ଇତ୍ଯେତେ ମଯା ମାଗଧା ଭୂପାଲାଃ କଥିତାଃ
ଏଭଳି ମୁଁ ମାଗଧ ରାଜାମାନଙ୍କ କଥା କହିଲି।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ପରୀକ୍ଷିତଶ୍ଚ ଜନମେଜଯଶ୍ରୁତସେନୋଗ୍ରସେନଭୀମସେନାଶ୍ଚାତ୍ଵାରଃ ପୁତ୍ରାଃ ॥ ୪,୨୦.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଚାରିପୁଅ ଥିଲେ—ଜନମେଜୟ, ଶ୍ରୁତସେନ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଭୀମସେନ।
ଜହ୍ନୋସ୍ତୁ ସୁରଥୋନାମାତ୍ମଜୋ ବଭୂଵ ॥ ୪,୨୦.
ଜହ୍ନୁଙ୍କର ପୁଅଙ୍କ ନାମ ସୁରଥ ଥିଲା।
ତସ୍ଯାପି ଵିଦୂରଥଃ ॥ ୪,୨୦.
ସୁରଥଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବିଦୂରଥ।
ତସ୍ମାତ୍ସାର୍ଵଭୋମଃସାର୍ଵଭୌମାଜ୍ଜଯତ୍ସେନସ୍ତସ୍ମାଦାରାଧିତସ୍ତତଶ୍ଚାଯୁତାଯୁରଯୁତାଯୋରକ୍ରୋଧନଃ ॥ ୪,୨୦.
ବିଦୂରଥଙ୍କଠାରୁ ସାର୍ବଭୌମ, ସାର୍ବଭୌମଙ୍କଠାରୁ ଜୟସେନ, ଜୟସେନଙ୍କଠାରୁ ଆରାଧିତ, ଆରାଧିତଙ୍କଠାରୁ ଆୟୁତାୟୁ, ଆୟୁତାୟୁଙ୍କଠାରୁ ଅକ୍ରୋଧନ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵାତିଥିଃ ॥ ୪,୨୦.
ଅକ୍ରୋଧନଙ୍କଠାରୁ ଦେବାତିଥି ଜନ୍ମିଲେ।
ତତଶ୍ଚ ଋକ୍ଷୋଽନ୍ଯୋଭଵତ୍ ॥ ୪,୨୦.
ତାଙ୍କଠାରୁ ପୁଣି ଋକ୍ଷ ଜନ୍ମିଲେ।
ଋକ୍ଷାଦ୍ଭୀମସେନସ୍ତତଶ୍ଚ ଦିଲୀପଃ ॥ ୪,୨୦.
ଋକ୍ଷଙ୍କଠାରୁ ଭୀମସେନ ଓ ତାଙ୍କଠାରୁ ଦିଳୀପ ଜନ୍ମିଲେ।
ଦିଲୀପାତ୍ପ୍ରତୀପଃ ॥ ୪,୨୦.
ଦିଳୀପଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରତୀପ ଜନ୍ମିଲେ।
ତସ୍ଯାପି ଦେଵାପିଶନ୍ତନୁବାହ୍ଲୀକସଂଜ୍ଞାସ୍ତ୍ରଯଃ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଃ ॥ ୪,୨୦.
ପ୍ରତୀପଙ୍କ ତିନିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ—ଦେବାପି, ଶାନ୍ତନୁ ଓ ବାହ୍ଲୀକ।
ଦେଵାପିର୍ବାଲ ଏଵାରଣ୍ଯଂ ଵିଵେଶ ॥ ୪,୨୦.
ଦେବାପି ଛୁଆଁ ବେଳେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଶନ୍ତନୁସ୍ତୁ ମହୀପାଲୋଽଭୂତ୍ ॥ ୪,୨୦.
ଶାନ୍ତନୁ ରାଜା ହେଲେ।
ଅଯଂ ଚ ତସ୍ଯ ଶ୍ଲୋକଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଗୀଯତେ ॥ ୪,୨୦.
ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପୃଥିବୀରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଗାଯାଯାଏ।
ଯଂଯଂ କରାଭ୍ଯାଂ ସ୍ପୃଶତି ଵୀର୍ଣଂ ଯୌଵନମେତି ସଃ । ଶାନ୍ତିଂ ଚାପ୍ନୋତି ଯେନାଗ୍ର୍ଯାଂ କର୍ମଣା ତେନ ଶନ୍ତନୁଃ ॥ ୪,୨୦.
ଯାହାକୁ ସେ ନିଜ ହାତରେ ଛୁଏ, ସେ ଯୁବା ହୁଏ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତନୁ ଶାନ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ଚ ଶନ୍ତନୋର୍ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ଦେଵୋ ନ ଵଵର୍ଷ ॥ ୪,୨୦.
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବାରହ ବର୍ଷ ଧରି ବର୍ଷା ହେଲା ନାହିଁ।
ତତଶ୍ଚାଶେଷରାଷ୍ଟ୍ରଵିନାଶମଵେକ୍ଷ୍ଯାସୌ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣାନପୃଚ୍ଛତ୍କସ୍ମାଦସ୍ମାକଂ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଦେଵୋ ନ ଵର୍ଷତି କୋ ମମାପରାଧ ଇତି ॥ ୪,୨୦.
ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—'ଆମ ଦେଶରେ ବର୍ଷା କାହିଁକି ହେଉନାହିଁ? ମୋର କଣ ଦୋଷ?'
ତତଶ୍ଚ ତମୂଚୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ॥ ୪,୨୦.
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଗ୍ରଜସ୍ଯ ତେ ହୀଯମଵନିସ୍ତ୍ଵଯା ସଂଭୁଜ୍ଯତେ ଅତଃ ପରିଵେତ୍ତା ତ୍ଵମିତ୍ଯୁକ୍ତଃସ ରାଜା ପୁନସ୍ତାନପୃଚ୍ଛତ୍ ॥ ୪,୨୦.
'ତୁମେ ତୁମ ଭାଇର ଦେଶ ଉପଭୋଗ କରୁଛ, ଏହିଠାରୁ ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟରେ ରାଜ୍ୟ ରଖିଛ।' ଏମିତି କହିବା ପରେ, ରାଜା ପୁଣି ସେମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କିଂ ମଯାତ୍ର ଵିଧେଯମିତି ॥ ୪,୨୦.
'ଏଠିରେ ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ତତସ୍ତେ ପୁନରପ୍ଯୂଚୁଃ ॥ ୪,୨୦.
ତାପରେ ସେମାନେ ପୁଣି କହିଲେ।
ଯାଵଦ୍ଦେଵାପିର୍ନ ପତନାଦିଭିର୍ ଦୋଷୈରଭିଭୂଯତେ ତାଵଦେତତ୍ତସ୍ଯାର୍ହଂ ରାଜ୍ଯମ୍ ॥ ୪,୨୦.
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବାପି ଧର୍ମରୁ ପତନ ଭଳି ଦୋଷରେ ପରାଜିତ ହେଉନାହାନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉଚିତ ଅଧିକାର ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ତଦଲମେତେନ ତୁ ତସ୍ମୈ ଦୀଯତାମିତ୍ଯୁକ୍ତେ ତସ୍ଯଂ ମନ୍ତ୍ରିପ୍ରଵରେଣାଶ୍ମରାଵିଣା ତତ୍ରାରଣ୍ଯେ ତପସ୍ଵିନୋ ଵେଦଵାଦଵିରୋଧଵକ୍ତାରଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତାଃ ॥ ୪,୨୦.
ଏହିପରି କୁହାଯିବା ପରେ—‘ଏତେ ହେଲା, ଏହି ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ’—ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅଶ୍ମରାବିନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ମତ ସହିତ ସମ୍ମତ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ।
ତୈରସ୍ଯାପ୍ଯତିଋଜୁମତେର୍ମହୀପତିପୁତ୍ରସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵେଦଵାଦଵିରୋଧମାର୍ଗାନୁସାରିଣ୍ଯକ୍ରିଯତ ॥ ୪,୨୦.
ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ନ୍ୟାୟବାନ୍, ତାଙ୍କର ମନକୁ ବେଦ ମତକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିବା ପଥରେ ଚଲିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିଦେଲେ।
ରାଜା ଚ ଶନ୍ତନୁର୍ଦ୍ଵିଜଵଚନୋତ୍ପନ୍ନପରିଦେଵନଶୋକସ୍ତାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାନଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵାଗ୍ରଜସ୍ଯ ପ୍ରଦାନାଯାରଣ୍ଯଂ ଜଗାମ ॥ ୪,୨୦.
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କଥାରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ, ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତଦାଶ୍ରମମୁପଗତାଶ୍ଚ ତମଵନତମଵନୀପତିପୁତ୍ରଂ ଦେଵାପିମୁପତସ୍ଥୁଃ ॥ ୪,୨୦.
ସେମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ରାଜପୁତ୍ର ଦେବାପିଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦଵାଦାନୁବନ୍ଧୀନି ଵଚାଂସି ରାଜ୍ଯମଗ୍ରଜେନ କର୍ତଵ୍ଯମିତ୍ଯର୍ଥଵନ୍ତି ତମୂଚୁଃ ॥ ୪,୨୦.
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ମତ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ କଥା କହି, ‘ଏହି ରାଜ୍ୟ ବଡ଼ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହେବା ଉଚିତ’ ବୋଲି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅସାଵପି ଦେଵାପିର୍ଵେଦଵାଦଵିରୋଧଯୁକ୍ତିଦୂଷିତମନେକପ୍ରକାରଂ ତାନାହ ॥ ୪,୨୦.
କିନ୍ତୁ ଦେବାପି ବେଦ ମତକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିବା ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ସେମାନଙ୍କ କଥାକୁ ଖଣ୍ଡନ କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତତସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଶନ୍ତନୁମୂଚୁଃ ॥ ୪,୨୦.
ତାପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଗଚ୍ଛ ହେ ରାଜନ୍ନଲମତ୍ରାତିନିର୍ବଧେନ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଏଵାସାଵନା ଵୃଷ୍ଟିଦୋଷଃ ପତିତୋଯମନାଦିକାଲମଭିହିତଵେଦଵଚନଦୂଷଣୋଚ୍ଚରଣାତ୍ ॥ ୪,୨୦.
‘ଆସନ୍ତୁ ରାଜା, ଏହି ବିଳମ୍ବ ଚାଲିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ବେଦ ମତକୁ ବିରୋଧ କରିଥିବା କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ ହେବାରୁ ଯେଉଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବର୍ଷା ନ ହେବାର ଦୋଷ ଥିଲା, ଏହା ଏବେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।’
ପତିତେ ଚାଗ୍ରଜେ ନୈଵ ତେ ପରିଵେତୃତ୍ଵଂ ଭଵତୀତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶନ୍ତନୁଃସ୍ଵପୁରମାଗମ୍ଯ ରାଜ୍ଯମକରୋତ୍ ॥ ୪,୨୦.
‘ବଡ଼ ଭାଇ ପତିତ ହେଲେ, ତୁମେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବାକୁ ପାରିବେ ନାହିଁ’ ବୋଲି କୁହିଲେ; ଏହା ଶୁଣି ଶାନ୍ତନୁ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।