ପରାଶର ଉଵାଚ । ଇତ୍ଯେଷ ସମାସତସ୍ତେ କଥିତଃ, ତୂର୍ଵ୍ଵସୋର୍ଵଶମଵଧାରଯ ।। ୪-୧୬-
ପରାଶର କହିଲେ: ଏଭଳି ସାରାଂଶ ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ଏବେ ତୁର୍ବସୁଙ୍କ ବଂଶ କଥା ଶୁଣ।
ତୁର୍ଵ୍ଵସୋର୍ଵହ୍ରିରାତ୍ମଜଃ, ଵହ୍ରର୍ଗୋଭାନୁଃ ତ୍ରୈଶାମ୍ବଃ, ତସ୍ମାଜ୍ଵ କରନ୍ଧମଃ, ତସ୍ମାଦପି ତତଶ୍ଵ ମରୁତ୍ତଃ, ସୋଽନପତ୍ଯୋଽଭଵତ୍ । ତତଶ୍ଵ ପୌରଵଂ ଦୁଷ୍ମନ୍ତ ପୁତ୍ରମକଲ୍ପଯତ୍ । ଏଵଂ ଯଯାତିଶାପାତ୍ ତଦ୍ଵଂଶଃ ପୌରଵଂ ଵଂଶମାଶ୍ରିତଵାନ୍ ।। ୪-୧୬-
ତୁର୍ବସୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବହ୍ନି, ବହ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ଗୋଭାନୁ, ଗୋଭାନୁଙ୍କ ପୁଅ ତ୍ରୈଶାମ୍ବ, ତାଙ୍କଠାରୁ କରନ୍ଧମ, ସେଠାରୁ ମରୁତ୍ତ। ମରୁତ୍ତଙ୍କ ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ପୌରବଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଷ୍ମନ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ। ଏଭଳି ଯୟାତିଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ବଂଶ ପୌରବ ବଂଶରେ ଲିନ ହେଲା।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଦ୍ରୁହ୍ଯୋସ୍ତୁ ତନଯୋ ବଭ୍ରୁଃ ॥ ୪,୧୭.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବଭ୍ରୁ।
ବଭ୍ରୋଃସେତୁଃ ॥ ୪,୧୭.
ବଭ୍ରୁଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ସେତୁ।
ସେତୁପୁତ୍ର ଆରବ୍ଧନାମା ॥ ୪,୧୭.
ସେତୁଙ୍କର ପୁଅର ନାମ ଥିଲା ଆରବ୍ଧ।
ଆରବ୍ଧସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ଗାନ୍ଧାରଃ ଗାନ୍ଧାରସ୍ଯ ଧର୍ମଃ ଧର୍ମାତ୍ଘୃତଃ ଘୃତାତ୍ଦୁର୍ଦମଃ ତତଃ ପ୍ରଚେତାଃ ॥ ୪,୧୭.
ଆରବ୍ଧଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଗାନ୍ଧାର; ଗାନ୍ଧାରଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଧର୍ମ; ଧର୍ମଙ୍କୁ ଘୃତ ମିଳିଲେ; ଘୃତଙ୍କୁ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ମିଳିଲେ; ଦୁର୍ଦ୍ଦମଙ୍କୁ ପ୍ରଚେତା ମିଳିଲେ।
ପ୍ରଚେତସଃ ପୁତ୍ରଃ ଶତଧର୍ମଃ ବହୁଲାନାଂ ମ୍ଲେଛାନାମୁଦୀଚ୍ଯାନାମାଧିପତ୍ଯମକରୋତ୍ ॥ ୪,୧୭.
ପ୍ରଚେତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଶତଧର୍ମ, ଯିଏ ଉତ୍ତର ଦିଗର ବହୁ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜନଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ । ପୂରୋର୍ଜନମେଜଯସ୍ତସ୍ଯାପି ପ୍ରଚିନ୍ଵାନ୍ ପ୍ରଚିନ୍ଵତଃ ପ୍ରଵୀରଃ ପ୍ରଵୀରାନ୍ମନସ୍ଯୁର୍ମନସ୍ଯୋଶ୍ଚାଭଯଦଃ ତସ୍ଯାପି ସୁଦ୍ଯୁସ୍ସୁଦ୍ଯୋ ର୍ବହୁଗତଃ ତସ୍ଯାପି ସଂଯାତିସ୍ସଂଯାତେରହଂଯାତିଃ ତତୋ ରୌଦ୍ରା ଶ୍ଵଃ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ, ପୁରୁଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଜନମେଜୟ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରଚିନ୍ବାନ; ପ୍ରଚିନ୍ବାନଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରବୀର; ପ୍ରବୀରଙ୍କର ପୁଅ ମନସ୍ୟୁ; ମନସ୍ୟୁଙ୍କର ପୁଅ ଅଭୟଦ; ଅଭୟଦଙ୍କର ପୁଅ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ; ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ପୁଅ ବହୁଗତ; ବହୁଗତଙ୍କର ପୁଅ ସଂୟାତି; ସଂୟାତିଙ୍କର ପୁଅ ଅହଂୟାତି; ଅହଂୟାତିଙ୍କୁ ରୌଦ୍ରାଶ୍ୱ ମିଳିଲେ।
ଋତେଷୁକକ୍ଷେଷୁସ୍ଥଂଡିଲେଷୁକୃତେଷୁଜଲେଷୁଧର୍ମେଷୁଧୃତେଷୁସ୍ଥଲେଷୁସନ୍ନତେଷୁଵନେଷୁନାମାନୋ ରୌଦ୍ରା ଶ୍ଵସ୍ଯ ଦଶ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଃ
ରୌଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କର ଦଶଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି ଋତେଷୁ, କକ୍ଷେଷୁ, ସ୍ଥଣ୍ଡିଳେଷୁ, କୃତେଷୁ, ଜଳେଷୁ, ଧର୍ମେଷୁ, ଧୃତେଷୁ, ଥଳେଷୁ, ସନ୍ନତେଷୁ ଓ ବନେଷୁ।
ଋତେଷୋରଂତିନାରଃ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍
ଋତେଷୁଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଅଂତିନାର।
ସୁମତିମପ୍ରତିରଥଂ ଧ୍ରୁଵଂ ଚାପ୍ଯଂତିନାରଃ ପୁତ୍ରାନଵାପ
ଅଂତିନାରଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଥିଲେ ସୁମତି, ଅପ୍ରତିରଥ ଓ ଧ୍ରୁବ।
ଅପ୍ରତିରଥସ୍ଯ କଣ୍ଵଃ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍
ଅପ୍ରତିରଥଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ କଣ୍ବ।
ତସ୍ଯାପି ମେଧାତିଥିଃ
କଣ୍ବଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ମେଧାତିଥି।
ଯତଃ କଣ୍ଵାଯନା ଦ୍ଵିଜା ବଭୂଵୁଃ
ତାଙ୍କଠାରୁ କଣ୍ବାୟନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଅପ୍ରତିରଥସ୍ଯାପରଃ ପୁତ୍ରୋଽଭୂଦୈଲୀନଃ
ଅପ୍ରତିରଥଙ୍କର ଆଉ ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ ଏଇଳୀନ।
ଐଲୀନସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଯଂତାଦ୍ଯାଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଃ
ଏଇଳୀନଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଥିଲେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ।
ଦୁଷ୍ଯଂତାଚ୍ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତୀ ଭରତୋଽଭୂତ୍
ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଭରତ।
ଯନ୍ନାମହେତୁର୍ଦେଵୈଶ୍ଶ୍ଲୋକୋ ଗୀଯତେ
ତାଙ୍କ ନାମରେ ଦେବତାମାନେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥାନ୍ତି।
ମାତା ଭସ୍ତ୍ର ପିତୁଃ ପୁତ୍ରୋ ଯେନ ଜାତଃ ସ ଏଵ ସଃ । ଭରସ୍ଵ ପୁତ୍ରଂ ଦୁଷ୍ଯଂତମାଵମଂସ୍ଥାଶ୍ଶକୁଂତଲାମ୍
ମାଆ ହେଉଛନ୍ତି ଧମ୍ସା, ବାପା ହେଉଛନ୍ତି ଜନକ; ଯେଉଁ ପୁଅ ତାଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିଛି, ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ ପୁଅ। 'ତୁମେ ତୁମର ପୁଅ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ଶକୁନ୍ତଳାକୁ ଅବହେଳା କରନି।'
ରେତୋଧାଃ ପୁତ୍ରୋ ନଯତି ନରଦେଵ ଯମକ୍ଷଯାତ୍ । ତ୍ଵଂ ଚାସ୍ଯ ଧାତା ଗର୍ଭସ୍ଯ ସତ୍ଯମାହ ଶକୁଂତଲା
ପୁଅ ବାପାଙ୍କର ବୀଜରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଦ୍ୱାରା ରାଜାକୁ ଯମର ଗୃହରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏବଂ ତୁମେ ଏହି ଗର୍ଭର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା — ଶକୁନ୍ତଳା ସତ୍ୟ କହିଥିଲେ।
ଭରତସ୍ଯ ପତ୍ନିତ୍ରଯେ ନଵ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଃ
ଭରତଙ୍କର ତିନିଜଣୀ ଝିଅରୁ ନଉଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ନୈତେ ମମାନୁରୂପା ଇତ୍ଯଭିହିତାସ୍ତନ୍ମାତରଃ ପରିତ୍ଯାଗଭଯାତ୍ତତ୍ପୁତ୍ରାଞ୍ଜଘ୍ନୁଃ
ସେମାନଙ୍କ ମାଆମାନେ, 'ଏହି ପୁଅମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି' ବୋଲି କହାଯିବା ପରେ, ପତି ଛାଡିଦେବେ ବୋଲି ଭୟରେ ସେହି ପୁଅମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ତତୋସ୍ଯ ଵିତଥେ ପୁତ୍ରଜନ୍ମନି ପୁତ୍ରାର୍ଥିନୋ ମରୁତ୍ସୋମଯାଜିନୋ ଦୀର୍ଘତମସଃ ପାର୍ଷ୍ଣ୍ଯପାସ୍ତଦ୍ବୃହସ୍ପତିଵୀର୍ଯାଦୁତଥ୍ଯପତ୍ନ୍ଯାଂ ମମତାଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଭରଦ୍ଵାଜାଖ୍ଯଃ ପୁତ୍ରୋ ମରୁଦ୍ଭିର୍ଦତ୍ତଃ
ତାପରେ, ପୁଅ ହେବାରେ ଅସଫଳ ହେଲେ, ମାରୁତମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସୋମଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ଭରତଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଅ ଚାହିଁ, ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କ ଝିଅ ଓ ଉତଥ୍ୟଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ମମତାଙ୍କୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏକ ପୁଅ ଦେଲେ, ଯାହାର ନାମ ଥିଲା ଭରଦ୍ୱାଜ।
ତସ୍ଯାପି ନାମନିର୍ଵଚନଶ୍ଲୋକଃ ପଠ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ଏହି ନାମର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିବା ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ାଯାଏ।
ମୂଢେ ଭର ଦ୍ଵାଜମିମଂ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ବୃହସ୍ପତେ । ଯାତୌ ଯଦୁକ୍ତ୍ଵା ପିତରୌ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତତସ୍ତ୍ଵଯମ୍ ଇତି
'ବୃହସ୍ପତି, ଏହି ଭାରକୁ ଉଠା, ଏହି ଶିଶୁ ଭରଦ୍ୱାଜକୁ ନେ'—ଏଭଳି କହି ଦୁଇଜଣ ମାତାପିତା ଚାଲିଗଲେ। ଏହିଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଭରଦ୍ୱାଜ ବୋଲାଯାଏ।
ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ସ ତସ୍ଯ ଵିତଥେ ପୁତ୍ରଜନ୍ମନି ମରୁଦ୍ଭିର୍ଦତ୍ତଃ ତତୋ ଵିତଥସଂଜ୍ଞାମଵାପ
ପୁଅ ହେବାରେ ଅସଫଳ ହେବାବେଳେ ମାରୁତମାନେ ଯିଏ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ସେଠାରୁ ତାଙ୍କୁ 'ବିତଥ' ନାମ ମିଳିଲା।
ଵିତଥସ୍ଯାପି ମନ୍ଯୁଃ ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍
ବିତଥଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ହେଲେ ମନ୍ୟୁ।
ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରମହାଵୀର୍ଯନଗରଗର୍ଗା ଅଭଵନ୍ମନ୍ଯୁପୁତ୍ରାଃ
ମନ୍ୟୁଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଥିଲେ ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ର, ମହାବୀର୍ୟ, ନଗର ଓ ଗର୍ଗ।
ନଗରସ୍ଯ ସଂକୃତିସ୍ସଂକୃତେର୍ଗୁରୁପ୍ରୀତିରଂତିଦେଵୌ
ନଗରଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ସଂକୃତି; ସଂକୃତିଠାରୁ ଗୁରୁପ୍ରୀତି ଓ ଅନ୍ତିଦେବ ଜନ୍ମିଲେ।
ଗର୍ଗାଚ୍ଛିନିଃ ତତଶ୍ଚ ଗାର୍ଗ୍ଯାଶ୍ଶୈନ୍ଯାଃ କ୍ଷତ୍ରୋପେତା ଦ୍ଵିଜାତଯୋ ବଭୂଵୁ
ଗର୍ଗଠାରୁ ଶିନି ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଗାର୍ଗ୍ୟ ବଂଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏହି ବଂଶରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହେଲେ।