକ୍ ତଯୋଃ କେଚିଦାହୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ କରଣାଂ ନୃପ । ଏକତ୍ରୈକେନ ପାକେନ ଵଦନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ମହର୍ଷଯଃ
କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଏହି ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ କହନ୍ତି, ଏକାଠି ଏକ ପାକରେ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ଵିଷ୍ଟରାର୍ଥଂ କୁଶଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସମ୍ପୂଜ୍ଯାର୍ଧ୍ଯଂ ଵିଧାନତଃ । କୁର୍ଯାଦାଵାହନଂ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଦେଵାନାଂ ତଦନୁଜ୍ଞଯା
ବସିବା ପାଇଁ କୁଶ ଦେଇ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।