କ୍ରଥସ୍ଯ ସ୍ନଷାପୁତ୍ରସ୍ଯକୁନ୍ତିରଭଵତ୍ ॥ ୪,୧୨.
କ୍ରଥଙ୍କ ବହୁଁଠାରୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ କୁନ୍ତି ହେଲେ।
କୁନ୍ତେର୍ଧୃଷ୍ଟିଃ ଧୃଷ୍ଟେର୍ନିଧୃତିଃ ନିଧୃତେର୍ଦଶାର୍ହସ୍ତତଶ୍ଚ ଵ୍ଯୋମଃ ତସ୍ଯାପି ଜୀମୂତଃ ତତଶ୍ଚ ଵିକୃତିଃ ତତଶ୍ଚ ଭୀଭରଥଃ ତସ୍ମାନ୍ନଵରଥଃ ତସ୍ଯାପି ଦଶରଥଃ ତତଶ୍ଚ ଶକୁନିଃ ତତ୍ତନଯଃ କରଂଭିଃ କରଂଭେର୍ଦେଵରାତୋଽଭଵତ୍ ॥ ୪,୧୨.
କୁନ୍ତିଠାରୁ ଧୃଷ୍ଟି; ଧୃଷ୍ଟିଠାରୁ ନିଧୃତି; ନିଧୃତିଠାରୁ ଦଶାର୍ହ; ତାପରେ ବ୍ୟୋମ; ବ୍ୟୋମଠାରୁ ଜିମୂତ; ତାପରେ ବିକୃତି; ବିକୃତିଠାରୁ ଭୀଭରଥ; ତାଠାରୁ ନବରଥ; ତାଠାରୁ ଦଶରଥ; ତାପରେ ଶକୁନି; ତାଙ୍କ ପୁଅ କରମ୍ଭି; କରମ୍ଭିଠାରୁ ଦେବରାତ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵକ୍ଷତ୍ରଃ ତସ୍ଯାପି ମଧୁଃ ମଧୋଃ କୁମାରଵଂଶଃ କୁମାରଵଂଶାଦନୁଃ ଅନୋଃ ପୁରୁମିତ୍ରଃ ପୃଥିଵୀପତିରଭଵତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ତାହାଠାରୁ ଦେବକ୍ଷତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ମଧୁ, ମଧୁଠାରୁ କୁମାରବଂଶ, କୁମାରବଂଶଠାରୁ ଅନୁ, ଅନୁଠାରୁ ପୁରୁମିତ୍ର ନାମକ ପୃଥିବୀର ରାଜା ହେଲେ।
ତତଶ୍ଚାଂଶୁସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଚ ସତ୍ଵତଃ ॥ ୪,୧୨.
ତାପରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଅଂଶୁ ଓ ଅଂଶୁଠାରୁ ସାତ୍ୱତ ଜନ୍ମିଲେ।
ସତ୍ଵତାଦେତେ ସାତ୍ଵତାଃ ॥ ୪,୧୨.
ସାତ୍ୱତଠାରୁ ଏହି ସାତ୍ୱତବଂଶୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଇତ୍ଯେତାଂ ଜ୍ଯାମଘସ୍ଯ ସଂତତିଂ ସମ୍ଯକ୍ଛ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁମାନ୍ମୈତ୍ରେଯ ସ୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୪,୧୨.
ମୈତ୍ରେୟ, ଯେଉଁଠି ଜ୍ୟାମଘଙ୍କର ଏହି ବଂଶାବଳୀକୁ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ । ଭଜନଭଜମାନଦିଵ୍ଯାଂଧକଦେଵାଵୃଧମହାଭୋଜଵୃଷ୍ଣିସଂଜ୍ଞାସ୍ସତ୍ଵତସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଃ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଭଜିନ, ଭଜମାନ, ଦିବ୍ୟ, ଅନ୍ଧକ, ଦେବବୃଦ୍ଧ, ମହାଭୋଜ ଓ ବୃଷ୍ଣି—ଏହି ସାତ୍ୱତବଂଶୀମାନେ ସାତ୍ୱତଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ।
ଭଜମାନସ୍ଯ ନିମିକୃକଣଵୃଷ୍ଣଯସ୍ତଥାନ୍ଯେ ଦ୍ଵୈମାତ୍ରାଃ ଶତଜିତ୍ସହସ୍ରଜିଦଯୁତଜିତ୍ସଂଜ୍ଞାସ୍ତ୍ରଯଃ
ଭଜମାନଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ—ନିମି, କୃକଣ ଓ ବୃଷ୍ଣି; ଏହାଛଡ଼ା ଦୁଇ ମାଆଁରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଅନ୍ୟ ତିନିଜଣ ହେଲେ—ଶତଜିତ, ସହସ୍ରଜିତ ଓ ଅୟୁତଜିତ।
ଦେଵାଵୃଧସ୍ଯାପି ବଭ୍ରୁଃ ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍
ଦେବବୃଦ୍ଧଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ବଭ୍ରୁ।
ତଯୋଶ୍ଚାଯଂ ଶ୍ଲୋକୋ ଗୀଯତେ
ଏହି ଦୁଇଝଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ କୁହାଯାଏ—
ଯଥୈଵ ଶୃଣୁମୋ ଦୂରାତ୍ସଂପଶ୍ଯାମସ୍ତଥାଂତିକାତ୍ । ବଭ୍ରୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଦେଵୈର୍ଦେଵାଵୃଧସ୍ସମଃ
ଯେପରି ଆମେ ଦୂରରୁ ଶୁଣିବା ଓ ନିକଟରୁ ଦେଖିବା, ସେପରି ବଭ୍ରୁ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଥିଲେ, ଦେବବୃଦ୍ଧ ଦେବମାନେ ସମାନ ଥିଲେ।
ପୁରୁଷାଃ ଷଟ୍ ଚ ଷଷ୍ଟିଶ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ତଥାଽଷ୍ଟ ଯେ । ତେଽମୃତତ୍ଵମନୁପ୍ରାପ୍ତା ବଭ୍ରୋର୍ଦେଵାଵୃଧାଦପି
ବଭ୍ରୁ ଓ ଦେବବୃଦ୍ଧଙ୍କ ବଂଶରେ ଛଅଷଠି ହଜାର ଏବଂ ଆଠିଜଣ ପୁରୁଷ ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ମହାଭୋଜସ୍ତ୍ଵତିଧର୍ମାତ୍ମା ତସ୍ଯାନ୍ଵଯେ ଭୋଜାଃ ମୃତ୍ତିକାଵରପୁରନିଵାସିନୋ ମାର୍ତ୍ତିକାଵରା ବଭୂଵୁଃ
ମହାଭୋଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ଭୋଜମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମାର୍ତ୍ତିକାବରା ପୁରରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ମାର୍ତ୍ତିକାବରା ଭୋଜ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଵୃଷ୍ଣେ ସୁମିତ୍ରୋ ଯୁଧାଜିଚ୍ଚ ପୁତ୍ରାଵଭୂତାମ୍
ବୃଷ୍ଣିଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ—ସୁମିତ୍ର ଓ ଯୁଧାଜିତ।
ତତଶ୍ଚାନମିତ୍ରଃ ତଥାନମିତ୍ରାନ୍ନିଘ୍ନଃ
ତାପରେ ଅନମିତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ; ଅନମିତ୍ରଠାରୁ ନିଘ୍ନ ହେଲେ।
ନିଘ୍ନସ୍ଯ ପ୍ରସେନ ସତ୍ରାଜିତୌ
ନିଘ୍ନଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ—ପ୍ରସେନ ଓ ସତ୍ରାଜିତ।
ତସ୍ଯ ଚ ସତ୍ରାଜିତୋ ଭଗଵାନାଦିତ୍ଯଃ ସଖାଽଭଵତ୍
ସତ୍ରାଜିତଙ୍କ ସହିତ ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମିତ୍ରତା କରିଥିଲେ।
ଏକଦା ତ୍ଵଂଭୋନିଧିତୀରସଂଶ୍ରଯଃ ସୂର୍ଯଂ ସତ୍ରାଜିତ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ତନ୍ମନସ୍କତଯା ଚ ଭାସ୍ଵାନଭିଷ୍ଟୂଯମାନୋଽଗ୍ରତସ୍ତସ୍ଥୌ
ଏକଦିନ ସମୁଦ୍ରତଟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସତ୍ରାଜିତ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଏହିପରି ସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଭାସ୍କର ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେଖାଦେଲେ।
ତତସ୍ତ୍ଵସ୍ପଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିଧରଂ ଚୈନମାଲୋକ୍ଯ ସତ୍ରାଜିତ୍ସୂର୍ଯମାହ
ତାପରେ ସତ୍ରାଜିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ରୂପରେ ନ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଯଥୈଵ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵହ୍ନିପିଂଡୋପମଂ ତ୍ଵାମହମପଶ୍ଯଂ ତଥୈଵାଦ୍ଯାଗ୍ରତୋ ଗତମପ୍ଯତ୍ର ଭଗଵତା କିଂଚିନ୍ନ ପ୍ରସାଦୀକୃତଂ ଵିଶ୍ଷୋମୁପଲକ୍ଷଯାମୀତ୍ଯେଵମୁକ୍ତେ ଭଗଵତା ସୂର୍ଯେଣ ନିଜକଂଠାଦୁନ୍ମୁଚ୍ଯ ସ୍ଯମଂତକଂ ନାମ ମହାମଣିଵରମଵତାର୍ଯୈକାନ୍ତେ ନ୍ଯସ୍ତମ୍
ମୁଁ ଯେପରି ଆକାଶରେ ତୁମକୁ ଅଗ୍ନିର ଗୋଳା ଭଳି ଦେଖିଥିଲି, ସେପରି ଆଜି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଆଗରେ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିଛି ବିଶେଷ କୃପା ଦେଖିପାରୁନି; ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଗଳାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ନାମକ ମହାମଣିକୁ କାଢ଼ି, ଏକାନ୍ତରେ ରଖିଦେଲେ।
ତତସ୍ତମାତାମ୍ରୋଜ୍ଜ୍ଵଲଂ ହ୍ରସ୍ଵଵପୁଷମୀଷଦାପିଂଗଲନଯନମାଦିତ୍ଯମଦ୍ରା କ୍ଷୀତ୍
ତାପରେ ସେଠାରୁ ସତ୍ରାଜିତ ଏକ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଛୋଟ ଦେହର, ହାଲୁକା ପିଙ୍ଗଳ ଆଖିର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
କୃତପ୍ରଣିପାତସ୍ତଵାଦିକଂ ଚ ସତ୍ରାଜିତମାହ ଭଗଵାନାଦିତ୍ଯସ୍ସହସ୍ରଦୀଧିତିଃ ଵରମସ୍ମତ୍ତୋଭିମତଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵେତି
ସତ୍ରାଜିତ ଶିର ନମାଇବା ପରେ, ହଜାର ରେଖାର ମାଳିକ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବତା କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯେଉଁ ଭଲ ପସନ୍ଦ କର, ମୋଠାରୁ ଏକ ଦାନ ଚାହିଁ।'
ସ ଚ ତଦେଵ ମଣିରତ୍ନମଯାଚତ
ସେ ସେଇ ମହାମୂଲ୍ୟ ମଣିଟିଏ ଚାହିଲେ।
ସ ଚାପି ତସ୍ମୈ ତଦ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଦୀଧିତିପତିର୍ଵିଯତି ସ୍ଵଧିଷ୍ଣ୍ଯମାରୁରୋହ
ତାପରେ ତେଜର ମାଳିକ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସେଇ ମଣି ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଦେଇ, ଆକାଶରେ ନିଜ ନିବାସକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସତ୍ରାଜିତୋଽପ୍ଯମଲମଣିରତ୍ନସନାଥକଂଠତଯା ସୂର୍ଯ ଇଵ ତେଜୋଭିରଶ୍ଷୋଦିଗଂତରାଣ୍ଯୁଦ୍ଭାସଯନ୍ ଦ୍ଵାରକାଂ ଵିଵେଶ
ସତ୍ରାଜିତ ନିର୍ମଳ ମଣି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦ୍ଵାରକାଵାସୀ ଜନସ୍ତୁ ତମାଯାଂତମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଭଗଵଂତମାଦିପୁରୁଷଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମଵନିଭାରାଵତରଣାଯାଂଶ୍ନୋ ମାନୁଷରୂପଧାରିଣଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାହ
ଦ୍ୱାରକାର ଲୋକମାନେ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, 'ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଭଗବାନ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ମାନବ ରୂପରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେଇ ପରମପୁରୁଷ।'
ଭଗଵନ୍ ଭଵଂତଂ ଦ୍ର ଷ୍ଟ୍ରଂ ନୂନମଯମାଦିତ୍ଯ ଆଯାତୀତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭଗଵାନୁଵାଚ
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଭଗବାନ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବତା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।' ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ—
ଭଗଵାନ୍ନାଯମାଦିତ୍ଯଃ ସତ୍ରାଜିତୋଽଯମାଦିତ୍ଯଦତ୍ତସ୍ଯମଂତକାଖ୍ଯଂ ମହାମଣିରତ୍ନଂ ବିଭ୍ରଦତ୍ରୋପଯାତି
ଭଗବାନ କହିଲେ, 'ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟନୁହେଁ; ଏହା ସତ୍ରାଜିତ, ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସ୍ୟମନ୍ତକ ନାମକ ମହାମଣି ପିନ୍ଧି ଏଠାକୁ ଆସୁଛି।'
ତଦେନଂ ଵିସ୍ତ୍ରବ୍ଧାଃ ପଶ୍ଯତେତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ତଥୈଵ ଦଦୃଶୁଃ
'ତେଣୁ, ଭୟ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ଦେଖ,' ଭଗବାନ କହିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ତାହା ଭଳିଭାବେ ଦେଖିଲେ।
ସ ଚ ତଂ ସ୍ଯମଂତକମଣିମାତ୍ମନିଵେଶନେ ଚକ୍ରେ
ସତ୍ରାଜିତ ସେଇ ସ୍ୟମନ୍ତକ ମଣି ନିଜ ଘରେ ରଖିଲେ।