ଅନୁଦିନଞ୍ଚ ଉପଭୋଗତଶ୍ଵ କାମାନତୀଵ ରମ୍ଯାନ୍ ମେନେ ।। ୪-୧୦-
ଏବଂ ଦିନକୁ ଦିନ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେ ଭାବିଲେ ଯେ ଏହି ଆନନ୍ଦ ଅତି ମଧୁର ଓ ରମ୍ୟ ।
ନ ଜାତୁ କାମଃ କାମାନାମୁପଭୋଗେନ ଶାମ୍ଯତି । ହଵିଷା କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମେଵ ଭୂଯ ଏଵାଭିଵର୍ଦ୍ଧତେ ।। ୪-୧୦-
ଇଚ୍ଛା କେବେ ଭୋଗରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏନା; ଘୀ ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଯେପରି ବଢ଼ାଯାଏ, ଏହିପରି ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛା ଆଉ ବଢ଼ିଯାଏ ।
ଯତ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵ୍ରୀହିଯଵଂ ହିରଣ୍ଯଂ ପଶଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଏକସ୍ଯାପି ନ ପର୍ଯ୍ଯାପ୍ତଂ ତଦିତ୍ଯତିତୃଷଂ ତ୍ଯଜେତ୍ ।। ୪-୧୦-
ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଚାଉଳ, ଯବ, ସୁନା, ଗୋ, ଓ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଏକ ଲୋକ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଅତି ତୃଷ୍ଣାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ ।
ଯଦା ନ କୁରୁତେ ଭାଵଂ ସର୍ଵ୍ଵଭୂତେଷୁ ପାପକମ୍ । ସମଦୃଷ୍ଟେସ୍ତଦା ପୁସଃ ସର୍ଵ୍ଵା ଏଵ ସୁଖା ଦିଶଃ ।। ୪-୧୦-
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଲୋକ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କିଛି ଖରାପ ଭାବ ରଖେନାହିଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ସେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ହୁଏ ।
ଯା ଦୁସ୍ତ୍ଯଜା ଦୁର୍ମ୍ମତିଭିର୍ଯା ନ ଜୀର୍ଯ୍ଯତି ଜୀର୍ଯ୍ଯତଃ । ତାଂ ତୃଷ୍ଣାଂ ସନ୍ତ୍ଯଜନ୍ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସୁଖେନୈଵାଭିପୂର୍ଯ୍ଯତେ ।। ୪-୧୦-
ଯେ ତୃଷ୍ଣା ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା କଷ୍ଟ, ଦେହ ଝୁରିଗଲେ ମଧ୍ୟ ଝୁରିନାହିଁ — ସେ ତୃଷ୍ଣାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସହଜରେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ।
ଜୀର୍ଯ୍ଯନ୍ତି ଜୀର୍ଯ୍ଯତଃ କେଶା ଦନ୍ତା ଜୀର୍ଯ୍ଯନ୍ତି ଜୀର୍ଯ୍ଯତଃ । ଧନାଶା ଜୀଵିତାଶା ଚ ଜୀର୍ଯ୍ଯତୋଽପି ନ ଜୀର୍ଯ୍ଯତି ।। ୪-୧୦-
ଦେହ ଝୁରିଗଲେ, କେଶ ଓ ଦାନ୍ତ ଝୁରିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଧନ ଓ ଜୀବନ ପାଇଁ ତୃଷ୍ଣା ଦେହ ଝୁରିଲେ ମଧ୍ୟ ଝୁରିନାହିଁ ।
ପୂର୍ଣାଂ ଵର୍ଷସହସ୍ତ୍ରଂ ମେ ଵିଷଯାସକ୍ତଚେତସଃ । ତଥାପ୍ଯନୁଦିନଂ ତୃଷ୍ଣା ମମୈତେଷ୍ଵେଵ ଜାଯତେ ।। ୪-୧୦-
ମୋ ମନ ଭୋଗରେ ଲଗିଥିଲା, ଏହିପରି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ହେଲା ମଧ୍ୟ, ଦିନକୁ ଦିନ ଏହି ଭୋଗ ପାଇଁ ମୋର ତୃଷ୍ଣା ଆଉ ବଢ଼ିଯାଏ ।
ତସ୍ମଦିତାମହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାଧାଯ ମାନସମ୍ । ନିର୍ଦ୍ରନ୍ଦ୍ରୋ ନିର୍ମ୍ମମୋ ଭୂତ୍ଵା ଚରିଷ୍ଯାମି ମୃଗୈଃ ସହ ।। ୪-୧୦-
ତେଣୁ ଏହି ତୃଷ୍ଣାକୁ ଛାଡ଼ି, ମନକୁ ଦିବ୍ୟତାରେ ଲଗାଇ, ଅସକ୍ତ ଓ ନିର୍ମମ ହୋଇ, ମୁଁ ମୃଗମାନେ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଡ଼ିବି ।
ପୂରୋଃ ସକାଶାଦାଦାଯ ଜରାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ଯୌଵନମ୍ । ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯ ପୂରୁଞ୍ଚ ପ୍ରଯଯୌ ତପସେ ଵନମ୍ ।। ୪-୧୦-
ପୂରୁଙ୍କୁ ଜରା ଦେଇ ଯୁବାବସ୍ଥା ନେଇ, ପୂରୁଙ୍କୁ ରାଜା କରି, ସେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ଦିଶି ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵ୍ଵଂସ୍ଯାଂ ତୁର୍ଵ୍ଵସୁଂ ପ୍ରତ୍ଯଥାଦିଶତ୍ । ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଞ୍ଚ ତଥା ଦ୍ରୁ ହ୍ଯୁ ଦକ୍ଷିଣାପଥତୋ ଯଦୁମ୍ ।। ୪-୧୦-
ସେ ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଦ୍ରହ୍ୟୁଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ, ଯଦୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଦେଲେ ।
ଉଦୀଚ୍ଯାଞ୍ଚ ତଥୈଵାନୁଂ କୃତ୍ଵା ମଣଡଲିନୋ ନୃପାନ୍ । ସର୍ଵ୍ଵପୃଥ୍ଵୀପତିଂ ପୂରୁ ସୋଽଭିଷିଚ୍ଯ ଵନଂ ଯଯୌ ।। ୪-୧୦-
ଅନୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଞ୍ଚଳର ରାଜା କଲେ; ପୂରୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ରାଜା କରି, ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ କ୍ରୋଷ୍ଟୋସ୍ତୁ ଯଦୁପୁତ୍ରସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ଧ୍ଵଜିନୀଵାନ୍ ॥ ୪,୧୨.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଯଦୁଙ୍କର ପୁଅ କ୍ରୋଷ୍ଟୁଙ୍କର ପୁଅ ଧ୍ୱଜିନୀବନ ଥିଲେ ।
ତତଶ୍ଚ ସ୍ଵାତିଃ ତତୋ ରୁଶଙ୍କୁଃ ରୁଶଙ୍କୋଶ୍ଚିତ୍ରରଥଃ ॥ ୪,୧୨.
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସ୍ୱାତି ଜନ୍ମିଲେ; ସ୍ୱାତିଠାରୁ ରୁଶଙ୍କୁ; ରୁଶଙ୍କୁଠାରୁ ଚିତ୍ରରଥ ।
ତତ୍ତନଯଃ ଶଶିବିନ୍ଦୁଃ ଚତୁର୍ଦଶମହାରତ୍ନେଶଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ଯଭଵତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶଶିବିନ୍ଦୁ, ଚୌଦ ମହା ଧନର ମାଲିକ ଏବଂ ସମ୍ରାଟ ହେଲେ ।
ତସ୍ଯ ଚ ଶତସହସ୍ରଂ ପତ୍ନୀ ନାମଭଵତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ତାଙ୍କର ଏକ ଲକ୍ଷ ଜଣ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ।
ଦଶଲକ୍ଷସଂଖ୍ଯାଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାଃ ॥ ୪,୧୨.
ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଥିଲେ ।
ତେଷାଂ ଚ ପୃଥୁଶ୍ରଵାଃ ପୃଥୁକର୍ମା ପୃଥୁକୀର୍ତିଃ ପୃଥୁଯଶାଃ ପୃଥୁଜଯଃ ପୃଥୁଦାନଃ ଷଟ୍ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରଧାନାଃ ॥ ୪,୧୨.
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥୁଶ୍ରବା, ପୃଥୁକର୍ମା, ପୃଥୁକୀର୍ତି, ପୃଥୁୟଶା, ପୃଥୁଜୟ ଓ ପୃଥୁଦାନ — ଏହି ଛଅଜଣ ପୁଅ ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ ।
ପୃଥୁଶ୍ରଵସଶ୍ଚ ପୁତ୍ରଃ ପୃଥୁତମଃ ॥ ୪,୧୨.
ପୃଥୁଶ୍ରବାଙ୍କର ପୁଅ ପୃଥୁତମ ଥିଲେ ।
ତସ୍ମାଦୁଶନା ଯୋ ଵାଜିମେଧାନାଂ ଶତମାଜହାର ॥ ୪,୧୨.
ତାଙ୍କଠାରୁ ଉଶନା ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଶତଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ।
ତସ୍ଯ ଚ ଶିତପୁର୍ନାମ ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ଉଶନାଙ୍କର ପୁଅ ଶିତପୂର୍ଣ୍ଣ ନାମରେ ଜନ୍ମିଲେ ।
ତସ୍ଯାପି ରୁକ୍ମକଵଚସ୍ତତଃ ପରଵୃତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ଶିତପୂର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ପୁଅ ରୁକ୍ମକବଚ ଥିଲେ, ତାପରେ ପରାବୃତ ଜନ୍ମିଲେ ।
ତସ୍ଯ ପରାଵୃତୋ ରୁକ୍ମେଷୁପୃଥୁଜ୍ଯାମଘଵଲିତହରିତସଂଜ୍ଞାସ୍ତସ୍ଯ ପଞ୍ଚାତ୍ମଜା ବଭୂଵୁଃ ॥ ୪,୧୨.
ପରାବୃତଙ୍କର ପଞ୍ଚଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ — ରୁକ୍ମେଷୁ, ପୃଥୁଜ୍ୟାମ, ଅଘବାଳିତ, ହରିତ ଓ ଅନ୍ୟ ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯାପି ଜ୍ଯାମଘସ୍ଯ ଶ୍ଲୋକୋ ଗୀଯତେ ॥ ୪,୧୨.
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ୟାମଘଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶ୍ଲୋକ ଗାଯାଯାଏ ।
ଭାର୍ଯାଵଶ୍ଯାସ୍ତୁ ଯେ କେଚିଦ୍ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯଥ ଵା ମୃତାଃ । ତେଷାଂ ତୁ ଜ୍ଯାମଘଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶୈଵ୍ଯାପତିରଭୂନ୍ନୃପଃ ॥ ୪,୧୨.
ଯେଉଁମାନେ ପତ୍ନୀ ରଖିଛନ୍ତି, ଜୀବନ୍ତ କିମ୍ବା ମୃତ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟାମଘ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେ ଶୈବ୍ୟାଙ୍କର ପତି ଏବଂ ରାଜା ଥିଲେ ।
ଅପୁତ୍ରା ତସ୍ଯ ସା ପତ୍ନୀ ଶୈଵ୍ଯା ନାମ ତଥାପ୍ଯସୌ । ଅପତ୍ଯକାମୋଽପି ଭଯାନ୍ନାନ୍ଯାଂ ଭାର୍ଯାମଵିନ୍ଦତ ॥ ୪,୧୨.
ଜ୍ୟାମଘଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶୈବ୍ୟା ନାମରେ ଥିଲେ, ଯିଏ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ; ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଜ୍ୟାମଘ ସନ୍ତାନ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୟରେ ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀ ନେଇନାହିଁ ।
ସ ତ୍ଵେକଦା ପ୍ରଭୂତରଥତୁରଗଗଜସଂମର୍ଦାତିଦାରୁଣେ ମହାହଵେ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯମାନଃଚ ସକଲମେଵାରିଚକ୍ରମଜଯତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ଏକଦିନ ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ରଥ, ଘୋଡା ଓ ହାତୀ ରହିଥିଲେ, ଜ୍ୟାମଘ ଯୁଦ୍ଧ କରି ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଲେ ।
ତଚ୍ଚାରିଚକ୍ରମପାସ୍ତପୁତ୍ରକଲତ୍ରବନ୍ଧୁବଲକୋଶଂ ସ୍ଵମଧିଷ୍ଠାନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦିଶଃ ପ୍ରତିଵିଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୪,୧୨.
ସେହି ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ପତ୍ନୀ, ଆତ୍ମୀୟ, ସେନା ଓ ଧନ ଛାଡି ନିଜ ଦେଶରୁ ଚାରିପାଖରେ ପଳାଇଗଲେ ।
ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଵିଦ୍ରୁତେତିତ୍ରାସଲୋଲାଯତଲୋଚନଯୁଗଲଂ ତ୍ରାହିତ୍ରାହି ମାଂ ତାତାଂବ ଭ୍ରତରିତ୍ଯାକୁଲଵିଲାପଵିଧୁରଂ ସ ରାଜକନ୍ଯାରତ୍ନମଦ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ପଳାଇବା ସମୟରେ ରାଜା ଦେଖିଲେ — ଏକ ରାଜକନ୍ୟା, ତାଙ୍କର ଆଖି ଭୟରେ କମ୍ପିତ, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛି — 'ମୋତେ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ, ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ, ବାପା, ମା, ଭାଇ!'
ତଦ୍ଦର୍ଶନାଚ୍ଚ ତସ୍ଯାମନୁରାଗନୁଗତାନ୍ତରାତ୍ମା ସ ନୃପୋଽଚିନ୍ତଯତ୍ ॥ ୪,୧୨.
ସେ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟ ଭଲପାଇବାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ।
ସାଧ୍ଵିଦଂ ମମାପତ୍ଯରହିତସ୍ଯ ଵନ୍ଧ୍ଯାଭର୍ତୁଃ ସାଂପ୍ରତଂ ଵିଧିନାପତ୍ଯକାରଣଂ କନ୍ଯାରତ୍ନମୁପପାଦିତମ୍ ॥ ୪,୧୨.
ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ — 'ମୁଁ ସନ୍ତାନହୀନ ଓ ବନ୍ଧ୍ୟା ପତ୍ନୀର ସ୍ୱାମୀ; ଏବେ ଭାଗ୍ୟ ଏହି ରାଜକନ୍ୟାକୁ ମୋ ପାଇଁ ସନ୍ତାନର କାରଣ ଭାବେ ଆଣିଛି ।'