ଦେଵର୍ଷିପୂଜକଃ ସମ୍ଯକ୍ ପିତୃପିଣ୍ଡୋଦକପ୍ରଦଃ । ସତ୍କର୍ତା ଚାତିଥୀନାଂ ଯଃ ସ ଲୋକାନୁତ୍ତମାନ୍ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯେଉଁଜଣେ ଦେବତା ଓ ଋଷିଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ପିତୃଙ୍କୁ ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଅତିଥିଙ୍କୁ ଆଦର କରନ୍ତି, ସେ ଉତ୍ତମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ହିତଂ ମିତଂ ପ୍ରିଯଂ କାଲେ ଵଶ୍ଯାତ୍ମା ଯୋଽଭିଭାଷତେ । ସ ଯାତି ଲୋକାନାହ୍ଲାଦହେତୁଭୂତାନ୍ ନୃପାକ୍ଷଯାନ୍
ଯେଉଁଜଣେ ଉପକାରୀ, ସଂଯମିତ, ମଧୁର ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହନ୍ତି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଧୀମାନ୍ ହ୍ରୀମାନ୍ କ୍ଷମାଯୁକ୍ତୋ ହ୍ଯାସ୍ତିକୋ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ । ଵିଦ୍ଯାଭିଜନଵୃଦ୍ଧାନାଂ ଯାତି ଲୋକାନନୁତ୍ତମାନ୍
ଯେଉଁଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ ଓ ନମ୍ର, ସେ ଜ୍ଞାନୀ, ଉତ୍ତମ କୁଳ ଓ ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଅକାଲଗର୍ଜିତାଦୌ ଚ ପର୍ଵସ୍ଵାଶୌଚକାଦିଷୁ । ଅନଧ୍ଯାଯଂ ବୁଧଃ କୁର୍ଯାଦୁପରାଗାଦିକେ ତଥା
ଅସମୟରେ ବଜ୍ରପାତ, ପର୍ବ ଦିନ, ଅଶୁଚି ବେଳେ, ଉପରାଗ ଓ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଣେ ପାଠ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶମଂ ନଯତି ଯଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାନ୍ ସର୍ଵବନ୍ଧୁରମତ୍ସରୀ । ଭୀତାଶ୍ଵାସନକୃତ୍ ସାଧୁଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତସ୍ଯାଲ୍ପକଂ ଫଲମ୍
ଯେଉଁଜଣେ କ୍ରୋଧିତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ ରହିତ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ଭୟଭୀତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଫଳ।
ଵର୍ଷାତପାଦିଷୁ ଚ୍ଛତ୍ରୀ ଦଣ୍ଡୀ ରାତ୍ର୍ଯଟଵୀଷୁ ଚ । ଶରୀରତ୍ରାଣକାମୋ ଵୈ ସୋପାନତ୍କଃ ସଦା ଵ୍ରଜେତ୍
ବର୍ଷା କିମ୍ବା ତେଜ ରୋଦରେ ଛତା ଧରିବା ଉଚିତ୍, ରାତି କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ଦଣ୍ଡ ନେଇବା ଉଚିତ୍; ଶରୀରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ସଦା ପାଦାବୃତ୍ତି ପିନ୍ଧି ଚାଲିବା ଉଚିତ୍।
ନୋର୍ଧ୍ଵଂ ନ ତିର୍ଯଗ୍ଦୂରଂ ଵା ନ ପଶ୍ଯନ୍ ପର୍ଯଟେଦ୍ବୁଧଃ । ଯୁଗମାତ୍ରଂ ମହୀପୃଷ୍ଠଂ ନରୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵିଲୋକଯନ୍
ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଣେ ଉପର, ପାର୍ଶ୍ୱ କିମ୍ବା ଦୂର ଦିଗକୁ ଦେଖି ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମାଟିରେ ଏକ ଯୁଗ ଦୂର ଦେଖି ଚାଲିବା ଉଚିତ୍।
ଦୋଷହେତୂନଶେଷାଂଶ୍ଚ ଵଶ୍ଯାତ୍ମା ଯୋ ନିରସ୍ଯତି । ତସ୍ଯ ଧର୍ମାର୍ଥକାମାନାଂ ହାନିର୍ନାଲ୍ପାପି ଜାଯତେ
ଯେଉଁଜଣେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ସମସ୍ତ ଦୋଷର କାରଣ ଦୂର କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମର କେବେ ମଧ୍ୟ ସାନା ହାନି ହୁଏ ନାହିଁ।
ସଦାଚାରରତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵିଦ୍ଯାଵିନଯଶିକ୍ଷିତଃ । ପାପେଽପ୍ଯପାପଃ ପରୁଷେ ହ୍ଯଭିଧତ୍ତେ ପ୍ରିଯାଣି ଯଃ । ମୈତ୍ରୀଦ୍ରଵାନ୍ତଃକରଣସ୍ତସ୍ଯ ମୁକ୍ତିଃ କରେ ସ୍ଥିତା
ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା, ଜ୍ଞାନ ଓ ନମ୍ରତା ଶିଖିଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଣେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ; କଠୋରଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହନ୍ତି, ମିତ୍ରତା ଭରା ହୃଦୟ ରଖନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ମୁକ୍ତି ହାତରେ ରହିଛି।
ଯେ କାମକ୍ରୋଧଲୋଭାନାଂ ଵୀତରାଗା ନ ଗୋଚରେ । ସଦାଚାରସ୍ଥିତାସ୍ତେଷାମନୁଭାଵୈର୍ଧୃତା ମହୀ
ଯେଉଁମାନେ ଅଭିଲାଷା, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ପୃଥିବୀ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ତସ୍ମାତ୍ ସତ୍ଯଂ ଵଦେତ୍ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଯତ୍ ପରପ୍ରୀତିକାରଣମ୍ । ସତ୍ଯଂ ଯତ୍ ପରଦୁଃଖାଯ ତତ୍ର ମୌନପରୋ ଭଵେତ୍
ସେହିପରି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଏପରି ସତ୍ୟ କଥା କହିବେ, ଯେଉଁଥିରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଖୁସି ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ହୁଏ, ତେବେ ଚୁପ୍ ରହିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରିଯମୁକ୍ତଂ ହିତଂ ନୈତଦିତି ମତ୍ଵା ନ ତଦ୍ଵଦେତ୍ । ଶ୍ରେଯସ୍ତତ୍ର ହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯଦ୍ଯପ୍ଯତ୍ଯନ୍ତମପ୍ରିଯମ୍
ଯଦି କିଛି ମିଠା କଥା କହିବା ଲାଭକର ନୁହେଁ, ଏହା ଜାଣି ଏହା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଲାଭକର କଥା ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଯଦିଓ ଏହା ଅତି ଅପ୍ରିୟ ହୋଇଥାଏ।
ପ୍ରାଣିନାମୁପକାରାଯ ଯଥୈଵେହ ପରତ୍ର ଚ । କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ତଦେଵ ମତିମାନ୍ ଭଜେତ୍
ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କାମ କରିବେ, ଭାବିବେ ଏବଂ କଥା କହିବେ।
ଔର୍ଵ ଉଵାଚ (ଆଭ୍ଯୁଦଯିକଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରେତକର୍ମଣାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦୀନାଂ ଚ ଵ୍ଯଵସ୍ଥା) ଔର୍ଵ ଉଵାଚ ସଚୈଲସ୍ଯ ପିତୁଃ ସ୍ନାନଂ ଜାତେ ପୁତ୍ରେ ଵିଧୀଯତେ । ଜାତକର୍ମ ତଦା କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧମଭ୍ଯୁଦଯେ ଚ ଯତ୍
ଔର୍ବ କହିଲେ: ପୁଅ ଜନ୍ମିଲାପରେ, ପିତା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବାବେଳେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ସମୟରେ ଜନ୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ଶୁଭ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ଯୁଗ୍ମାନ୍ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ପିତ୍ର୍ଯାଂଶ୍ଚ ସମ୍ଯକ୍ ସଵ୍ଯକ୍ରମାଦ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ । ପୂଜଯେଦ୍ଭୋଜଯେଚ୍ଚୈଵ ତନ୍ମନା ନାନ୍ଯମାନସଃ
ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେବତା, ପିତୃ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଏବଂ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ, ମନ ଏକାଗ୍ର ରଖି ଏବଂ ଅନ୍ୟ କଥା ଚିନ୍ତା ନ କରି।
ଦଧ୍ଯକ୍ଷତୈସ୍ସବଦରୈଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋଦଙ୍ମୁଖୋଽପି ଵା । ଦେଵତୀର୍ଥେନ ଵୈ ପିଣ୍ଡାନ୍ ଦଦ୍ଯାତ୍ କାଯେନ ଵା ନୃପ
ଦହି, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ ଏବଂ ଯବ ଦେଇ, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ନିଜ ଶରୀର ଦେଇ, ରାଜା।
ନାନ୍ଦୀମୁଖଃ ପିତୃଗଣସ୍ତେନ ଶ୍ରାଦ୍ଧେନ ପାର୍ଥିଵ । ପ୍ରୀଯତେ ତତ୍ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପୁରୁଷୈସ୍ସର୍ଵଵୃଦ୍ଧିଷୁ
ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ନାନ୍ଦୀମୁଖ ପିତୃଗଣ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ଏହା ସମସ୍ତ ଉନ୍ନତି ସମୟରେ ପୁରୁଷମାନେ କରିବା ଉଚିତ।
କନ୍ଯାପୁତ୍ରଵିଵାହେଷୁ ପ୍ରଵେଶେଷୁ ଚ ଵେଶ୍ମନଃ । ନାମକର୍ମଣି ବାଲାନାଂ ଚୂଡାକର୍ମାଦିକେ ତଥା
କନ୍ୟା ଏବଂ ପୁଅର ବିବାହ, ନୂତନ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ, ଶିଶୁମାନଙ୍କ ନାମକରଣ, ଚୁଡାକର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଏପରି ଉତ୍ସବରେ,
ସୀମନ୍ତୋନ୍ନଯନେ ଚୈଵ ପୁତ୍ରାଦିମୁଖଦର୍ଶନେ । ନାନ୍ଦୀମୁଖଂ ପିତୃଗଣଂ ପୂଜଯେତ୍ ପ୍ରଯତୋ ଗୃହୀ
ସୀମନ୍ତୋନ୍ନୟନ ଏବଂ ପୁଅ ଆଦିଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ଗୃହସ୍ଥ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ନାନ୍ଦୀମୁଖ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପିତୃପୂଜାକ୍ରମଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵୃଦ୍ଧାଵେଷ ସନାତନଃ । ଶ୍ରୂଯତାମଵନୀପାଲ ପ୍ରେତକର୍ମକ୍ରିଯାଵିଧିଃ
ପିତୃପୂଜାର କ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି, ଯାହା ପୁରାତନ ପ୍ରଥା; ଏବେ, ଭୂମିର ରକ୍ଷକ, ପ୍ରେତ କାର୍ଯ୍ୟର ବିଧି ଶୁଣ।
ପ୍ରେତଦେହଂ ଶୁଭୈଃ ସ୍ନାନୈସ୍ସ୍ନାପିତଂ ସ୍ରଗ୍ଵିଭୂଷିତମ୍ । ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଗ୍ରାମାଦ୍ବହିଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ସଚୈଲସ୍ସଲିଲାଶଯେ
ପ୍ରେତ ଦେହକୁ ଶୁଭ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧାଇ, ଗ୍ରାମର ବାହାରେ ଦାହ କରି, ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବାବେଳେ ଜଳାଶୟରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ର ତତ୍ର ସ୍ଥିତାଯୈତଦମୁକାଯେତି ଵାଦିନଃ । ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖା ଦଦ୍ଯୁର୍ବାନ୍ଧଵାସ୍ସଲିଲାଞ୍ଜଲୀନ୍
ଯେଉଁଠି ଥିବେ, 'ଏହି ଜଣା ପାଇଁ' ବୋଲି କହି, ବାନ୍ଧବମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ସମଂ ଗୋଭିର୍ଗ୍ରାମଂ ନକ୍ଷତ୍ରଦର୍ଶନେ । କଟକର୍ମ ତତଃ କୁର୍ଯୁର୍ଭୂମୌ ପ୍ରସ୍ତରଶାଯିନଃ
ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଖି ଗୋମାନେ ସହିତ ଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାପରେ ଭୂମିରେ ଘାସ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଶୁଇ, କଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଦାତଵ୍ଯୋଽନୁଦିନଂ ପିଣ୍ଡଃ ପ୍ରେତାଯ ଭୁଵି ପାର୍ଥିଵ । ଦିଵା ଚ ଭକ୍ତଂ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯମମାଂସଂ ମନୁଜର୍ଷଭ
ପ୍ରେତ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ଭୂମିରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ, ରାଜା; ଦିନରେ ମାଂସ ନଥିବା ଭୋଜନ ଖାଇବା ଉଚିତ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଦିନାନି ତାନି ଚେଚ୍ଛାତଃ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵିପ୍ରଭୋଜନମ୍ । ପ୍ରେତା ଯାନ୍ତି ତଥା ତୃପ୍ତିଂ ବନ୍ଧୁଵର୍ଗେଣ ଭୁଞ୍ଜତା
ସେହି ଦିନଗୁଡିକରେ ଭୋକ ରହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇବା ଉଚିତ; ବାନ୍ଧବମାନେ ଖାଇଲେ, ପ୍ରେତମାନେ ତେଣୁ ତୃପ୍ତି ପାନ୍ତି।
ପ୍ରଥମେଽହ୍ନି ତୃତୀଯେ ଚ ସପ୍ତମେ ନଵମେ ତଥା । ଵସ୍ତ୍ରତ୍ଯାଗବହିସ୍ସ୍ନାନେ କୃତ୍ଵା ଦଦ୍ଯାତ୍ତିଲୋଦକମ୍
ପ୍ରଥମ, ତୃତୀୟ, ସପ୍ତମ ଏବଂ ନବମ ଦିନରେ, ପୋଷାକ ଛାଡ଼ି ଗ୍ରାମ ବାହାରେ ସ୍ନାନ କରି, ତିଳ ମିଶା ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ।
ଚତୁର୍ଥେଽହ୍ନି ଚ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ତସ୍ଯାସ୍ଥିଚଯନଂ ନୃପ । ତଦୂର୍ଧ୍ଵମଙ୍ଗସଂସ୍ପର୍ଶଃ ସପିଣ୍ଡାନାମପୀଷ୍ଯତେ
ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ଅସ୍ଥି ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ, ରାଜା; ଏହା ପରେ, ସପିଣ୍ଡ ବାନ୍ଧବମାନେ ଶରୀର ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବେ।
ଯୋଗ୍ଯାସ୍ସର୍ଵକ୍ରିଯାଣାଂ ତୁ ସମାନସଲିଲାସ୍ତଥା । ଅନୁଲେପନପୁଷ୍ପାଦିଭୋଗାଦନ୍ଯତ୍ର ପାର୍ଥିଵ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ଏକି ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିବେ; ତେବେ ଲେପ, ଫୁଲ ଓ ଏପରି ଉପଭୋଗ ଛଡ଼ି, ରାଜା।
ଶଯ୍ଯାସନୋପଭୋଗଶ୍ଚ ସପିଣ୍ଡାନାମପୀଷ୍ଯତେ । ଭସ୍ମାସ୍ଥିଚଯନାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ସଂଯୋଗୋ ନ ତୁ ଯୋଷିତାମ୍
ଏକ ଗୋତ୍ରର ଲୋକମାନେ ଏକାଠି ଶୟନ କରିବା, ଏକାଠି ବସିବା ଏବଂ ଏକାଠି ଖାଇବା କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅସ୍ଥି ଓ ଭସ୍ମ ସଂଗ୍ରହ ପରେ ମହିଳାଙ୍କ ସହ ଆଉ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ରହିନାହିଁ।
ବାଲେ ଦେଶାନ୍ତରସ୍ଥେ ଚ ପତିତେ ଚ ମୁନୌ ମୃତେ । ସଦ୍ଯଶ୍ଶୌଚଂ ତଥେଚ୍ଛାତୋ ଜଲାଗ୍ନ୍ଯୁଦ୍ବନ୍ଧନାଦିଷୁ
ଶିଶୁ, ଦୂର ଦେଶରେ ଥିବା, ପତିତ, କିମ୍ବା ମୁନି ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଫାସି ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲେ, ସଉଚ୍ୟ ତୁରନ୍ତ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାମତା ହୁଏ।