ଯଦୈଵ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୋରଂଶୋ ଯାତୋ ଦିଵଂ ଦ୍ଵିଜ । ଵସୁଦେଵକୁଲୋଦ୍ଭୂତସ୍ତଦୈଵାତ୍ରାଗତଃ କଲିଃ
ଯେତେବେଳେ ବାସୁଦେବ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ସେତେବେଳେ କଳିଯୁଗ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଯାଵତ୍ସପାଦପଦ୍ମାଭ୍ଯାଂ ପସ୍ପର୍ଶେମାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍ । ତାଵତ୍ପୃଥ୍ଵୀପରିଷ୍ଵଂଗେ ସମର୍ଥୋ ନାଭଵତ୍କଲିଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ନିଜ ପଦପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁଥିଲେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଳିଯୁଗ ପୃଥିବୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିପାରିଲା ନାହିଁ।
ଗତେ ସନାତନସ୍ଯାଂଶୋ! ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତତ୍ର ଭୁଵୋ ଦିଵମ୍ । ତତ୍ଯାଜ ସାନୁଜୋ ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମ ପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଯେତେବେଳେ ସନାତନ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଂଶ ପୃଥିବୀ ଛାଡି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଛାଡିଦେଲେ।
ଵିପରୀତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ନିମିତ୍ତାନି ହି ପାଂଡଵଃ । ଯାତେ କୃଷ୍ଣେ ଚକାରାଽଥ ସୋଽଭିଷେକଂ ପରୀକ୍ଷିତଃ
ପାଣ୍ଡବ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଅଭିଷେକ କରିଲେ।
ପ୍ରଯାସ୍ଯଂତି ଯଦା ଚୈତେ ପୂର୍ଵାଷାଢାଂ ମହର୍ଷଯଃ । ତଦା ନଂଦାତ୍ପ୍ରଭୃତ୍ଯେଷ ଗତିଵୃଦ୍ଧିଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ସେ ମହାର୍ଷିମାନେ ପୂର୍ବାଷାଢ଼ାକୁ ଯିବାକୁ ଚାଲିବେ, ସେ ସମୟରୁ ଏହି ଗତି ବୃଦ୍ଧି ଆରମ୍ଭ ହେବ।
ଯସ୍ମିନ୍ କୃଷ୍ଣୋ ଦିଵଂ ଯାତସ୍ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ତଦା ହନି । ପ୍ରତିପନ୍ନଂ କଲିଯୁଗଂ ତସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯାଂ ନିବୋଧ ମେ
ଯେ ଦିନ କୃଷ୍ଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ସେ ଦିନରୁ କଳିଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ତାହାର ଅବଧି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ତ୍ରୀଣି ଲକ୍ଷାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ଦ୍ଵିଜ ମାନୁଷ୍ଯସଂଖ୍ଯଯା । ଷଷ୍ଟିଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରାଣି ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯେଷ ଵୈ କଲିଃ
ଦ୍ୱିଜ, ମାନବ ଗଣନା ଅନୁସାରେ କଳିଯୁଗ ତିନି ଲକ୍ଷ ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିବ।
ଶତାନି ତାନି ଦିଵ୍ଯାନାଂ ସପ୍ତ ପଂଚ ଚ ସଂଖ୍ଯଯା । ନିଶ୍ଶ୍ଷୋଏ!ଣ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ପୁନଃ କୃତମ୍
ଏହା ସପ୍ତ ଶତ ପାଞ୍ଚ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ହେବ; ଏହା ସମାପ୍ତ ହେଲେ ପୁନି କୃତଯୁଗ ଆସିବ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଶ୍ଶୂଦ୍ରା ଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଯୁଗେଯୁଗେ ମହାତ୍ମାନଃ ସମତୀତାସ୍ସହସ୍ରଶଃ
ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ହଜାର ହଜାର ମହାତ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।
ବହୁତ୍ଵାନ୍ନାମଧେଯାନାଂ ପରିସଂଖ୍ଯା କୁଲେକୁଲେ । ପୌନରୁକ୍ତ୍ଯାଦ୍ଧି ସାମ୍ଯାଚ୍ଚ ନ ମଯା ପରିକୀର୍ତ୍ତିତା
ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁଳରେ ନାମ ଅଧିକ ଓ ପୁନରାବୃତ୍ତି ଓ ସମାନତା ଥିବାରୁ, ମୁଁ ସବୁ ନାମ ଗଣନା କରିପାରିନାହିଁ।
ଦେଵାପିଃ ପୌରଵୋ ରାଜା ପୁରୁଶ୍ଚେକ୍ଷାକୁଵଂଶଜଃ । ମହାଯୋଗବଲୋପେତୌ କଲାପଗ୍ରାମସଂଶ୍ରିତୌ
ଦେବାପି, ପୌରବ ରାଜା, ଏବଂ ପୁରୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ, ବଡ଼ ଯୋଗଶକ୍ତି ସହିତ କଳାପା ଗ୍ରାମରେ ବସିଛନ୍ତି।
କୃତେ ଯୁଗେ ତ୍ଵିହାଗମ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରପ୍ରାଵର୍ତ୍ତକୌ ହି ତୌ । ଭଵିଷ୍ଯତୋ ମନୋର୍ଵଂଶବୀଜଭୂତୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
କୃତଯୁଗରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଏଠାକୁ ଫେରିବେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ପ୍ରାରମ୍ଭକାରୀ ଭାବରେ ମନୁଙ୍କ ବଂଶର ମୂଳ ହେଇ ରହିବେ।
ଏତେନ କ୍ରମଯୋଗେନ ମନୁପୁତ୍ରୈର୍ଵସୁଂଧରା । କୃତତ୍ରେତାଦ୍ଵାପରାଣି ଯୁଗାନି ତ୍ରୀଣି ଭୁଜ୍ଯତେ
ଏହି କ୍ରମ ଅନୁସାରେ, ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ପୃଥିବୀକୁ କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ତିନି ଯୁଗରେ ଶାସନ କରିଛନ୍ତି।
କଲୌ ତେ ବୀଜଭୂତା ଵୈ କେଚିତ୍ତିଷ୍ଠଂତି ଵୈ ମୁନେ । ଯଥୈଵ ଦେଵାପିପୁରୂ ସାଂପ୍ରତଂ ସମଧିଷ୍ଠିତୌ
କଳିଯୁଗରେ, ମୁନି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ମୂଳ ଅବଶେଷ ରହିଛନ୍ତି, ଯେପରିକି ଦେବାପି ଓ ପୁରୁ ଏବେ ବସିଛନ୍ତି।
ଏଷ ତୂଦ୍ଦେଶତୋ ଵଂଶସ୍ତଵୋକ୍ତୋ ଭୂଭୁଜାଂ ମଯା । ନିଖିଲୋ ଗଦିତୁଂ ଶକ୍ଯୋ ନୈଷ ଵର୍ଷଶତୈରପି
ଏଭଳି ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୂପତିମାନଙ୍କ ବଂଶ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛି; ଏହାକୁ ଶତ ବର୍ଷ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିପାରିବିନାହିଁ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ଭୂପାଲା ଯୈରତ୍ର କ୍ଷିତିମଂଡଲେ । କୃତଂ ମମତ୍ଵଂ ମୋହାଂଧୈର୍ନିତ୍ଯଂ ହେଯକଲେଵରେ
ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜ ଦେହ ସଦା ଅନିତ୍ୟ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭୂମିକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବିଛନ୍ତି।
କଥଂ ମମେଯମଚଲା ମତ୍ପୁତ୍ରସ୍ଯ କଥଂ ମହୀ । ମଦ୍ଵଂଶସ୍ଯେତିଚିଂତାର୍ତ୍ତା ଜଗ୍ମୁରଂତମିମେ ନୃପାଃ
‘ଏହି ଅଚଳ ପୃଥିବୀ କିପରି ମୋର? କିପରି ମୋ ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ବଂଶର?’ ବିଚାର କରି, ଏମାନେ ଶେଷ ହୋଇଗଲେ।
ତେଭ୍ଯଃ ପୂର୍ଵତରାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ତେଭ୍ଯସ୍ତେଭ୍ଯସ୍ତଥା ପରେ । ଭଵିଷ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଯାସ୍ଯଂତି ତେଷାମନ୍ଯେ ଚ ଯେଽପ୍ଯନୁ
ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଆସିଥିଲେ, ପରେ ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ ଆସିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଆସିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନେ ଆସିବେ।
ଵିଲୋକ୍ଯାତ୍ମଜଯୋଦ୍ଯୋଗଂ ଯାତ୍ରାଵ୍ଯଗ୍ରାନ୍ନରାଧିପାନ୍ । ପୁଷ୍ପପ୍ରହାସୈଶ୍ଶରଦି ହସଂତୀଵ ଵସୁଂଧରା
ରାଜାମାନେ ନିଜ ପୁତ୍ର ଜୟ ଓ ଯାତ୍ରାରେ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ରହିଥିବା ଦେଖି, ପୃଥିବୀ ଶରଦ୍ ଋତୁରେ ଫୁଲ ଫୁଟିବା ସହିତ ହସୁଥିବା ପରି ଲାଗେ।
ମୈତ୍ରେଯ ପୃଥିଵୀଗୀତାଞ୍ଛ୍ଲୋକାଂଶ୍ଚାତ୍ର ନିବୋଧ ମେ । ଯାନାହ ଧର୍ମଧ୍ଵଜିନେ ନଜକାଯାସିତୋ ମୁନିଃ
ମୈତ୍ରେୟ, ପୃଥିବୀ ଗାଇଥିବା ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ, ଯାହା ଆସିତ ମୁନି ଧର୍ମଧ୍ୱଜ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ପୃଥିଵ୍ଯୁଵାଚ । କଥମେଷ ନରେଂଦ୍ରା ଣାଂ ମୋହୋ ବୁଦ୍ଧିମତାମପି । ଯେନ କେନ ସଧର୍ମାଣୋପ୍ଯତିଵିଶ୍ଵସ୍ତଚେତସଃ
ପୃଥିବୀ କହିଲେ: ଏହି ଭ୍ରମ କିପରି ହୁଏ, ଯାହା ଜଣେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ନ୍ତି? ସେମାନେ ଏକେ ଧରମରେ ଅଛିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିପରି ଅତିରିକ୍ତ ଭାବରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି?
ପୂର୍ଵମାତ୍ମଜଯଂ କୃତ୍ଵା ଜେତୁମିଚ୍ଛଂତି ମଂତ୍ରିଣଃ । ତତୋ ଭୃତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପୌରାଂଶ୍ଚ ଜିଗୀଷଂତେ ତଥା ରିପୂନ୍
ପ୍ରଥମେ ନିଜକୁ ଜିତିବା ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଜିତିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି; ତାପରେ ସେମାନେ ଦାସ, ପୌର ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
କ୍ରମେଣାନେନ ଜେଷ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ ସସାଗରାମ୍ । ଇତ୍ଯାସକ୍ତଧିଯୋ ମୃତ୍ଯୁଂ ନ ପଶ୍ଯଂତ୍ଯଵିଦୂରଗମ୍
ଏହି କ୍ରମରେ ଆମେ ସାଗର ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଜିତିବାକୁ ସୋଚି, ମନ ଏହି ଆଶାରେ ଲଗିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ନିକଟରେ ଥିବା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସମୁଦ୍ରା ଵରଣଂ ଯାତି ଭୂମଂଡଲମଥୋ ଵଶମ୍ । କିଯଦାତ୍ମଜଯସ୍ଯୈତନ୍ମୁକ୍ତିରାତ୍ମଜଯେ ଫଲମ୍
ସମୁଦ୍ର ସୀମା ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ନିଜ ଅଧିନରେ ଆସିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ଜିତିବାରେ କେତେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏହାର ଫଳ କଣ?
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ପୂର୍ଵଜା ଯାତା ଯାଂ ନାଦାଯ ଗତଃ ପିତା । ତାଂ ମାମତୀଵ ମୂଢତ୍ଵାଜ୍ଜେତୁମିଚ୍ଛଂତି ପାର୍ଥିଵାଃ
ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଗଲେ, ସେଠାରୁ କିଛି ନେଇନଥିଲେ, ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମୋତେ ଜିତିବାକୁ ଅତି ମୂଢ଼ତାରେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ମତ୍କୃତେ ପିତୃପୁତ୍ରାଣାଂ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଚାପି ଵିଗ୍ରହଃ । ଜାଯତେତ୍ଯଂତମୋହେନ ମମତ୍ଵାଦୃତଚେତସାମ୍
ମୋ ପାଇଁ ପିତାପୁତ୍ର, ଭାଇଭାଇ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ହୁଏ; ଏହା ସମସ୍ତ ମୂଢ଼ତା ଓ ମମତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ପୃଥ୍ଵୀ ମମେଯଂ ସକଲା ମମୈଷା ମଦନ୍ଵଯସ୍ଯାପି ଚ ଶାଶ୍ଵତୀଯମ୍ । ଯୋଯୋ ମୃତେଽନ୍ଯତ୍ର ବଭୂଵ ରାଜା କୁବୁଦ୍ଧିରାସୀଦିତି ତସ୍ଯତସ୍ଯ
ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ମୋର, ଏହା ମୋ ଓ ମୋର ବଂଶର ଚିରକାଳର; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯେଉଁ ରାଜା ଅନ୍ୟଠାରେ ହେଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମମତ୍ଵାଦୃତଚିତ୍ତମେକଂ ଵିହାଯ ମାଂ ମୃତ୍ଯୁଵଶଂ ଵ୍ରଜଂତମ୍ । ତସ୍ଯାନୁଯସ୍ତସ୍ଯ କଥଂ ମମତ୍ଵଂ ହୃଦ୍ଯାସ୍ପଦଂ ମତ୍ପ୍ରଭଵଂ କରୋତି
ଏକ ମନ ଯେଉଁଠି ମମତାରେ ବନ୍ଧା, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମୋରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମମତା କିପରି ବସିଯାଏ?
ପୃଥ୍ଵୀ ମମୈଷାଽଽଶୁ ପରିତ୍ଯଜୈନାଂ ଵଦଂତି ଯେ ଦୂତମୁଖୈସ୍ସ୍ଵଶତ୍ରୂନ୍ । ନରାଧିପାସ୍ତେଷୁ ମମାତିହାସଃ ପୁନଶ୍ଚ ମୂଢେଷୁ ଦଯାଽଭ୍ଯୁପୈତି
ଏହି ପୃଥିବୀ ମୋର—ତୁରନ୍ତ ଏହାକୁ ଛାଡ଼!—ଏପରି ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ଦୂତ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେ କୁ କହନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ମମତା ବେଶି, ତଥାପି ମୂଢ଼ମାନେ ପାଇଁ ପୁଣି ଦୟା ଉପଜେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯେତେ ଧରଣୀଗୀତାଶ୍ଶ୍ଲୋକା ମୈତ୍ରେଯ ଯୈଶ୍ଶ୍ରୁତାଃ । ମମତ୍ଵଂ ଵିଲଯଂ ଯାତି ତପତ୍ଯର୍କେ ଯଥା ହିମମ୍
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏହିଭଳି, ମୈତ୍ରେୟ, ଏହା ହେଉଛି ପୃଥିବୀ ଗୀତାର ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ; ଏମାନେ ଶୁଣିଲେ, ମମତା ଗଳିଯାଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପରେ ହିମ ପିଗଳିଯାଏ।