ଦେଵାପିର୍ବାଲ ଏଵାରଣ୍ଯଂ ଵିଵେଶ ॥ ୪,୨୦.
ଦେବାପି ଛୁଆଁ ବେଳେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଶନ୍ତନୁସ୍ତୁ ମହୀପାଲୋଽଭୂତ୍ ॥ ୪,୨୦.
ଶାନ୍ତନୁ ରାଜା ହେଲେ।
ଅଯଂ ଚ ତସ୍ଯ ଶ୍ଲୋକଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଗୀଯତେ ॥ ୪,୨୦.
ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପୃଥିବୀରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଗାଯାଯାଏ।
ଯଂଯଂ କରାଭ୍ଯାଂ ସ୍ପୃଶତି ଵୀର୍ଣଂ ଯୌଵନମେତି ସଃ । ଶାନ୍ତିଂ ଚାପ୍ନୋତି ଯେନାଗ୍ର୍ଯାଂ କର୍ମଣା ତେନ ଶନ୍ତନୁଃ ॥ ୪,୨୦.
ଯାହାକୁ ସେ ନିଜ ହାତରେ ଛୁଏ, ସେ ଯୁବା ହୁଏ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତନୁ ଶାନ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ଚ ଶନ୍ତନୋର୍ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ଦେଵୋ ନ ଵଵର୍ଷ ॥ ୪,୨୦.
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବାରହ ବର୍ଷ ଧରି ବର୍ଷା ହେଲା ନାହିଁ।
ତତଶ୍ଚାଶେଷରାଷ୍ଟ୍ରଵିନାଶମଵେକ୍ଷ୍ଯାସୌ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣାନପୃଚ୍ଛତ୍କସ୍ମାଦସ୍ମାକଂ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଦେଵୋ ନ ଵର୍ଷତି କୋ ମମାପରାଧ ଇତି ॥ ୪,୨୦.
ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—'ଆମ ଦେଶରେ ବର୍ଷା କାହିଁକି ହେଉନାହିଁ? ମୋର କଣ ଦୋଷ?'
ତତଶ୍ଚ ତମୂଚୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ॥ ୪,୨୦.
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଗ୍ରଜସ୍ଯ ତେ ହୀଯମଵନିସ୍ତ୍ଵଯା ସଂଭୁଜ୍ଯତେ ଅତଃ ପରିଵେତ୍ତା ତ୍ଵମିତ୍ଯୁକ୍ତଃସ ରାଜା ପୁନସ୍ତାନପୃଚ୍ଛତ୍ ॥ ୪,୨୦.
'ତୁମେ ତୁମ ଭାଇର ଦେଶ ଉପଭୋଗ କରୁଛ, ଏହିଠାରୁ ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟରେ ରାଜ୍ୟ ରଖିଛ।' ଏମିତି କହିବା ପରେ, ରାଜା ପୁଣି ସେମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କିଂ ମଯାତ୍ର ଵିଧେଯମିତି ॥ ୪,୨୦.
'ଏଠିରେ ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ତତସ୍ତେ ପୁନରପ୍ଯୂଚୁଃ ॥ ୪,୨୦.
ତାପରେ ସେମାନେ ପୁଣି କହିଲେ।
ଯାଵଦ୍ଦେଵାପିର୍ନ ପତନାଦିଭିର୍ ଦୋଷୈରଭିଭୂଯତେ ତାଵଦେତତ୍ତସ୍ଯାର୍ହଂ ରାଜ୍ଯମ୍ ॥ ୪,୨୦.
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବାପି ଧର୍ମରୁ ପତନ ଭଳି ଦୋଷରେ ପରାଜିତ ହେଉନାହାନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉଚିତ ଅଧିକାର ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ତଦଲମେତେନ ତୁ ତସ୍ମୈ ଦୀଯତାମିତ୍ଯୁକ୍ତେ ତସ୍ଯଂ ମନ୍ତ୍ରିପ୍ରଵରେଣାଶ୍ମରାଵିଣା ତତ୍ରାରଣ୍ଯେ ତପସ୍ଵିନୋ ଵେଦଵାଦଵିରୋଧଵକ୍ତାରଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତାଃ ॥ ୪,୨୦.
ଏହିପରି କୁହାଯିବା ପରେ—‘ଏତେ ହେଲା, ଏହି ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ’—ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅଶ୍ମରାବିନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ମତ ସହିତ ସମ୍ମତ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ।
ତୈରସ୍ଯାପ୍ଯତିଋଜୁମତେର୍ମହୀପତିପୁତ୍ରସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵେଦଵାଦଵିରୋଧମାର୍ଗାନୁସାରିଣ୍ଯକ୍ରିଯତ ॥ ୪,୨୦.
ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ନ୍ୟାୟବାନ୍, ତାଙ୍କର ମନକୁ ବେଦ ମତକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିବା ପଥରେ ଚଲିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିଦେଲେ।
ରାଜା ଚ ଶନ୍ତନୁର୍ଦ୍ଵିଜଵଚନୋତ୍ପନ୍ନପରିଦେଵନଶୋକସ୍ତାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାନଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵାଗ୍ରଜସ୍ଯ ପ୍ରଦାନାଯାରଣ୍ଯଂ ଜଗାମ ॥ ୪,୨୦.
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କଥାରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ, ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତଦାଶ୍ରମମୁପଗତାଶ୍ଚ ତମଵନତମଵନୀପତିପୁତ୍ରଂ ଦେଵାପିମୁପତସ୍ଥୁଃ ॥ ୪,୨୦.
ସେମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ରାଜପୁତ୍ର ଦେବାପିଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦଵାଦାନୁବନ୍ଧୀନି ଵଚାଂସି ରାଜ୍ଯମଗ୍ରଜେନ କର୍ତଵ୍ଯମିତ୍ଯର୍ଥଵନ୍ତି ତମୂଚୁଃ ॥ ୪,୨୦.
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ମତ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ କଥା କହି, ‘ଏହି ରାଜ୍ୟ ବଡ଼ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହେବା ଉଚିତ’ ବୋଲି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅସାଵପି ଦେଵାପିର୍ଵେଦଵାଦଵିରୋଧଯୁକ୍ତିଦୂଷିତମନେକପ୍ରକାରଂ ତାନାହ ॥ ୪,୨୦.
କିନ୍ତୁ ଦେବାପି ବେଦ ମତକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିବା ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ସେମାନଙ୍କ କଥାକୁ ଖଣ୍ଡନ କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତତସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଶନ୍ତନୁମୂଚୁଃ ॥ ୪,୨୦.
ତାପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଗଚ୍ଛ ହେ ରାଜନ୍ନଲମତ୍ରାତିନିର୍ବଧେନ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଏଵାସାଵନା ଵୃଷ୍ଟିଦୋଷଃ ପତିତୋଯମନାଦିକାଲମଭିହିତଵେଦଵଚନଦୂଷଣୋଚ୍ଚରଣାତ୍ ॥ ୪,୨୦.
‘ଆସନ୍ତୁ ରାଜା, ଏହି ବିଳମ୍ବ ଚାଲିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ବେଦ ମତକୁ ବିରୋଧ କରିଥିବା କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ ହେବାରୁ ଯେଉଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବର୍ଷା ନ ହେବାର ଦୋଷ ଥିଲା, ଏହା ଏବେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।’
ପତିତେ ଚାଗ୍ରଜେ ନୈଵ ତେ ପରିଵେତୃତ୍ଵଂ ଭଵତୀତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶନ୍ତନୁଃସ୍ଵପୁରମାଗମ୍ଯ ରାଜ୍ଯମକରୋତ୍ ॥ ୪,୨୦.
‘ବଡ଼ ଭାଇ ପତିତ ହେଲେ, ତୁମେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବାକୁ ପାରିବେ ନାହିଁ’ ବୋଲି କୁହିଲେ; ଏହା ଶୁଣି ଶାନ୍ତନୁ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।
ଵେଦଵାଦଵିରୋଧଵଚନୋଚ୍ଚାରଣଦୂଷିତେ ଚ ତସ୍ମିନ୍ଦେଵାପୌ ତିଷ୍ଠତ୍ଯପି ଜ୍ଯେଷ୍ଠଭ୍ରାତର୍ଯଖିଲସସ୍ଯନିଷ୍ପତ୍ତଯେ ଵଵର୍ଷ ଭଗଵାନ୍ପର୍ଜନ୍ଯଃ ॥ ୪,୨୦.
ଦେବାପି ବେଦ ମତକୁ ବିରୋଧ କରିଥିବା କଥା କହି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ଭି ଭଗବାନ ପର୍ଜନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବର୍ଷା କରିଲେ।
ବାହ୍ଲୀକାତ୍ସୋମଦତ୍ତଃ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍ ॥ ୪,୨୦.
ବାହ୍ଲିକଙ୍କ ଘରେ ସୋମଦତ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସୋମଦତ୍ତସ୍ଯାପି ଭୂରିଭୂରିଶ୍ରଵଶଲ୍ଯସଂଜ୍ଞାସ୍ତ୍ରଯଃ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଃ ॥ ୪,୨୦.
ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ତିନିଜଣ ପୁଅ ହେଲେ—ଭୂରି, ଭୂରିଶ୍ରବା, ଓ ଶଲ୍ୟ।
ଶନ୍ତନୋରପ୍ଯମରନଦ୍ଯାଂ ଜାହ୍ନଵ୍ଯାମୁଦାରକୀର୍ତିରଶେଷଶାସ୍ତ୍ରର୍ଥଵିଦ୍ଭୀଷ୍ମଃ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍ ॥ ୪,୨୦.
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଜହ୍ନବୀ ନଦୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ।
ସତ୍ଯଵତ୍ଯାଂ ଚ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୌ ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରାଵୁତ୍ପାଦଯାମାସ ଶନ୍ତନୁଃ ॥ ୪,୨୦.
ଶାନ୍ତନୁ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ—ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ଓ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ—ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦସ୍ତୁ ବାଲ ଏଵ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦେନୈଵ ଗନ୍ଧର୍ଵୋଣାହଵେ ନିହତଃ ॥ ୪,୨୦.
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ, ଏଉଁଠି ଛୋଟ ଥିବାବେଳେ, ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୋଽପି କାଶୀରାଜତନଯେ ଅଂବାଂଵାଲିକେ ଉପଯେମେ ॥ ୪,୨୦.
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ କାଶୀରାଜଙ୍କ ଝିଅ ଅମ୍ବା ଓ ବାଲିକାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।
ତଦୁପଭୋଗାତିଖେଦାଚ୍ଚ ଯକ୍ଷ୍ମଣା ଗୃହୀତଃ ସ ପଞ୍ଚତ୍ଵମଗମତ୍ ॥ ୪,୨୦.
ଅତିରିକ୍ତ ଭୋଗ ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡି, ସେ ଯକ୍ଷ୍ମା ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ।
ସତ୍ଯଵତୀନିଯୋଗାଚ୍ଚ ମତ୍ପୁତ୍ରଃ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନୋ ମାତୁର୍ଵଚନମନତିକ୍ରମଣୀଯମିତି କୃତ୍ଵା ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପାଣ୍ଡୁତତ୍ପ୍ରହିତଭୁଜିଷ୍ଯାଯାଂ ଵିଦୁରଂ ଚୋତ୍ପାଦଯାମାସ ॥ ୪,୨୦.
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୋ ପୁଅ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ କଥାକୁ ଅଟଳ ମନେ କରି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଭିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ଗୋତ୍ରରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପଠାଇଦେଇଥିବା ଦାସୀ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଧତରାଷ୍ଟ୍ରୋପି ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଦୁଃ ଶାସନପ୍ରଧାନଂ ପୁତ୍ରଶତମୁତ୍ପାଦଯାମାସ ॥ ୪,୨୦.
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଦୁଃଶାସନ ମୁଖ୍ୟ ହୋଇ, ଶତାଧିକ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।