ଏଵଂ ସଂସ୍ତୂଯମାନା ସା ଦେଵୈର୍ଦୈଵମଧାରଯତ୍ । ଗର୍ଭେଣ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ ଜଗତସ୍ତ୍ରାଣକାରଣମ୍ ।। ୫-୩-
ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ସେ ଦେବୀ ଗର୍ଭରେ ପଦ୍ମନୟନଙ୍କୁ ଧାରଣ କଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷାର କାରଣ।
ତତୋଽଖିଲଜଗତ୍ପଦ୍ମବୋଧାଯାଚ୍ଯୁତଭାନ୍ନା । ଦେଵକୀପୂର୍ଵ୍ଵସନ୍ଧ୍ଯାଯାମାଵିର୍ଭୂତଂ ମହାତ୍ମନା ।। ୫-୩-
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜ୍ଞାନ ଜାଗ୍ରତି ପାଇଁ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୂର୍ବ ଉଷାବେଳେ, ମହାତ୍ମା ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ତଜ୍ଜନ୍ମଦିନମତ୍ଯର୍ଥମାହ୍ଲାଦ୍ଯମଲଦିଙୂମୁଖମ୍ । ବଭୂଵ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ କୌମୁଦୀ ଶଶିନୋ ଯଥା ।। ୫-୩-
ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଦିନ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ଧାରେ ଅତିଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷ ଆଣିଲା, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ସନ୍ତଃ ସନ୍ତୋଷମଧିକଂ ପ୍ରଶମଂ ଚଣ୍ଡମାରୁତଃ । ପ୍ରସାଦଂ ନିମ୍ରଗା ଯାତା ଜାଯମାନେ ଜନାର୍ଦୃନେ ।। ୫-୩-
ସଜ୍ଜନମାନେ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ; ତୀବ୍ର ପବନ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ମୃଦୁ ହେଲେ।
ସିନ୍ଧଵୋ ନିଜଶବ୍ଦେନ ଵାଦ୍ଯ ଚକ୍ତ ର୍ମନୋହରମ୍ । ଜଗୁର୍ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵପତଯୋ ନନୃତୁଶ୍ଵାପ୍ସରୋଗଣାଃ ।। ୫-୩-
ନଦୀମାନେ ନିଜ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଝଙ୍କାର କଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
ସସୃଜୁଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ଦେଵା ଭୁଵ୍ଯନ୍ତରୀକ୍ଷଗାଃ । ଜଜ୍ଵଲୁଶ୍ଵାଗ୍ରଯଃ ଶାନ୍ତା ଜାଯମାନେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନେ ।। ୫-୩-
ଦେବତାମାନେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରୁ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ; ଶାନ୍ତ ଅଗ୍ନିମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ ଯେତେବେଳେ ଜନାର୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ମଧ୍ଯରାତ୍ରେଽଖିଲାଧାରେ ଜାଯମାନେ ଜନାର୍ଦନେ । ମନ୍ଦ୍ର ଜଗର୍ଜ୍ଜୁର୍ଜଲଦାଃ ପୂଷ୍ପଚଵୃଷ୍ଟିଚୋ ଦ୍ରିଚ ।। ୫-୩-
ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର ଜନାର୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ମେଘମାନେ ମୃଦୁ ଗର୍ଜନ କଲେ ଓ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଫୁଲ୍ଲେନ୍ଦୀଵରପତ୍ରାଭଂ ଚତୁର୍ବୀହୁମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ତମ୍ । ଶ୍ରୀଵତ୍ସଵକ୍ଷସଂ ଜାତଂ ତୁଷ୍ଟାଵାନକଦୁନ୍ଦୁଭିଃ ।। ୫-୩-
ଫୁଲିଥିବା ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଚାରିଟି ହସ୍ତ ଓ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବସୁଦେବ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଅଭିଷ୍ଟୂଯ ଚ ତଂ ଵାଗଭିଃ ପ୍ରସନ୍ନପ୍ତଭିର୍ମହାମତିଃ । ଵିଜ୍ଞାପଯାମାସ ତଦା କଂସାଦ୍ଭୀତୋ ଦ୍ରିଜୋତ୍ତମ ।। ୫-୩-
ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ମିଠା କଥାରେ ସ୍ତୁତି କରି, ଜ୍ଞାନୀ ବସୁଦେବ, କଂସଙ୍କ ଭୟରେ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଜ୍ଞାତୋଽସି ଦେଵଦେଵେଶ । ଶଚଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧର । ଦିଵ୍ଯରୂପମିଦଂ ଦେଵ ପ୍ରସାଦେନୋପସଂହର ।। ୫-୩-
ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାକୁର, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣିଛି। ଦୟାକରି ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଅପସାରଣ କର।
ଅଦ୍ଯଵୈ ଦେଵ । କଂସୋଽଯଂ କୁରୁତେ ମମ ଘାତନମ୍ । ଅଵତୀର୍ଣ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ଵମସ୍ମିନ ମମ ମନ୍ଦିରେ ।। ୫-୩-
ଆଜି, ଦେବ, କଂସ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, କାରଣ ସେ ଜାଣିଛି ତୁମେ ଅବତରିଛ। ତୁମେ ଏଠି, ମୋ ଘରେ ଅଛ।
ଯୋଽନନ୍ତରୂପୋଽଖିଲଵିଶରୂପୋ ଗର୍ଭେଷୁ ଲୋକାନ୍ ଵପୁଷା ବିଭର୍ତ୍ତି । ପ୍ରସୀଦତାମେଷ ସ ଦେଵଦେଵଃ ସ୍ଵମାଯଯାଵୁଷ୍କୃତବାଲରୂପଃ ।। ୫-୩-
ଯିଏ ଅନନ୍ତ ରୂପୀ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଗର୍ଭରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଶରୀରରେ ବହନ କରନ୍ତି—ସେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାକୁର, ନିଜ ମାୟାରେ ଶିଶୁ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ, ଦୟା କରନ୍ତୁ।
ଉପସହର ସର୍ଵ୍ଵାତ୍ମନ୍ । ରୂପମେଜ୍ଵତୁର୍ଭୁଜମ୍ । ଜାନାତୁ ମାଵତାରଂ ତେ କଂସୋଽଯଂ ଦିତିଜାଧମଃ ।। ୫-୩-
ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ଏହି ଚାରିହସ୍ତ ରୂପକୁ ଅପସାରଣ କର, ଯାହାଫଳରେ ଦୁଷ୍ଟ କଂସ ତୁମ ଅବତାରକୁ ଜାଣିପାରିବ ନାହିଁ।
ତତୋଽହଂ ଯତ୍ ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥିନ୍ଯା ତଦଦ୍ଯ ତେ । ସଫଲଂ ଦେଵି। ସଞ୍ଜାତଂ ଜାତୋଽହଂ ଯତ୍ ତଵୋଦରାତ୍ ।। ୫-୩-
ଏହିପରି, ଯାହାକୁ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇଥିଲ, ଏହି ଦିନ ସେହି ଫଳ ପୂରଣ ହେଲା, ଦେବୀ; ମୁଁ ତୁମ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାଂସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵ ମୁନିସତ୍ତମ । ଵସୁଦେଵୋଽପି ତଂ ରାତ୍ରାଵାଦାଯ ପ୍ରଯଯୌ ବହିଃ ।। ୫-୩-
ଏଭଳି କହି, ଭଗବାନ୍ ଶାନ୍ତ ହେଲେ । ମହାମୁନି, ତାପରେ ବସୁଦେବ ରାତିରେ ସେଉଁଠୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ବାହାରକୁ ଚଲିଗଲେ ।
ମୋହିତାଶ୍ଵାଭଵଂସ୍ତତ୍ର ରକ୍ଷିଣୋ ଯୋଗନିଦ୍ରଯା । ମଥୁରାଦ୍ରାରପାଲାଶ୍ଵ ବ୍ରଜତ୍ଯାନକଦୁନ୍ଦୁଭୌ ।। ୫-୩-
ସେଠାରେ ରକ୍ଷକମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ଏହିଠାରୁ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ମଥୁରା ଛାଡ଼ିଯିବାକୁ ତାଙ୍କୁ କେହି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ଵର୍ଷତାଂ ଜଲଦାନାଞ୍ଚ ତୋଯମତ୍ଯୁଲ୍ଵଣଂ ନିଶି । ସଂଛାଦ୍ଯାନୁଯଯୌ ଶେଷଃ ଫଣେନାନକଦୁନ୍ଦୁଭିମ୍ ।। ୫-୩-
ସେ ରାତିରେ ମେଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏହିବେଳେ ଶେଷନାଗ ତାଙ୍କର ଫଣା ଦେଇ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ଆଡ଼କୁ ରଖି, ସେଠାରେ ସାଙ୍ଗରେ ଚାଲିଥିଲେ ।
ଯମୁନାଂ ଚାତିଗମ୍ଭୀରାଂ ନାନାଵର୍ତ୍ତସମାକୁଲାମ୍ । ଵସୁଦେଵୋ ଵହନ୍ ଵିଷ୍ଣୁ ଜାନୁମାତ୍ରବହାଂ ଯଯୌ ।। ୫-୩-
ବସୁଦେବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କୋଳରେ ନେଇ, ଗଭୀର ଏବଂ ଘୁର୍ଣ୍ଣିଲା ଯମୁନା ନଦୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଜଳ ତାଙ୍କର ଗୁଡ଼ାଯାଏଁ ଥିଲା, ଏବଂ ସେଠାକୁ ଅଟକି ଯାଇଲେ ।
କଂସସ୍ଯ କରମାଦାଯ ତତ୍ରେଵାଭ୍ଯାଗତାଂସ୍ତଟେ । ନନ୍ଦାଦୀନ୍ ଗୋପଵୃନ୍ଦାଂଶ୍ଵ ଯମୁନାଯା ଦଦର୍ଶ ସଃ ।। ୫-୩-
ଏହିପରେ, କଂସଙ୍କର କର ଦେଇ, ତାଳପଟରେ ଥିବା ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମଥୁରାରୁ ଆସିଥିଲେ, ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ତସ୍ମିନ୍ କାଲେ ଯଶୋଦାପି ମୋହିତା ଯୋଗନିଦ୍ରଯା । ତାମେଵ କନ୍ଯାଂ ମୈତ୍ରେଯ । ପ୍ରସୂତା ମୋହିତେ ଜନେ ।। ୫-୩-
ସେଇ ସମୟରେ, ଯଶୋଦା ମଧ୍ୟ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ । ମୈତ୍ରେୟ, ସମସ୍ତେ ମୁଗ୍ଧ ଥିବାବେଳେ ସେ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଵସୁଦେଵୋଽପି ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ବାଲମାଦାଯ ଦାରିକାମ୍ । ଯସୋଦାଶାଯନେ ତୁର୍ଣମାଜଗାମାମିତଦ୍ଯୁ ତିଃ ।। ୫-୩-
ବସୁଦେବ, ପୁଅକୁ ରଖି ଏବଂ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ, ସେଇ ରାତିରେ ତୁରନ୍ତ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଶୟନକକ୍ଷକୁ ଗଲେ ।
ଦଦୃଶେ ଚ ପ୍ରବୁଦ୍ଧା ସା ଯଶୋଦା ଜାତମାତ୍ମଜମ୍ । ନୀଲୋତୂପଲଦଲଶ୍ଯାମଂ ତତୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ମୁଦଂ ଯଯୌ ।। ୫-୩-
ଯଶୋଦା ଜାଗିଲେ ଏବଂ ନିଜ ନବଜାତ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଶ୍ୟାମ ଥିଲେ, ଏହା ଦେଖି ସେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ।
ଆଦାଯ ଵସୁଦେଵୋଽପି ଦାରିକାଂ ନିଜମନ୍ଦିରମ୍ । ଦେଵକୀଶଯନେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଯଥାପୂର୍ଵ୍ଵମତିଷ୍ଠତ ।। ୫-୩-
ବସୁଦେବ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ଦେବକୀଙ୍କ ଶୟନକକ୍ଷରେ ସେଉଁଠି ରଖିଲେ, ପୂର୍ବବତ୍ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ ।
ତତୋ ବାଲଧ୍ଵନିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରକ୍ଷିଣଃ ସହସୋତ୍ଥିତାଃ । କଂସାଯାଵେଦଯାମାସୁର୍ଦେଵକୀପ୍ରସଵଂ ଦ୍ରିଜ ।। ୫-୩-
ତାପରେ, ଶିଶୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରକ୍ଷକମାନେ ହଠାତ୍ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ, ଦେବକୀଙ୍କର ପ୍ରସବ ଖବର କଂସଙ୍କୁ ଦେଲେ ।
କଂସସ୍ତୂର୍ଣମୁପେତ୍ଯୈନାଂ ତତୋ ଜଗ୍ରାହ ବାଲିକାମ୍ । ମୁଞ୍ଚ ମୁଞ୍ଚତି ଦେଵକ୍ଯା ସନ୍ନକଣ୍ଠଯା ନିଵାରିତଃ ।। ୫-୩-
କଂସ ତୁରନ୍ତ ଆସି କନ୍ୟାକୁ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବକୀ ଗଳା ଭରି ଅନୁରୋଧ କଲେ—'ଛାଡ଼, ଛାଡ଼', ଏହାରେ ସେ ଅଟକିଗଲେ ।
ଚିକ୍ଷେପ ଚ ଶିଲାପୃଷ୍ଠେ ସା କ୍ଷିପ୍ତା ଵିଯତି ସ୍ଥିତିମ୍ । ଅଵାପ ରୂପଞ୍ଚ ମହତ୍ ସାଯୁଧାଷ୍ଟମହାଭୁଜମ୍ ।। ୫-୩-
ସେ ତାକୁ ପଥର ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆକାଶରେ ଅଟକି ରହିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟବାହୁ ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହେଲେ ।
ପ୍ରଜହାସ ତଥୈଵୋଚ୍ଚୈଃ କଂସଞ୍ଚ ରୁଷିତାବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂ ମଯା କ୍ଷିପ୍ତଯା ମୂଢ଼!ଜାତୋ ଯସ୍ତଵାଂ ଵଧିଷ୍ଯତି ।। ୫-୩-
ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସିଲେ ଏବଂ କଂସଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ—'ମୂର୍ଖ! ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଇ କ'ଣ ଲାଭ? ଯିଏ ତୋତେ ମାରିବ, ସେ ଆଗରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ।'
ସର୍ଵ୍ଵସ୍ଵଭୂତୋ ଦେଵାନାମାସୀନ୍ମୃତ୍ଯୁଃ ପୁରା ସ ତେ । ତଦେତତ୍ ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ୍ଯାଶୁ କ୍ରିଯତାଂ ହିତମାତ୍ମନଃ ।। ୫-୩-
'ଯିଏ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ଏବେ ତୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେବାକୁ ଆସିଛି । ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କର ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ଦେଵୀ ଦିଂଵ୍ଯସ୍ତ୍ରଗୂ-ଗନ୍ଧ-ଭୂଷଣା । ପଶ୍ଯତୋ ଭୋଜରାଜସ୍ଯ ସ୍ତୁତା ସିଦ୍ଧୈର୍ଵିହାଯସି ।। ୫-୩-
ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ଭୋଜରାଜଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଆକାଶକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।
କଂସସ୍ତତୋଦ୍ରିଗ୍ରମନାଃ ପ୍ରାହ ସଵ୍ଵୀନ ମହାସୁରାନ୍ । ପ୍ରଲମ୍ବକେଶିପ୍ରମୁଖାନାହୂଯାସୁରପୁଙ୍ଗଵାନ୍ ।। ୫-୪-
ତାପରେ, କଂସ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରଲମ୍ବ, କେଶୀ ଆଦି ମହାସୁରମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ସୁରମୁଖ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ କହିଲେ ।