ଗ୍ରହର୍କ୍ଷତାରକାଗର୍ଭା ଦ୍ଯୌରସ୍ଯ ଖିଲହୈତୁକୀ । ଏତା ଵିଭୂତଯୋ ଦେଵି । ତଥାନ୍ଯାଶ୍ଵ ସହସ୍ତ୍ରଶଃ ।। ୫-୨-
ତୁମେ ଗ୍ରହ, ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ଗର୍ଭ; ଆକାଶ ତୁମର ବିଶାଳ ଆଧାର। ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମର ଶକ୍ତି, ହେ ଦେବୀ, ଏପରି ହଜାର ହଜାର ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ତଥାସଙ୍ଖଯା ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରି । ସାମ୍ପ୍ରତଂ ଜଠରେ ତଵ । ସମୁଦ୍ରାଦ୍ରି-ଦ୍ରୀପ-ଵନ-ପତ୍ତନଭୂଷଣା ।। ୫-୨-
ଏପରି, ହେ ଜଗତ୍ର ଧାରଣାକାରିଣୀ, ଏବେ ତୁମର ଗର୍ଭରେ ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱୀପ, ବନ ଓ ନଗର ଭଳି ଅସଂଖ୍ୟ ଭୂଷଣ ଅଛି।
ଗ୍ରାମ-ଖର୍ଵ୍ଵଟ-ଖୈଟାଢଯା ସମସ୍ତା ପୃଥିଵୀ ଶୁଭେ । ସମସ୍ତଵହ୍ନଯୋଽମ୍ଭାଂସି ସକଲାଶ୍ଵ ସମୀରଣାଃ ।। ୫-୨-
ଗ୍ରାମ, ଛୋଟ ଗାଁ ଓ ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ହେ ଶୁଭେ, ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନି, ପାଣି ଓ ସମସ୍ତ ପବନ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଭିତରେ ଅଛି।
ଗ୍ରହର୍କ୍ଷତାରକାଚିତ୍ରଂ ଵିମାନଶତସଙୂକୁଲମ୍ । ଅଵକାଶମଶେଷସ୍ଯ ଯଦୂଦଦାତିନଭଃସ୍ଥଲମ୍ ।। ୫-୨-
ଗ୍ରହ, ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରର ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଶତଶଃ ବିମାନରେ ଭରିଥିବା ଆକାଶ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ପାଇଁ ଅବକାଶ ଦେଇଥାଏ।
ଭୂର୍ଲୋକଶ୍ଵ ଭୁଵର୍ଲୋକଃ ସ୍ଵର୍ଲୋକୋଽଥ ମହର୍ଜ୍ଜନଃ । ତପଶ୍ଵ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଶ୍ଵ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଖିଲଂ ଶୁଭେ ।। ୫-୨-
ଭୂର୍ଲୋକ, ଭୁବର୍ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଗ ଏବଂ ମହର୍, ଜନ, ତପ, ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ; ହେ ଶୁଭେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ।
ତଦନ୍ତରେ ସ୍ଥିତା ଦେଵା ଦୈତ୍ଯ-ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵ-ଚାରଣାଃ । ମହୋରଗାସ୍ତଥ ଯକ୍ଷା ରାକ୍ଷସାଃ ପ୍ରେତଗୁହ୍ଯକାଃ ।। ୫-୨-
ସେଠି ଭିତରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣ, ବଡ଼ ସର୍ପ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ଗୁପ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବସୁଛନ୍ତି।
ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵଶ୍ଵାନ୍ଯେ ଯେ ଜ ଜୀଵା ଯଶସ୍ଵିନି । ତୈରନ୍ତଃ ସ୍ଥୈରନନ୍ତୋଽସୌ ସର୍ଵେଶଃ ସର୍ଵ୍ଵଭାଵନଃ ।। ୫-୨-
ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ—ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ବାହାରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅନନ୍ତ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର ନିବାସ କରୁଛନ୍ତି।
ରୂପକର୍ମ୍ମଖରୂପାଣି ନ ପରିଚ୍ଛେଦଗୋଚରେ । ଯସ୍ଯାଖିଲପ୍ରମାଣାନି ସି ଵିଷ୍ଣୁର୍ଗର୍ଭଗସ୍ତଵ ।। ୫-୨-
ଯାହାଙ୍କର ରୂପ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସୀମାରେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ମାପ ଯାହାଙ୍କର—ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମ ଗର୍ଭରେ ବସିଛନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ଖାହା ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଧା ଵିଦ୍ଯା ସୁଧା ତ୍ଵଂ ଜ୍ଯୋତିରମ୍ବରେ । ତ୍ଵଂ ସ୍ଵାହା ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଧା ଵିଦ୍ଯା ସୁଧା ତ୍ଵଂ ଜ୍ଯୋତିରମ୍ବରେ । ତ୍ଵଂ ସର୍ଵ୍ଵଲୋକରକ୍ଷାର୍ଥମଵତୀର୍ଣା ମହୀତଲେ ।। ୫-୨-
ତୁମେ ଆକାଶ, ତୁମେ ସ୍ୱଧା, ଜ୍ଞାନ, ଅମୃତ, ଆକାଶର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ; ତୁମେ ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ଜ୍ଞାନ, ଅମୃତ, ଆକାଶର ଆଲୋକ; ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇଛ।
ପ୍ରସୀଦ ଦେଵି । ସର୍ଵ୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ଶଂ ଶୁଭେ । କୁରୁ । ପ୍ରୀତ୍ଯା ତ୍ଵଂ ଧାରଯେଶାନଂ ଧୃତଂ ଯେନାଖିଲଂ ଜଗତ୍ ।। ୫-୨-
ଦୟା କର, ଦେବୀ। ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଶୁଭ ଓ ଶାନ୍ତି ଦିଅ। ଭକ୍ତିଭାବରେ ତୁମେ ସେଇ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଧାରଣ କର, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଏଵଂ ସଂସ୍ତୂଯମାନା ସା ଦେଵୈର୍ଦୈଵମଧାରଯତ୍ । ଗର୍ଭେଣ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ ଜଗତସ୍ତ୍ରାଣକାରଣମ୍ ।। ୫-୩-
ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ସେ ଦେବୀ ଗର୍ଭରେ ପଦ୍ମନୟନଙ୍କୁ ଧାରଣ କଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷାର କାରଣ।
ତତୋଽଖିଲଜଗତ୍ପଦ୍ମବୋଧାଯାଚ୍ଯୁତଭାନ୍ନା । ଦେଵକୀପୂର୍ଵ୍ଵସନ୍ଧ୍ଯାଯାମାଵିର୍ଭୂତଂ ମହାତ୍ମନା ।। ୫-୩-
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜ୍ଞାନ ଜାଗ୍ରତି ପାଇଁ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୂର୍ବ ଉଷାବେଳେ, ମହାତ୍ମା ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ତଜ୍ଜନ୍ମଦିନମତ୍ଯର୍ଥମାହ୍ଲାଦ୍ଯମଲଦିଙୂମୁଖମ୍ । ବଭୂଵ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ କୌମୁଦୀ ଶଶିନୋ ଯଥା ।। ୫-୩-
ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଦିନ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ଧାରେ ଅତିଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷ ଆଣିଲା, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ସନ୍ତଃ ସନ୍ତୋଷମଧିକଂ ପ୍ରଶମଂ ଚଣ୍ଡମାରୁତଃ । ପ୍ରସାଦଂ ନିମ୍ରଗା ଯାତା ଜାଯମାନେ ଜନାର୍ଦୃନେ ।। ୫-୩-
ସଜ୍ଜନମାନେ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ; ତୀବ୍ର ପବନ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ମୃଦୁ ହେଲେ।
ସିନ୍ଧଵୋ ନିଜଶବ୍ଦେନ ଵାଦ୍ଯ ଚକ୍ତ ର୍ମନୋହରମ୍ । ଜଗୁର୍ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵପତଯୋ ନନୃତୁଶ୍ଵାପ୍ସରୋଗଣାଃ ।। ୫-୩-
ନଦୀମାନେ ନିଜ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଝଙ୍କାର କଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
ସସୃଜୁଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ଦେଵା ଭୁଵ୍ଯନ୍ତରୀକ୍ଷଗାଃ । ଜଜ୍ଵଲୁଶ୍ଵାଗ୍ରଯଃ ଶାନ୍ତା ଜାଯମାନେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନେ ।। ୫-୩-
ଦେବତାମାନେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରୁ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ; ଶାନ୍ତ ଅଗ୍ନିମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ ଯେତେବେଳେ ଜନାର୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ମଧ୍ଯରାତ୍ରେଽଖିଲାଧାରେ ଜାଯମାନେ ଜନାର୍ଦନେ । ମନ୍ଦ୍ର ଜଗର୍ଜ୍ଜୁର୍ଜଲଦାଃ ପୂଷ୍ପଚଵୃଷ୍ଟିଚୋ ଦ୍ରିଚ ।। ୫-୩-
ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର ଜନାର୍ଦନ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ମେଘମାନେ ମୃଦୁ ଗର୍ଜନ କଲେ ଓ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଫୁଲ୍ଲେନ୍ଦୀଵରପତ୍ରାଭଂ ଚତୁର୍ବୀହୁମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ତମ୍ । ଶ୍ରୀଵତ୍ସଵକ୍ଷସଂ ଜାତଂ ତୁଷ୍ଟାଵାନକଦୁନ୍ଦୁଭିଃ ।। ୫-୩-
ଫୁଲିଥିବା ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଚାରିଟି ହସ୍ତ ଓ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବସୁଦେବ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଅଭିଷ୍ଟୂଯ ଚ ତଂ ଵାଗଭିଃ ପ୍ରସନ୍ନପ୍ତଭିର୍ମହାମତିଃ । ଵିଜ୍ଞାପଯାମାସ ତଦା କଂସାଦ୍ଭୀତୋ ଦ୍ରିଜୋତ୍ତମ ।। ୫-୩-
ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ମିଠା କଥାରେ ସ୍ତୁତି କରି, ଜ୍ଞାନୀ ବସୁଦେବ, କଂସଙ୍କ ଭୟରେ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଜ୍ଞାତୋଽସି ଦେଵଦେଵେଶ । ଶଚଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧର । ଦିଵ୍ଯରୂପମିଦଂ ଦେଵ ପ୍ରସାଦେନୋପସଂହର ।। ୫-୩-
ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାକୁର, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣିଛି। ଦୟାକରି ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଅପସାରଣ କର।
ଅଦ୍ଯଵୈ ଦେଵ । କଂସୋଽଯଂ କୁରୁତେ ମମ ଘାତନମ୍ । ଅଵତୀର୍ଣ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ଵମସ୍ମିନ ମମ ମନ୍ଦିରେ ।। ୫-୩-
ଆଜି, ଦେବ, କଂସ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, କାରଣ ସେ ଜାଣିଛି ତୁମେ ଅବତରିଛ। ତୁମେ ଏଠି, ମୋ ଘରେ ଅଛ।
ଯୋଽନନ୍ତରୂପୋଽଖିଲଵିଶରୂପୋ ଗର୍ଭେଷୁ ଲୋକାନ୍ ଵପୁଷା ବିଭର୍ତ୍ତି । ପ୍ରସୀଦତାମେଷ ସ ଦେଵଦେଵଃ ସ୍ଵମାଯଯାଵୁଷ୍କୃତବାଲରୂପଃ ।। ୫-୩-
ଯିଏ ଅନନ୍ତ ରୂପୀ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଗର୍ଭରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଶରୀରରେ ବହନ କରନ୍ତି—ସେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାକୁର, ନିଜ ମାୟାରେ ଶିଶୁ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ, ଦୟା କରନ୍ତୁ।
ଉପସହର ସର୍ଵ୍ଵାତ୍ମନ୍ । ରୂପମେଜ୍ଵତୁର୍ଭୁଜମ୍ । ଜାନାତୁ ମାଵତାରଂ ତେ କଂସୋଽଯଂ ଦିତିଜାଧମଃ ।। ୫-୩-
ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ଏହି ଚାରିହସ୍ତ ରୂପକୁ ଅପସାରଣ କର, ଯାହାଫଳରେ ଦୁଷ୍ଟ କଂସ ତୁମ ଅବତାରକୁ ଜାଣିପାରିବ ନାହିଁ।
ତତୋଽହଂ ଯତ୍ ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥିନ୍ଯା ତଦଦ୍ଯ ତେ । ସଫଲଂ ଦେଵି। ସଞ୍ଜାତଂ ଜାତୋଽହଂ ଯତ୍ ତଵୋଦରାତ୍ ।। ୫-୩-
ଏହିପରି, ଯାହାକୁ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇଥିଲ, ଏହି ଦିନ ସେହି ଫଳ ପୂରଣ ହେଲା, ଦେବୀ; ମୁଁ ତୁମ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାଂସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵ ମୁନିସତ୍ତମ । ଵସୁଦେଵୋଽପି ତଂ ରାତ୍ରାଵାଦାଯ ପ୍ରଯଯୌ ବହିଃ ।। ୫-୩-
ଏଭଳି କହି, ଭଗବାନ୍ ଶାନ୍ତ ହେଲେ । ମହାମୁନି, ତାପରେ ବସୁଦେବ ରାତିରେ ସେଉଁଠୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ବାହାରକୁ ଚଲିଗଲେ ।
ମୋହିତାଶ୍ଵାଭଵଂସ୍ତତ୍ର ରକ୍ଷିଣୋ ଯୋଗନିଦ୍ରଯା । ମଥୁରାଦ୍ରାରପାଲାଶ୍ଵ ବ୍ରଜତ୍ଯାନକଦୁନ୍ଦୁଭୌ ।। ୫-୩-
ସେଠାରେ ରକ୍ଷକମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ଏହିଠାରୁ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ମଥୁରା ଛାଡ଼ିଯିବାକୁ ତାଙ୍କୁ କେହି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ଵର୍ଷତାଂ ଜଲଦାନାଞ୍ଚ ତୋଯମତ୍ଯୁଲ୍ଵଣଂ ନିଶି । ସଂଛାଦ୍ଯାନୁଯଯୌ ଶେଷଃ ଫଣେନାନକଦୁନ୍ଦୁଭିମ୍ ।। ୫-୩-
ସେ ରାତିରେ ମେଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏହିବେଳେ ଶେଷନାଗ ତାଙ୍କର ଫଣା ଦେଇ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ଆଡ଼କୁ ରଖି, ସେଠାରେ ସାଙ୍ଗରେ ଚାଲିଥିଲେ ।
ଯମୁନାଂ ଚାତିଗମ୍ଭୀରାଂ ନାନାଵର୍ତ୍ତସମାକୁଲାମ୍ । ଵସୁଦେଵୋ ଵହନ୍ ଵିଷ୍ଣୁ ଜାନୁମାତ୍ରବହାଂ ଯଯୌ ।। ୫-୩-
ବସୁଦେବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କୋଳରେ ନେଇ, ଗଭୀର ଏବଂ ଘୁର୍ଣ୍ଣିଲା ଯମୁନା ନଦୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଜଳ ତାଙ୍କର ଗୁଡ଼ାଯାଏଁ ଥିଲା, ଏବଂ ସେଠାକୁ ଅଟକି ଯାଇଲେ ।
କଂସସ୍ଯ କରମାଦାଯ ତତ୍ରେଵାଭ୍ଯାଗତାଂସ୍ତଟେ । ନନ୍ଦାଦୀନ୍ ଗୋପଵୃନ୍ଦାଂଶ୍ଵ ଯମୁନାଯା ଦଦର୍ଶ ସଃ ।। ୫-୩-
ଏହିପରେ, କଂସଙ୍କର କର ଦେଇ, ତାଳପଟରେ ଥିବା ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମଥୁରାରୁ ଆସିଥିଲେ, ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ତସ୍ମିନ୍ କାଲେ ଯଶୋଦାପି ମୋହିତା ଯୋଗନିଦ୍ରଯା । ତାମେଵ କନ୍ଯାଂ ମୈତ୍ରେଯ । ପ୍ରସୂତା ମୋହିତେ ଜନେ ।। ୫-୩-
ସେଇ ସମୟରେ, ଯଶୋଦା ମଧ୍ୟ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ । ମୈତ୍ରେୟ, ସମସ୍ତେ ମୁଗ୍ଧ ଥିବାବେଳେ ସେ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।