ଦେଵାପିଃ ପୌରଵୋ ରାଜା ପୁରୁଶ୍ଚେକ୍ଷାକୁଵଂଶଜଃ । ମହାଯୋଗବଲୋପେତୌ କଲାପଗ୍ରାମସଂଶ୍ରିତୌ
ଦେବାପି, ପୌରବ ରାଜା, ଏବଂ ପୁରୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ, ବଡ଼ ଯୋଗଶକ୍ତି ସହିତ କଳାପା ଗ୍ରାମରେ ବସିଛନ୍ତି।
କୃତେ ଯୁଗେ ତ୍ଵିହାଗମ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରପ୍ରାଵର୍ତ୍ତକୌ ହି ତୌ । ଭଵିଷ୍ଯତୋ ମନୋର୍ଵଂଶବୀଜଭୂତୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
କୃତଯୁଗରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଏଠାକୁ ଫେରିବେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ପ୍ରାରମ୍ଭକାରୀ ଭାବରେ ମନୁଙ୍କ ବଂଶର ମୂଳ ହେଇ ରହିବେ।
ଏତେନ କ୍ରମଯୋଗେନ ମନୁପୁତ୍ରୈର୍ଵସୁଂଧରା । କୃତତ୍ରେତାଦ୍ଵାପରାଣି ଯୁଗାନି ତ୍ରୀଣି ଭୁଜ୍ଯତେ
ଏହି କ୍ରମ ଅନୁସାରେ, ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ପୃଥିବୀକୁ କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ତିନି ଯୁଗରେ ଶାସନ କରିଛନ୍ତି।
କଲୌ ତେ ବୀଜଭୂତା ଵୈ କେଚିତ୍ତିଷ୍ଠଂତି ଵୈ ମୁନେ । ଯଥୈଵ ଦେଵାପିପୁରୂ ସାଂପ୍ରତଂ ସମଧିଷ୍ଠିତୌ
କଳିଯୁଗରେ, ମୁନି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ମୂଳ ଅବଶେଷ ରହିଛନ୍ତି, ଯେପରିକି ଦେବାପି ଓ ପୁରୁ ଏବେ ବସିଛନ୍ତି।
ଏଷ ତୂଦ୍ଦେଶତୋ ଵଂଶସ୍ତଵୋକ୍ତୋ ଭୂଭୁଜାଂ ମଯା । ନିଖିଲୋ ଗଦିତୁଂ ଶକ୍ଯୋ ନୈଷ ଵର୍ଷଶତୈରପି
ଏଭଳି ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୂପତିମାନଙ୍କ ବଂଶ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛି; ଏହାକୁ ଶତ ବର୍ଷ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିପାରିବିନାହିଁ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ଭୂପାଲା ଯୈରତ୍ର କ୍ଷିତିମଂଡଲେ । କୃତଂ ମମତ୍ଵଂ ମୋହାଂଧୈର୍ନିତ୍ଯଂ ହେଯକଲେଵରେ
ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜ ଦେହ ସଦା ଅନିତ୍ୟ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭୂମିକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବିଛନ୍ତି।
କଥଂ ମମେଯମଚଲା ମତ୍ପୁତ୍ରସ୍ଯ କଥଂ ମହୀ । ମଦ୍ଵଂଶସ୍ଯେତିଚିଂତାର୍ତ୍ତା ଜଗ୍ମୁରଂତମିମେ ନୃପାଃ
‘ଏହି ଅଚଳ ପୃଥିବୀ କିପରି ମୋର? କିପରି ମୋ ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ବଂଶର?’ ବିଚାର କରି, ଏମାନେ ଶେଷ ହୋଇଗଲେ।
ତେଭ୍ଯଃ ପୂର୍ଵତରାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ତେଭ୍ଯସ୍ତେଭ୍ଯସ୍ତଥା ପରେ । ଭଵିଷ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଯାସ୍ଯଂତି ତେଷାମନ୍ଯେ ଚ ଯେଽପ୍ଯନୁ
ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଆସିଥିଲେ, ପରେ ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ ଆସିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଆସିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନେ ଆସିବେ।
ଵିଲୋକ୍ଯାତ୍ମଜଯୋଦ୍ଯୋଗଂ ଯାତ୍ରାଵ୍ଯଗ୍ରାନ୍ନରାଧିପାନ୍ । ପୁଷ୍ପପ୍ରହାସୈଶ୍ଶରଦି ହସଂତୀଵ ଵସୁଂଧରା
ରାଜାମାନେ ନିଜ ପୁତ୍ର ଜୟ ଓ ଯାତ୍ରାରେ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ରହିଥିବା ଦେଖି, ପୃଥିବୀ ଶରଦ୍ ଋତୁରେ ଫୁଲ ଫୁଟିବା ସହିତ ହସୁଥିବା ପରି ଲାଗେ।
ମୈତ୍ରେଯ ପୃଥିଵୀଗୀତାଞ୍ଛ୍ଲୋକାଂଶ୍ଚାତ୍ର ନିବୋଧ ମେ । ଯାନାହ ଧର୍ମଧ୍ଵଜିନେ ନଜକାଯାସିତୋ ମୁନିଃ
ମୈତ୍ରେୟ, ପୃଥିବୀ ଗାଇଥିବା ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ, ଯାହା ଆସିତ ମୁନି ଧର୍ମଧ୍ୱଜ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ପୃଥିଵ୍ଯୁଵାଚ । କଥମେଷ ନରେଂଦ୍ରା ଣାଂ ମୋହୋ ବୁଦ୍ଧିମତାମପି । ଯେନ କେନ ସଧର୍ମାଣୋପ୍ଯତିଵିଶ୍ଵସ୍ତଚେତସଃ
ପୃଥିବୀ କହିଲେ: ଏହି ଭ୍ରମ କିପରି ହୁଏ, ଯାହା ଜଣେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ନ୍ତି? ସେମାନେ ଏକେ ଧରମରେ ଅଛିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିପରି ଅତିରିକ୍ତ ଭାବରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି?
ପୂର୍ଵମାତ୍ମଜଯଂ କୃତ୍ଵା ଜେତୁମିଚ୍ଛଂତି ମଂତ୍ରିଣଃ । ତତୋ ଭୃତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପୌରାଂଶ୍ଚ ଜିଗୀଷଂତେ ତଥା ରିପୂନ୍
ପ୍ରଥମେ ନିଜକୁ ଜିତିବା ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଜିତିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି; ତାପରେ ସେମାନେ ଦାସ, ପୌର ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
କ୍ରମେଣାନେନ ଜେଷ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ ସସାଗରାମ୍ । ଇତ୍ଯାସକ୍ତଧିଯୋ ମୃତ୍ଯୁଂ ନ ପଶ୍ଯଂତ୍ଯଵିଦୂରଗମ୍
ଏହି କ୍ରମରେ ଆମେ ସାଗର ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଜିତିବାକୁ ସୋଚି, ମନ ଏହି ଆଶାରେ ଲଗିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ନିକଟରେ ଥିବା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସମୁଦ୍ରା ଵରଣଂ ଯାତି ଭୂମଂଡଲମଥୋ ଵଶମ୍ । କିଯଦାତ୍ମଜଯସ୍ଯୈତନ୍ମୁକ୍ତିରାତ୍ମଜଯେ ଫଲମ୍
ସମୁଦ୍ର ସୀମା ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ନିଜ ଅଧିନରେ ଆସିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ଜିତିବାରେ କେତେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏହାର ଫଳ କଣ?
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ପୂର୍ଵଜା ଯାତା ଯାଂ ନାଦାଯ ଗତଃ ପିତା । ତାଂ ମାମତୀଵ ମୂଢତ୍ଵାଜ୍ଜେତୁମିଚ୍ଛଂତି ପାର୍ଥିଵାଃ
ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଗଲେ, ସେଠାରୁ କିଛି ନେଇନଥିଲେ, ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମୋତେ ଜିତିବାକୁ ଅତି ମୂଢ଼ତାରେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ମତ୍କୃତେ ପିତୃପୁତ୍ରାଣାଂ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଚାପି ଵିଗ୍ରହଃ । ଜାଯତେତ୍ଯଂତମୋହେନ ମମତ୍ଵାଦୃତଚେତସାମ୍
ମୋ ପାଇଁ ପିତାପୁତ୍ର, ଭାଇଭାଇ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ହୁଏ; ଏହା ସମସ୍ତ ମୂଢ଼ତା ଓ ମମତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ପୃଥ୍ଵୀ ମମେଯଂ ସକଲା ମମୈଷା ମଦନ୍ଵଯସ୍ଯାପି ଚ ଶାଶ୍ଵତୀଯମ୍ । ଯୋଯୋ ମୃତେଽନ୍ଯତ୍ର ବଭୂଵ ରାଜା କୁବୁଦ୍ଧିରାସୀଦିତି ତସ୍ଯତସ୍ଯ
ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ମୋର, ଏହା ମୋ ଓ ମୋର ବଂଶର ଚିରକାଳର; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯେଉଁ ରାଜା ଅନ୍ୟଠାରେ ହେଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମମତ୍ଵାଦୃତଚିତ୍ତମେକଂ ଵିହାଯ ମାଂ ମୃତ୍ଯୁଵଶଂ ଵ୍ରଜଂତମ୍ । ତସ୍ଯାନୁଯସ୍ତସ୍ଯ କଥଂ ମମତ୍ଵଂ ହୃଦ୍ଯାସ୍ପଦଂ ମତ୍ପ୍ରଭଵଂ କରୋତି
ଏକ ମନ ଯେଉଁଠି ମମତାରେ ବନ୍ଧା, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମୋରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମମତା କିପରି ବସିଯାଏ?
ପୃଥ୍ଵୀ ମମୈଷାଽଽଶୁ ପରିତ୍ଯଜୈନାଂ ଵଦଂତି ଯେ ଦୂତମୁଖୈସ୍ସ୍ଵଶତ୍ରୂନ୍ । ନରାଧିପାସ୍ତେଷୁ ମମାତିହାସଃ ପୁନଶ୍ଚ ମୂଢେଷୁ ଦଯାଽଭ୍ଯୁପୈତି
ଏହି ପୃଥିବୀ ମୋର—ତୁରନ୍ତ ଏହାକୁ ଛାଡ଼!—ଏପରି ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ଦୂତ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେ କୁ କହନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ମମତା ବେଶି, ତଥାପି ମୂଢ଼ମାନେ ପାଇଁ ପୁଣି ଦୟା ଉପଜେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯେତେ ଧରଣୀଗୀତାଶ୍ଶ୍ଲୋକା ମୈତ୍ରେଯ ଯୈଶ୍ଶ୍ରୁତାଃ । ମମତ୍ଵଂ ଵିଲଯଂ ଯାତି ତପତ୍ଯର୍କେ ଯଥା ହିମମ୍
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏହିଭଳି, ମୈତ୍ରେୟ, ଏହା ହେଉଛି ପୃଥିବୀ ଗୀତାର ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ; ଏମାନେ ଶୁଣିଲେ, ମମତା ଗଳିଯାଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପରେ ହିମ ପିଗଳିଯାଏ।
ଇତ୍ଯେଷ କଥିତଃ ସମ୍ଯଙ୍ମନୋର୍ଵଂଶୋ ମଯା ତଵ । ଯତ୍ର ସ୍ଥିତିପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋରଂଶାଂଶକା ନୃପାଃ
ଏହିପରି ଭଳି, ମୁଁ ତୁମକୁ ମନୁଙ୍କ ବଂଶକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କହିଲି, ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ଉପଅଂଶ ରୂପେ ରାଜାମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଶୃଣୋତି ଯ ଇମଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମନୋର୍ଵଂଶମନୁକ୍ରମାତ୍ । ତସ୍ଯ ପାପମଶ୍ଷଓଁ ଵୈ ପ୍ରଣଶ୍ଯତ୍ଯମଲାତ୍ମନଃ
ଯିଏ ଏହି ମନୁଙ୍କ ବଂଶକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଓ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ଧନଧାନ୍ଯର୍ଦ୍ଧିମତୁଲାଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯଵ୍ଯାହତେଂଦ୍ରି ଯଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵମଖିଲଂ ଵଂଶଂ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ଶଶିସୂର୍ଯଯୋଃ
ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବଂଶର ସମସ୍ତ ଗୁଣଗାଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପୂର୍ବ ଧନ ଓ ଶ୍ରୀ, ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଜହ୍ନୁମାଂଧାତୃସଗରାଵିକ୍ଷିତାନ୍ରଘୂନ୍ । ଯଯାତିନହୁଷାଦ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନିଷ୍ଠାମୁପାଗତାନ୍
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଜହ୍ନୁ, ମାନ୍ଧାତୃ, ସଗର, ଅବିକ୍ଷିତ, ରଘୁ, ଯୟାତି, ନହୁଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶେଷରେ ନିଜ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ମହାବଲାନ୍ମହାଵୀର୍ଯାନନନ୍ତଧନସଂଚଯାନ୍ । କୃତାନ୍କାଲେନ ବଲିନା କଥାଶ୍ଷୋଆ!ନ୍ନରାଧିପାନ୍
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଅସୀମ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିଥିବା ରାଜାମାନେ, ସମୟ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମିତ, ଏବେ କେବଳ କଥା ରୂପେ ଅଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନ ପୁତ୍ରଦାରାଦୌ ଗୃହକ୍ଷେତ୍ରାଦିକେ ତଥା । ଦ୍ର ଵ୍ଯାଦୌ ଵା କୃତପ୍ରଜ୍ଞୋ ମମତ୍ଵଂ କୁରୁତେ ନରଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ପୁଅ, ଜଣାଣୀ, ଘର, ଜମି, ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପରେ ମମତା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ତପ୍ତଂ ତପୋ ଯୈଃ ପୁରୁଷପ୍ରଵୀରୈରୁଦ୍ଵାହୁଭିର୍ଵର୍ଷଗଣାନନେକାନ୍ । ଇଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଯଜ୍ଞୈର୍ବଲିନୋତିଵୀର୍ଯାଃ କୃତାନୁକାଲେନ କଥାଵଶେଷାଃ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପ୍ରବୀରମାନେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା କଲେ, ବଡ଼ ବଳ ଓ ଶକ୍ତି ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ କଥା ସମୟ ଦ୍ୱାରା ଅବଶେଷ ହୋଇ ରହିଯାଇଛି।
ପୃଥୁସ୍ସମସ୍ତାନ୍ଵିଚଚାର ଲୋକାନଵ୍ଯାହତୋ ଯୋ ଵିଜିତାରିଚକ୍ରଃ । ସ କାଲଵାତାଭିହତଃ ପ୍ରଣଷ୍ଟଃ କ୍ଷିପ୍ତଂ ଯଥା ଶାଲ୍ମଲିତୂଲମଗ୍ନୌ
ପୃଥୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅବିରୋଧରେ ଚାଲିଥିଲେ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜିତିଥିଲେ, ସେ ସମୟର ପବନରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ଶାଲମଳି ତୁଲା ଦହିଯାଏ।
ଯଃ କାର୍ତ୍ତଵୀର୍ଯୋ ବୁଭୁଜେ ସମସ୍ତାନ୍ଦ୍ଵୀପାନ୍ସମାକ୍ରମ୍ଯ ହତାରିଚକ୍ରଃ । କଥାପ୍ରସଂଗେଷ୍ଵଭିଧୀଯମାନସ୍ସ ଏଵ ସଂକଲ୍ପଵିକଲ୍ପହେତୁଃ
ଯେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଏ ଭୂମିର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଜିତି, ସତ୍ରୁ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ହତ କରି ସେମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କଲେ, ସେ କେବଳ କଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ମାନେ କେବଳ ମନର ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ସନ୍ଦେହର ଫଳ।
ଦଶାନନାଵିକ୍ଷତରାଘଵାଣାମୈଶ୍ଵର୍ଯମୁଦ୍ଭାସିତଦିଙ୍ମୁଖାନାମ୍ । ଭସ୍ମାପି ଶିଷ୍ଟଂ ନ କଥଂ କ୍ଷଣେନ ଭ୍ରୂଭଂଗପାତେନ ଧିଗଂତକସ୍ଯ
ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ଏଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ୟତା, ଯାହା ରାଘବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରିଥିଲା, ତ୍ରିପୁର ନାଶକଙ୍କ ଏକ ଭୃକୁଟି ଭଙ୍ଗରେ ଏକ ଛଣ ମଧ୍ୟରେ ଛାଇଁ ମଧ୍ୟ ରହିଲା ନାହିଁ।