ତତସ୍ତମାତାମ୍ରୋଜ୍ଜ୍ଵଲଂ ହ୍ରସ୍ଵଵପୁଷମୀଷଦାପିଂଗଲନଯନମାଦିତ୍ଯମଦ୍ରା କ୍ଷୀତ୍
ତାପରେ ସେଠାରୁ ସତ୍ରାଜିତ ଏକ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଛୋଟ ଦେହର, ହାଲୁକା ପିଙ୍ଗଳ ଆଖିର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
କୃତପ୍ରଣିପାତସ୍ତଵାଦିକଂ ଚ ସତ୍ରାଜିତମାହ ଭଗଵାନାଦିତ୍ଯସ୍ସହସ୍ରଦୀଧିତିଃ ଵରମସ୍ମତ୍ତୋଭିମତଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵେତି
ସତ୍ରାଜିତ ଶିର ନମାଇବା ପରେ, ହଜାର ରେଖାର ମାଳିକ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବତା କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯେଉଁ ଭଲ ପସନ୍ଦ କର, ମୋଠାରୁ ଏକ ଦାନ ଚାହିଁ।'
ସ ଚ ତଦେଵ ମଣିରତ୍ନମଯାଚତ
ସେ ସେଇ ମହାମୂଲ୍ୟ ମଣିଟିଏ ଚାହିଲେ।
ସ ଚାପି ତସ୍ମୈ ତଦ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଦୀଧିତିପତିର୍ଵିଯତି ସ୍ଵଧିଷ୍ଣ୍ଯମାରୁରୋହ
ତାପରେ ତେଜର ମାଳିକ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସେଇ ମଣି ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଦେଇ, ଆକାଶରେ ନିଜ ନିବାସକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସତ୍ରାଜିତୋଽପ୍ଯମଲମଣିରତ୍ନସନାଥକଂଠତଯା ସୂର୍ଯ ଇଵ ତେଜୋଭିରଶ୍ଷୋଦିଗଂତରାଣ୍ଯୁଦ୍ଭାସଯନ୍ ଦ୍ଵାରକାଂ ଵିଵେଶ
ସତ୍ରାଜିତ ନିର୍ମଳ ମଣି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦ୍ଵାରକାଵାସୀ ଜନସ୍ତୁ ତମାଯାଂତମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଭଗଵଂତମାଦିପୁରୁଷଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମଵନିଭାରାଵତରଣାଯାଂଶ୍ନୋ ମାନୁଷରୂପଧାରିଣଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାହ
ଦ୍ୱାରକାର ଲୋକମାନେ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, 'ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଭଗବାନ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ମାନବ ରୂପରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେଇ ପରମପୁରୁଷ।'
ଭଗଵନ୍ ଭଵଂତଂ ଦ୍ର ଷ୍ଟ୍ରଂ ନୂନମଯମାଦିତ୍ଯ ଆଯାତୀତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭଗଵାନୁଵାଚ
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଭଗବାନ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବତା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।' ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ—
ଭଗଵାନ୍ନାଯମାଦିତ୍ଯଃ ସତ୍ରାଜିତୋଽଯମାଦିତ୍ଯଦତ୍ତସ୍ଯମଂତକାଖ୍ଯଂ ମହାମଣିରତ୍ନଂ ବିଭ୍ରଦତ୍ରୋପଯାତି
ଭଗବାନ କହିଲେ, 'ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟନୁହେଁ; ଏହା ସତ୍ରାଜିତ, ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସ୍ୟମନ୍ତକ ନାମକ ମହାମଣି ପିନ୍ଧି ଏଠାକୁ ଆସୁଛି।'
ତଦେନଂ ଵିସ୍ତ୍ରବ୍ଧାଃ ପଶ୍ଯତେତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ତଥୈଵ ଦଦୃଶୁଃ
'ତେଣୁ, ଭୟ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ଦେଖ,' ଭଗବାନ କହିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ତାହା ଭଳିଭାବେ ଦେଖିଲେ।
ସ ଚ ତଂ ସ୍ଯମଂତକମଣିମାତ୍ମନିଵେଶନେ ଚକ୍ରେ
ସତ୍ରାଜିତ ସେଇ ସ୍ୟମନ୍ତକ ମଣି ନିଜ ଘରେ ରଖିଲେ।
ପ୍ରତିଦିନଂ ତନ୍ମଣିରତ୍ନମଷ୍ଟୌ କନକଭାରାନ୍ସ୍ତ୍ରଵତି
ସେଇ ମଣି ପ୍ରତିଦିନ ଆଠ ଭାର ସୁନା ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲା।
ତତ୍ପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ସକଲସ୍ଯୈଵ ରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯୋପସର୍ଗାନାଵୃଷ୍ଟିଵ୍ଯାଲାଗ୍ନିତୋ ଯଦ୍ଦୁର୍ଭିକ୍ଷାଦିଭଯଂ ନ ଭଵତି
ସେଇ ମଣିର ଶକ୍ତିରେ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟରେ କେବେ ଅନାବୃଷ୍ଟି, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ଅଗ୍ନି, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆପଦର ଭୟ ଥିଲା ନାହିଁ।
ଅଚ୍ଯୁତୋଽପି ତଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ରତ୍ନମୁଗ୍ରସେନସ୍ଯ ଭୂପତେର୍ଯୋଗ୍ଯମେତଦିତି ଲିପ୍ସାଂ ଚକ୍ରେ ୨୭ ଗୋତ୍ରଭେଦଭଯାଚ୍ଛକ୍ତୋପି ନ ଜହାର
ଅଚ୍ୟୁତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିବ୍ୟ ମଣିଟି ରାଜା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଭାବିଲେ, ଏବଂ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଗୋତ୍ର ଭଙ୍ଗ ହେବାର ଭୟରେ, ସେ ଯଦିଓ ସମର୍ଥ ଥିଲେ, ମଣିଟି ନେଲେ ନାହିଁ।
ସତ୍ରାଜିଦପ୍ଯଚ୍ଯୁତୋ ମାମେତଦ୍ଯାଚଯିଷ୍ଯତୀତ୍ଯଵଗମ୍ଯ ରତ୍ନଲୋଭାଦ୍ଭ୍ରାତ୍ରେ ପ୍ରସେନାଯ ତଦ୍ର ତ୍ନମଦାତ୍
ସତ୍ରାଜିତ ଅନୁମାନ କଲେ ଯେ ଅଚ୍ୟୁତ ମଣିଟି ଚାହିବେ, ଏହି ଲୋଭରେ ସେ ମଣିଟି ନିଜ ଭାଇ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତଚ୍ଚ ଶୁଚିନା ଧ୍ରିଯମାଣମଶ୍ଷୋମେଵ ସୁଵର୍ଣସ୍ରଵାଦିକଂ ଗୁଣଜାତମୁତ୍ପାଦଯତି ଅନ୍ଯଥା ଧାରଯଂତମେଵ ହଂତୀତ୍ଯଜାନନ୍ନସାଵପି ପ୍ରସେନସ୍ତେନ କଂଠସକ୍ତେନ ସ୍ଯମଂତକେନାଶ୍ଵମାରୁହ୍ଯାଟଵ୍ଯାଂ ମୃଗଯାମଗଚ୍ଛତ୍
ଏହି ମଣିଟି ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତି ପାଖରେ ରହିଲେ ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦିଏ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଥା ରଖିଲେ ଧାରକଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ଏହି କଥା ଅଜଣା ଥିବା ପ୍ରସେନ, ସ୍ୟମନ୍ତକ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶିକାରକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ଚ ସିଂହାଦ୍ଵଧମଵାପ
ସେଠାରେ ସିଂହର ହାତରେ ପ୍ରସେନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା।
ସାଶ୍ଵଂ ଚ ତଂ ନିହତ୍ଯ ସିଂହୋପ୍ଯମଲମଣିରତ୍ନମାସ୍ଯାଗ୍ରେଣାଦାଯ ଗଂତୁମଭ୍ଯୁଦ୍ଯତଃ ଋକ୍ଷାଧିପତିନା ଜାଂବଵତା ଦୃଷ୍ଟୋ ଘାତିତଶ୍ଚ
ସିଂହ ପ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରି, ନିର୍ମଳ ମଣିଟି ମୁହଁରେ ଧରି ଚାଲିଯିବାକୁ ଯାଉଥିଲା, ତେବେ ଭାଲୁକାର ରାଜା ଜାମ୍ବବାନ ଦେଖି, ସିଂହକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଜାଂବଵାନପ୍ଯମଲମଣିରତ୍ନମାଦାଯ ସ୍ଵବିଲଂ ପ୍ରଵିଵେଶ
ଜାମ୍ବବାନ ସେଇ ନିର୍ମଳ ମଣି ନେଇ ନିଜ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସୁକୁମାରସଂଜ୍ଞାଯ ବାଲକାଯ ଚ କ୍ରୀଡନକମକରୋତ୍
ସୁକୁମାର ନାମକ ଛୁଆ ପାଇଁ ସେ ଏକ ଖେଳନା ତିଆରି କଲେ।
ଅନାଗଚ୍ଛତି ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରସେନେ କୃଷ୍ଣୋ ମଣିରତ୍ନମଭିଲଷିତଵାନ୍ସ ଚ ପ୍ରାପ୍ତନାନ୍ନୂନମେତଦସ୍ଯ କର୍ମେତ୍ଯଖିଲ ଏଵ ଯଦୁଲୋକଃ ପରସ୍ପରଂ କର୍ଣାକର୍ଣ୍ଯାଽକଥଯତ୍
ପ୍ରସେନା ଫେରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନେ ଚୁପଚାପ କହିଲେ, 'କୃଷ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ ମଣିଟିକୁ ଚାହିଁଥିଲେ ଏବଂ ତାହା ପାଇଛନ୍ତି; ଏହି କାମ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ହେବ।'
ଵିଦିତଲୋକାପଵାଦଵୃତ୍ତାଂତଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ସର୍ଵଯଦୁସୈନ୍ଯପରିଵାରପରିଵୃତଃ ପ୍ରସେନାଶ୍ଵପଦଵୀମନୁସସାର
ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଗପ ଚାଲିଛି, ତାହା ଜାଣି, ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଯାଦବ ସେନା ସହିତ ପ୍ରସେନାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାର ଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଚାଶ୍ଵସମଵେତଂ ପ୍ରସେନଂ ସିଂହେନ ଵିନିହତମ୍
ସେ ପ୍ରସେନାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ଦେଖିଲେ।
ଅଖିଲଜନମଧ୍ଯେ ସିଂହପଦଦର୍ଶନକୃତପରିଶୁଦ୍ଧଃ ସିଂହପଦମନୁସସାର
ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସିଂହର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖି ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହେଲା, ଏବଂ ସେ ସିଂହର ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରିଲେ।
ଋକ୍ଷପତିନିହତଂ ଚ ସିଂହମପ୍ଯଲ୍ପେ ଭୂମିଭାଗେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତଶ୍ଚ ତଦ୍ର ତ୍ନଗୌରଵାଦୃକ୍ଷସ୍ଯାପି ପଦାନ୍ଯନୁଯଯୌ
ତାପରେ, ଏକ ଛୋଟ ଜମିରେ ସିଂହକୁ ଭାଲୁର ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ଦେଖି, ମଣି ପାଇଁ ଆଦର ରଖି, ସେ ଭାଲୁର ପଦଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରିଲେ।
ଗିରିତଟେ ଚ ସକଲମେଵ ତଦ୍ଯଦୁସୈନ୍ଯମଵସ୍ଥାପ୍ଯ ତତ୍ପଦାନୁସାରୀ ଋକ୍ଷବିଲଂ ପ୍ରଵିଵେଶ
ପାହାଡ଼ର ଢାଳାଣିରେ ସମସ୍ତ ଯାଦବ ସେନାକୁ ରଖି, ସେ ସେହି ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରି ଭାଲୁର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଶ୍ଚ ଧାତ୍ର୍! ଯାଃ ସୁକୁମାରକମୁଲ୍ଲାଲଯନ୍ତ୍ଯା ଵାଣୀଂ ଶୁଶ୍ରାଵ
ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ଧାତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ସୁକୁମାରକୁ ମନ ରଖିବା କଥା ଶୁଣିଲେ।
ଅତ୍ର ଶ୍ଲୋକଃ। ସିଂହଃ ପ୍ରସେନମଵଧୀତ୍ସିଂହୋ ଜାମ୍ବଵତା ହତଃ । ସୁକୁମାରକମା ରୋଦୀସ୍ତଵ ହ୍ଯେଷ ସ୍ଯମଂତକଃ
ଏଠାରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: 'ସିଂହ ପ୍ରସେନାକୁ ମାରିଦେଲା; ସିଂହକୁ ଜାମ୍ବବାନ୍ ମାରିଦେଲେ; ସୁକୁମାର, ତୁମେ କାନ୍ଦନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହି ତୁମ ସ୍ୟାମନ୍ତକ।'
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯୋପଲବ୍ଧସ୍ଯମଂତକଓଁତଃପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ କୁମାରକ୍ରୀଡନକୀକୃତଂ ଚ ଧାତ୍ର୍! ଯା ହସ୍ତେ ତେଜୋଭିର୍ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଂ ସ୍ଯମଂତକଂ ଦଦର୍ଶ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଧାତ୍ରୀଙ୍କ ହାତରେ ଝଲମଲାଉଥିବା, ସୁକୁମାର ପାଇଁ ଖେଳନା ହୋଇଥିବା ସ୍ୟାମନ୍ତକ ଦେଖିଲେ।
ତଂ ଚ ସ୍ଯମଂତକାଭିଲଷିତଚକ୍ଷୁଷମପୂର୍ଵପୁରୁଷମାଗତଂ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଧାତ୍ରୀ ତ୍ରାହିତ୍ରାହୀତି ଵ୍ଯାଜହାର
ସ୍ୟାମନ୍ତକ ଉପରେ ଆସାକ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଅପୂର୍ବ ପୁରୁଷକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଧାତ୍ରୀ ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ବଞ୍ଚାଅ! ବଞ୍ଚାଅ!'
ତଦାର୍ତ୍ତରଵଶ୍ରଵଣାନଂତରଂ ଚାମର୍ଷପୂର୍ଣହୃଦଯଃ ସ ଜାଂବଵାନାଜଗାମ
ତାଙ୍କର ଦୁଃଖିତ ଚିତ୍କାର ଶୁଣିବା ସହିତ, ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟ ନେଇ ଜାମ୍ବବାନ୍ ଆସିଗଲେ।