ଶ୍ରୁତଶ୍ରଵସମପି ଚେଦିରାଜୋ ଦମଘୋଷନାମୋପଯେମେ ॥ ୪,୧୪.
ଶ୍ରୁତଶ୍ରବାଙ୍କୁ ଚେଦି ରାଜା ଦମଘୋଷ ବିବାହ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ଚ ଶିଶୁପାଲମୁତ୍ପାଦଯାମାସ ॥ ୪,୧୪.
ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଶିଶୁପାଳ ଜନ୍ମିଲେ।
ସ ଵା ପୂର୍ଵମପ୍ଯୁଦାରଵିକ୍ରମୋ ଦୈତ୍ଯାନାମାଦିପୁରୁଷୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରଭଵତ୍ ॥ ୪,୧୪.
ସେ ଏହାର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୂରବୀର ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଥିଲେ।
ଯଶ୍ଚ ଭଗଵତା ସକଲଲୋକଗୁରୁଣା ନାରସିଂହେନ ଘାତିତଃ ॥ ୪,୧୪.
ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଗୁରୁ ଭଗବାନ ନରସିଂହ ରୂପେ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ।
ପୁନରପି ଅକ୍ଷଯଵୀର୍ଯଶୌର୍ଯସଂପତ୍ପରାକ୍ରମଗୁଣଃସମାକ୍ରାନ୍ତସକଲତ୍ରୈଲୋକେଶ୍ଵରପ୍ରଭାଵୋ ଦଶାନନୋ ନାମାଭୂତ୍ ॥ ୪,୧୪.
ପୁନି ସେ ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ, ଶୂରତା ଓ ଶ୍ରୀରେ ଭରପୂର ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ତ୍ରିଲୋକପତିଙ୍କ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି ଦଶାନନ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ବହୁକାଲୋପଭୁକ୍ତଭଗଵତ୍ସକାଶାଵାପ୍ତଶରୀରପାତୋଦ୍ଭଵପୁଣ୍ଯଫଲୋ ଭଗଵତା ରାଘଵରୂପିଣା ସୋଽପି ନିଧନମୁପପାଦିତଃ ॥ ୪,୧୪.
ଅନେକ ଯୁଗ ଉପଭୋଗ କରି, ରାଘବ ରୂପୀ ଭଗବାନଙ୍କ ହାତରେ ବଧ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କର ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ପୁନଶ୍ଚେଦିରାଜସ୍ଯ ଦମଘୋଷସ୍ଯାତ୍ମଜଃ ଶିଶୁ ପାଲନାମାଭଵତ୍ ॥ ୪,୧୪.
ପୁନି ସେ ଚେଦି ରାଜା ଦମଘୋଷଙ୍କ ପୁଅ ଶିଶୁପାଳ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଶିଶୁପାଲତ୍ଵେପି ଭଗଵତୋ ଭୂଭାରାଵତାରଣାଯାଵତୀର୍ଣାଂଶସ୍ଯ ପୁଣ୍ଡରୀକନଯନାଖ୍ଯସ୍ଯୋପରି ଦ୍ଵେଷାନୁବନ୍ଧମତିତରାଞ୍ଚକାର ॥ ୪,୧୪.
ଶିଶୁପାଳ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ, ଭୂଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପୁଣ୍ଡରୀକନୟନ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ଦ୍ୱେଷ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଭଗଵତା ଚ ସ ନିଧନମୁପାନୀତସ୍ତତ୍ରୈଵ ପରମାତ୍ମଭୂତେ ମନସ ଏକାଗ୍ରତଯା ସାଯୁଜ୍ଯମଵାପ ॥ ୪,୧୪.
ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଏହି ଜୀବନର ଶେଷକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ । ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ପରମାତ୍ମା ଉପରେ ଲଗିଥିଲାବଳେ, ସେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ପାଇଲେ ।
ଭଗଵାନ୍ ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନୋ ଯଥାଭିଲଷିତଂ ଦଦାତି ତଥା ଅଗ୍ରସନ୍ନୋପି ନିଘ୍ନନ୍ ଦିଵ୍ଯମନୁପମଂ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ॥ ୪,୧୪.
ଯଦି ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଥାଏ ତାହା ଦେଇଦିଅନ୍ତି । ଏହିପରି, ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଯଦି କାହାକୁ ମାରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଅପୂର୍ବ ଦିବ୍ୟ ଦଶା ଦେଇଦିଅନ୍ତି ।
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁତ୍ଵେ ଚ ରାଵଣତ୍ଵେ ଚ ଵିଷ୍ଣୁନା । ଅଵାପ ନିହତୋ ଭୋଗାନପ୍ରାପ୍ଯାନମରୈରପି ॥ ୪,୧୫.
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏବଂ ରାବଣ ଭାବରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏମିତି ଭୋଗ ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥିଲେ ।
ନ ଲଯଂ ତତ୍ର ତେନୈଵ ନିହତଃ ସ କଥଂ ପୁନଃ । ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ ଶିଶୁପାଲତ୍ଵେ ସାଯୁଜ୍ଯଂ ଶାଶ୍ଵତେ ହରୌ ॥ ୪,୧୫.
ତଥାପି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯିବା ସମୟରେ ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇନଥିଲେ; ତେବେ, କିପରି ପୁଣି ଶିଶୁପାଳ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ହରିଙ୍କ ସହିତ ଚିରକାଳର ଏକତା ଲାଗିଲା ?
ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ସର୍ଵଧର୍ମଭୃତ୍ତାଂ ଵର । କୌତୂହଲପରେଣୈତତ୍ପୃଷ୍ଟୋ ମେ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ॥ ୪,୧୫.
ମୁଁ ଏହି କଥା ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଆଗ୍ରହ ଜନିତ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ କହ ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵଧାଯାଶିଲଲୋକୋତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥିତିଵିନାଶକାରିଣା ପୂର୍ଵଂ ତନୁଗ୍ରହଣଂ କୁର୍ଵତା ନୃସିଂହ ରୂପମାଵିଷ୍କୃତମ୍ ॥ ୪,୧୫.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଦାଇତ୍ୟରାଜଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ନାଶ କରନ୍ତି, ସେ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରଥମେ ନୃସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲେ ।
ତତ୍ର ଚ ହିରଣ୍ଯକଶିପୋର୍ଵିଷ୍ଣୁରଯମିତ୍ଯେତନ୍ନ ମନସ୍ଯଭୂତ୍ ॥ ୪,୧୫.
ସେଠାରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ମନରେ ଏହି କଥା ଆସିଲାନି ଯେ, ଏହିଏ ବିଷ୍ଣୁ ।
ନିରତିଶଯପୁଣ୍ଯସମୁଦ୍ଭୂତମେତତ୍ସତ୍ତ୍ଵାଜାତମିତି ॥ ୪,୧୫.
ସେ ଭାବିଲେ, 'ଏହି ପ୍ରାଣୀ ଅପୂର୍ବ ପୁଣ୍ୟ ଫଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି' ।
ରଜୋଦ୍ରେକପ୍ରେରିତୈକାଗ୍ରମତିସ୍ତଦ୍ଭାଵନାଯୋଗାତ୍ତତୋଵାପ୍ତଵଧହୈତୁକୀଂ ନିରତିଶଯାମେଵାଖିଲତ୍ରୈଲୋକ୍ଯକାରୀଣୀଂ ଦଶାନନତ୍ଵେ ଭୋଗସଂପଦମଵାପ ॥ ୪,୧୫.
ରଜୋଗୁଣର ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କର ମନ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ସେ ଭାବନାର ଅଭ୍ୟାସ କରି, ଦଶାନନ ଭାବରେ ଏମିତି ଅପୂର୍ବ ଭୋଗ ଓ ଶ୍ରୀ ପାଇଲେ, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ, ଏହା ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ଥିଲା ।
ନ ତୁ ସ ତସ୍ମିନ୍ନନାଦିନିଧନେ ପରବ୍ରହ୍ମଭୂତେ ଭଗଵତ୍ଯନାଲଂବିନି କୃତେ ମନସସ୍ତଲ୍ଲଯମଵାପ ॥ ୪,୧୫.
କିନ୍ତୁ, ଯିଏ ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନଥିବା ପରବ୍ରହ୍ମ, ଯିଏ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଭଗବାନ୍, ତାଙ୍କ ଉପରେ ତାଙ୍କର ମନ ଲୟ ପାଇନଥିଲା ।
ଏଵଂ ଦଶାନନତ୍ଵେପ୍ଯନଙ୍ଗପରାଧୀନତଯା ଜାନକୀସମାସକ୍ତଚେତସା ଭଗଵତା ଦାଶରଥି ରୂପଧାରିଣା ହତସ୍ଯ ତଦ୍ରୂପଦର୍ଶନମେଵାସୀତ୍ନାଯମଚ୍ଯୁତ ଇତ୍ଯାସକ୍ତିର୍ଵିପଦ୍ଯତୋନ୍ତଃକରଣେ ମାନୁଷବୁଦ୍ଧିରେଵ କେଵଲମସ୍ଯାଭୂତ୍ ॥ ୪,୧୫.
ଏଭଳି ଦଶାନନ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ, କାମର ଅଧୀନ ହୋଇ ଏବଂ ଜାନକୀଙ୍କୁ ମନ ଲଗାଇ, ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ବେଳେ, ସେ କେବଳ ସେଇ ରୂପକୁ ଦେଖିଲେ; ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ନେଇ ମନରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ହେଲାନି—ତାଙ୍କ ମନ ମାନବୀୟ ବୁଦ୍ଧିରେ ବନ୍ଧା ରହିଗଲା ।
ପୁନରପ୍ଯଚ୍ଯୁତଵିନିପାତମାତ୍ରଫଲମଖିଲଭୂମଣ୍ଡଲଶ୍ଲାଘ୍ଯଚେଦିରାଜକୁଲେ ଜନ୍ମ ଅଵ୍ଯାହତୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଶିଶୁପାଲତ୍ଵେପ୍ଯଵାପ ॥ ୪,୧୫.
ପୁଣି, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ହାତରେ ପତିତି ହେବାର ଫଳରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଚେଦି ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ଶିଶୁପାଳ ଭାବରେ ଅବିରୋଧ ଶାସନ ଭୋଗ କଲେ ।
ତତ୍ର ତ୍ଵଖିଲାନାମେଵ ସ ଭଗଵନ୍ନାମ୍ନାଂ ତ୍ଵଙ୍କାରକାରଣମଭଵତ୍ ॥ ୪,୧୫.
ସେଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣର କାରଣ ହେଲେ ।
ତତଶ୍ଚ ତତ୍କାଲକୃତାନାଂ ତେଷାମଶେଷଣାମେଵାଚ୍ଯୁତନାମ୍ନାମନଵରତମନେକଜନ୍ମସୁ ଵର୍ଧିତଵିଦ୍ଵେଷାନୁବନ୍ଧିଚିତ୍ତୋ ଵିନିନ୍ଦନସଂତର୍ଜନାଦିଷୂଚ୍ଚାରଣମକରୋତ୍ ॥ ୪,୧୫.
ତାପରେ, ଅନେକ ଜନ୍ମର ଦ୍ୱେଷ ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କର ମନ ସଦା ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ନାମକୁ ନିନ୍ଦା କିମ୍ବା ଭୟ ଦେବାରେ ଲାଗି ରହିଲା, ଏବଂ ସେ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନିପୁନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ ।
ତଚ୍ଚ ରୂପମୁତ୍ଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମଦଲାମଲାକ୍ଷିମତ୍ଯୁଜ୍ଜ୍ଵଲପୀତଵସ୍ତ୍ରଧାର୍ଯମଲକିରିଟକେଯୂରହାରକଟକାଦିଶୋଭିତମୁଦାରଚତୁର୍ବାହୁଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରମତିପ୍ରରୂଢଵୈରାନୁଭାଵାଦଟନଭୋଜନସ୍ନାନାସନଶଯନାଦିଷ୍ଵଶେଷାଵସ୍ଥାନ୍ତରେଷୁ ନାନ୍ଯତ୍ରୋପଯଯାଵସ୍ଯ ଚେତସଃ ॥ ୪,୧୫.
ଏହି ରୂପ—ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ପତ୍ର ସମ ନୟନ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୀତବସ୍ତ୍ର, ଶୁଭ୍ର ମୁକୁଟ, କେୟୂର, ହାର, କଙ୍କଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଉଦାର ଚାରିଭୁଜା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ—ଏହି ରୂପକୁ ଦୀର୍ଘ ଦ୍ୱେଷ ଯୋଗୁଁ, ଚାଲିବା, ଖାଇବା, ସ୍ନାନ, ବସିବା, ଶୋଇବା ଓ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ମନ ଅନ୍ୟ କଉଁଠି ଯାଇନଥିଲା ।
ତତସ୍ତମେଵାକ୍ରୋଶେଷୂଚ୍ଚାରଯଂସ୍ତମେଵ ହୃଦଯେନ ଧାରଯନ୍ନାତ୍ମଵଧାଯ ଯାଵଦ୍ଭଗଵଦ୍ଧସ୍ତଚକ୍ରାଂଶୁମାଲୋଜ୍ଜ୍ଵାଲମକ୍ଷଯତେଜଃସ୍ଵରୂପଂ ବ୍ରହ୍ମଭୂତମପଗତଦ୍ଵେଷାଦିଦୋଷଂ ଭଗଵନ୍ତମଦ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ ॥ ୪,୧୫.
ଏଭଳି, ସେ ନିରନ୍ତର ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ନାମକୁ ଅପମାନରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ହୃଦୟରେ ସେଇଁକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଆତ୍ମବଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଭଗବାନ୍ ଚକ୍ରର ରଶ୍ମିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅକ୍ଷୟ ତେଜସ୍ୱୀ, ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ରୂପରେ ଦେଖାଦେଲେ ।
ତାଵଚ୍ଚ ଭଗଵଚ୍ଚକ୍ରେଣାଶୁ ଵ୍ଯାପାଦିତସ୍ତତ୍ସ୍ମରଣଦଗ୍ଧାଖିଲାଘସଂଚଯୋ ଭଗଵତାନ୍ତମୁପନୀତସ୍ତତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଲଯମୁପଯଯୌ ॥ ୪,୧୫.
ତାପରେ, ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଚକ୍ରରେ ତୁରନ୍ତ ନିହତ ହୋଇ, ଭଗବାନ୍ ସ୍ମରଣରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ପୁଡ଼ିଗଲା, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସାନିଧ୍ୟକୁ ନେଇ, ସେଠାରେ ଲୟ ପାଇଲେ ।
ଏତତ୍ତଵାଖିଲଂମଯାଭିହିତମ୍ ॥ ୪,୧୫.
ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି ।
ଅଯଂ ହି ଭଗଵାନ୍ କୀର୍ତିତଶ୍ଚ ସଂସ୍ମୃତଶ୍ଚ ଦ୍ଵେଷାନୁବନ୍ଧେନାପି ଅଖିଲମୁରାସୁରାଦିର୍ଦୁଲ୍ଲଭଂ ଫଲଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି କିମୁତ ସମ୍ଯଗ୍ଭକ୍ତିମତ୍ମିତି ॥ ୪,୧୫.
ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ପ୍ରଶଂସା କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ତାହା ଦ୍ୱେଷ ଭାବରେ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଇବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ସେହି ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ତେବେ ଯିଏ ସଠିକ୍ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେଠି ଲାଗିଥାଏ, ସେଠାରେ କେତେ ଅଧିକ ମିଳିବ!
ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ତ୍ଵାନକଦୁନ୍ଦୁଭେଃ ପୌରଵୀରୋହିଣୀମଦିରାଭଦ୍ରାଦେଵକୀପ୍ରମୁଖା ବହ୍ଵ୍ଯଃ ପତ୍ନ୍ଯୋଽଭଵନ୍ ॥ ୪,୧୫.
ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପୁଅ ବସୁଦେବଙ୍କର ଅନେକ ଜଣେ ଝିଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ ଦେବକୀ, ରୋହିଣୀ, ମଦିରା, ଭଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ।
ବଲଭଦ୍ରଶଠସାରଣଦୁର୍ମଦାଦୀନ୍ପୁତ୍ରାର୍ତ୍ନୋହିଣ୍ଯାନକଦୁନ୍ଦୁଭିରୁତ୍ପାଦଯାମାସ ॥ ୪,୧୫.
ରୋହିଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପୁଅ ବଳଭଦ୍ର, ଶଠ, ସାରଣ, ଦୁର୍ମଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ବଲଦେଵୋପି ରେଵତ୍ଯାଂ ଵିଶଠୋଲ୍ମୁକୌ ପୁତ୍ରାଵଜନଯତ୍ ॥ ୪,୧୫.
ବଳଦେବ ମଧ୍ୟ ରେବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବିଶଠ ଓ ଉଲ୍ମୁକ ନାମକ ଦୁଇ ଝିଅ ପାଇଥିଲେ।