ତସ୍ଯାପି ରୁକ୍ମକଵଚସ୍ତତଃ ପରଵୃତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ଶିତପୂର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ପୁଅ ରୁକ୍ମକବଚ ଥିଲେ, ତାପରେ ପରାବୃତ ଜନ୍ମିଲେ ।
ତସ୍ଯ ପରାଵୃତୋ ରୁକ୍ମେଷୁପୃଥୁଜ୍ଯାମଘଵଲିତହରିତସଂଜ୍ଞାସ୍ତସ୍ଯ ପଞ୍ଚାତ୍ମଜା ବଭୂଵୁଃ ॥ ୪,୧୨.
ପରାବୃତଙ୍କର ପଞ୍ଚଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ — ରୁକ୍ମେଷୁ, ପୃଥୁଜ୍ୟାମ, ଅଘବାଳିତ, ହରିତ ଓ ଅନ୍ୟ ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯାପି ଜ୍ଯାମଘସ୍ଯ ଶ୍ଲୋକୋ ଗୀଯତେ ॥ ୪,୧୨.
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ୟାମଘଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶ୍ଲୋକ ଗାଯାଯାଏ ।
ଭାର୍ଯାଵଶ୍ଯାସ୍ତୁ ଯେ କେଚିଦ୍ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯଥ ଵା ମୃତାଃ । ତେଷାଂ ତୁ ଜ୍ଯାମଘଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶୈଵ୍ଯାପତିରଭୂନ୍ନୃପଃ ॥ ୪,୧୨.
ଯେଉଁମାନେ ପତ୍ନୀ ରଖିଛନ୍ତି, ଜୀବନ୍ତ କିମ୍ବା ମୃତ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟାମଘ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେ ଶୈବ୍ୟାଙ୍କର ପତି ଏବଂ ରାଜା ଥିଲେ ।
ଅପୁତ୍ରା ତସ୍ଯ ସା ପତ୍ନୀ ଶୈଵ୍ଯା ନାମ ତଥାପ୍ଯସୌ । ଅପତ୍ଯକାମୋଽପି ଭଯାନ୍ନାନ୍ଯାଂ ଭାର୍ଯାମଵିନ୍ଦତ ॥ ୪,୧୨.
ଜ୍ୟାମଘଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶୈବ୍ୟା ନାମରେ ଥିଲେ, ଯିଏ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ; ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଜ୍ୟାମଘ ସନ୍ତାନ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୟରେ ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀ ନେଇନାହିଁ ।
ସ ତ୍ଵେକଦା ପ୍ରଭୂତରଥତୁରଗଗଜସଂମର୍ଦାତିଦାରୁଣେ ମହାହଵେ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯମାନଃଚ ସକଲମେଵାରିଚକ୍ରମଜଯତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ଏକଦିନ ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ରଥ, ଘୋଡା ଓ ହାତୀ ରହିଥିଲେ, ଜ୍ୟାମଘ ଯୁଦ୍ଧ କରି ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଲେ ।
ତଚ୍ଚାରିଚକ୍ରମପାସ୍ତପୁତ୍ରକଲତ୍ରବନ୍ଧୁବଲକୋଶଂ ସ୍ଵମଧିଷ୍ଠାନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦିଶଃ ପ୍ରତିଵିଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୪,୧୨.
ସେହି ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ପତ୍ନୀ, ଆତ୍ମୀୟ, ସେନା ଓ ଧନ ଛାଡି ନିଜ ଦେଶରୁ ଚାରିପାଖରେ ପଳାଇଗଲେ ।
ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଵିଦ୍ରୁତେତିତ୍ରାସଲୋଲାଯତଲୋଚନଯୁଗଲଂ ତ୍ରାହିତ୍ରାହି ମାଂ ତାତାଂବ ଭ୍ରତରିତ୍ଯାକୁଲଵିଲାପଵିଧୁରଂ ସ ରାଜକନ୍ଯାରତ୍ନମଦ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ପଳାଇବା ସମୟରେ ରାଜା ଦେଖିଲେ — ଏକ ରାଜକନ୍ୟା, ତାଙ୍କର ଆଖି ଭୟରେ କମ୍ପିତ, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛି — 'ମୋତେ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ, ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ, ବାପା, ମା, ଭାଇ!'
ତଦ୍ଦର୍ଶନାଚ୍ଚ ତସ୍ଯାମନୁରାଗନୁଗତାନ୍ତରାତ୍ମା ସ ନୃପୋଽଚିନ୍ତଯତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ସେ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟ ଭଲପାଇବାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ।
ସାଧ୍ଵିଦଂ ମମାପତ୍ଯରହିତସ୍ଯ ଵନ୍ଧ୍ଯାଭର୍ତୁଃ ସାଂପ୍ରତଂ ଵିଧିନାପତ୍ଯକାରଣଂ କନ୍ଯାରତ୍ନମୁପପାଦିତମ୍ ॥ ୪,୧୨.
ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ — 'ମୁଁ ସନ୍ତାନହୀନ ଓ ବନ୍ଧ୍ୟା ପତ୍ନୀର ସ୍ୱାମୀ; ଏବେ ଭାଗ୍ୟ ଏହି ରାଜକନ୍ୟାକୁ ମୋ ପାଇଁ ସନ୍ତାନର କାରଣ ଭାବେ ଆଣିଛି ।'
ତଦେତତ୍ସମୁଦ୍ଵହାମୀତି ॥ ୪,୧୨.
'ଏହି କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିବି ।'
ଅଥ ଵୈନାଂ ସ୍ଯନ୍ଦନମାରୋପ୍ଯ ସ୍ଵମଧିଷ୍ଠାନଂ ନଯାମି ॥ ୪,୧୨.
ତାପରେ ସେ କନ୍ୟାକୁ ରଥରେ ବସାଇ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ ।
ତଯୈଵ ଦେଵ୍ଯାଶୈଵ୍ଯଯାହମନୁଜ୍ଞାତଃସମୁଦ୍ଵହାମୀତି ॥ ୪,୧୨.
ରାଣୀ ଶୈବ୍ୟାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କଲେ ।
ଅଥୈନାଂ ରଥମାରୋପ୍ଯ ସ୍ଵନଗରମଗଚ୍ଛତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ତାପରେ ସେ କନ୍ୟାକୁ ରଥରେ ବସାଇ ନିଜ ସହରକୁ ଗଲେ ।
ଵିଜଯିନଂ ଚ ରାଜାନମଶେଷପୌରଭୃତ୍ଵଯରିଜନାମାତ୍ଯସମେତା ଶୈଵ୍ଯା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଧିଷ୍ଠନଦ୍ଵାରମାଗତା ॥ ୪,୧୨.
ବିଜୟୀ ରାଜା ସମସ୍ତ ପୌର, ବନ୍ଧୁ, ସେନା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରହିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶୈବ୍ୟା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ରାଜମହଳ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ।
ସା ଚାଵଲୋକ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ସଵ୍ଯପାର୍ଶଵଵର୍ତ୍ତିନୀଂ କନ୍ଯାମୀଷଦୁଦ୍ଭୂତାମର୍ଷସ୍ଫୁରଦଧରପଲ୍ଲଵା ରାଜାନମଵୋଚତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ସେଠାରେ ଶୈବ୍ୟା ଦେଖିଲେ ଯେ, ରାଜାଙ୍କ ବାମ ପାଖରେ ଏକ ଝିଅ ଦଢ଼ି ହୋଇ ଦଁଡ଼ାଇଛି, ଯାହାର ଅପରାଧ ଭାବରେ ଠିକ୍ ଠିକ୍ ହୋଇଥିବା ଠୋଠ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ଶୈବ୍ୟା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅତିଚପଲଚିତ୍ତାତ୍ର ସ୍ଯନ୍ଦନେ କେଯମାରୋପିତେତି ॥ ୪,୧୨.
ଏଠି ରଥରେ ବସିଥିବା ଏହି ଅତି ଚଞ୍ଚଳ ମନର ଝିଅ କିଏ?
ଅସାଵପ୍ଯନାଲୋଚିତୋତ୍ତରଵଚନୋତିଭଯାତ୍ତାମାହ ସ୍ନୁଷା ମମେଯମିତି ॥ ୪,୧୨.
ଅଧିକ ପ୍ରଶ୍ନ ହେବା ଭୟରେ ଓ ଭାବିବାକୁ ସମୟ ନ ମିଳି, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଏହି ମୋର ବହୁଁ।'
ଅଥୈନଂ ଶୈଵ୍ଯୋଵାଚ ॥ ୪,୧୨.
ତାପରେ ଶୈବ୍ୟା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ:
ନାହଂ ପ୍ରସୂତା ପୁତ୍ରେଣ ନାନ୍ଯା ପତ୍ନ୍ଯଭଵତ୍ତଵ । ସ୍ନୁଷାସଂବନ୍ଧତା ହ୍ଯୋଷା କତମେନ ସୁତେନ ତେ ॥ ୪,୧୨.
ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇନି, ତୁମର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ। ତେବେ ଏହି ଝିଅ କେଉଁ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ବହୁଁ ହେଲେ?
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାତ୍ମେର୍ଷ୍ଯାକୋପକଲୁଷିତଵଚନମୁଷିତଵିଵେକୋ ଭଯାଦ୍ଦୁରୁକ୍ତାପରିହାରାର୍ଥମିଦମଵନୀପତିରାହ ॥ ୪,୧୨.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏଭଳି ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା କଥା କହି, ଭୟରେ ବିବେକ ହରାଇ ଓ କଠୋର ଉକ୍ତି ଟାଳିବା ପାଇଁ ରାଜା ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ:
ଯସ୍ତେ ଜନିଷ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମଜସ୍ତସ୍ଯେଯମନାଗତସ୍ଯୈଵ ଭାର୍ଯା ନିରୂପିତେତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯୋଦ୍ଭୂତମୃଦୁହାସା ତଥେତ୍ଯାହ ॥ ୪,୧୨.
ତୁମେ ଯେଉଁ ପୁଅ ଆସନ୍ତା କାଳରେ ଜନ୍ମ ଦେବ, ଏହି ଝିଅ ସେହି ପୁଅଙ୍କର ଗୃହଣୀ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏହା ଶୁଣି ଶୈବ୍ୟା ମୃଦୁ ହାସି ସହିତ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।'
ପ୍ରଵିଵେଶ ଚ ରାଜ୍ଞା ସହାଧିଷ୍ଠାନମ୍ ॥ ୪,୧୨.
ଏବଂ ସେ ରାଜା ସହିତ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅନନ୍ତରଂ ଚାତିଶୁଦ୍ଧଲଗ୍ନହୋରାଂଶକାଵଯଵୋକ୍ତକୃତପୁତ୍ରଜନ୍ମଲାଭଗୁଣାଦ୍ଵଯସଃ ପରିଣାମମୁପଗତାପି ଶୈଵ୍ଯା ସ୍ଵଲ୍ପୈରେଵାହୋଭିର୍ଗର୍ଭମଵାପ ॥ ୪,୧୨.
ତାପରେ ଅତି ପବିତ୍ର ଲଗ୍ନ, ହୋରା ଓ ସମୟର ଶୁଭ ଯୋଗରେ, କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଶୈବ୍ୟା ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ।
କାଲେନ ଚ କୁମାରମଜୀଜନତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ଚ ଵିଦର୍ଭ ଇତି ପିତା ନାମ ଚକ୍ରେ ॥ ୪,୧୨.
ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କ ନାମ ରଖିଲେ ବିଦର୍ଭ।
ସ ଚ ତାଂ ସ୍ନୁଷାମୁପଯେମେ ॥ ୪,୧୨.
ସେ ବିଦର୍ଭ ଏହି ବହୁଁଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ଚାସୌକ୍ରଥକୈଶିକସଂଜ୍ଞୌ ପୁତ୍ରାଵଜନଯତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ଏବଂ ସେ ବହୁଁଠାରୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ କ୍ରଥ ଓ କୈଶିକ।
ପୁନଶ୍ଚ ତୃତୀଯଂ ରୋମପାଦସଂଜ୍ଞଂ ପୁତ୍ରମଜୀଜନଦ୍ଯୋ ନାରଦାଦଵାପ୍ତଜ୍ଞାନଵାନ୍ଭଵିଷ୍ଯତୀତି ॥ ୪,୧୨.
ପୁଣି ସେ ତୃତୀୟ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ରୋମପାଦ, ଯିଏ ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ପାଇବେ।
ରୋମପାଦାଦ୍ବଭ୍ରୁଃ ବଭ୍ରୋର୍ଧୃତିର୍ଃ ଧୃତେଃ କୈଶିକଃ କୈଶିକସ୍ଯାପି ଚେଦିଃ ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ସଂତତୌ ଚୈଦ୍ଯା ଭୂପାଲାଃ ॥ ୪,୧୨.
ରୋମପାଦଠାରୁ ବଭ୍ରୁ ହେଲେ; ବଭ୍ରୁଠାରୁ ଧୃତି; ଧୃତିଠାରୁ କୈଶିକ; କୈଶିକଠାରୁ ଚେଦି ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ବଂଶରେ ଚେଦି ରାଜାମାନେ ହେଲେ।