ଉଵାଚ ଚୈନଂ ରାଜାନମସ୍ମତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ମହାରାଜାଯ ସର୍ଵ ଏଵ ଗଂଧର୍ଵା ଵରଦାସ୍ସଂଵୃତ୍ତାଃ ଵ୍ରିଯତାଂ ଚ ଵର ଇତି
ଉର୍ବଶୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପ୍ରେମରେ, ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ମହାରାଜ, ଆପଣ ଚାହିଁଥିବା ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କରନ୍ତୁ ।'
ଵିଜିତସକଲାରାତିରଵିହତେଂଦ୍ରି ଯସାମର୍ଥ୍ଯୋ ବଂଧୁମାନମିତବଲକୋଶୋଽସ୍ମି ନାନ୍ଯଦସ୍ମାକମୁର୍ଵଶୀସାଲୋକ୍ଯାତ୍ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯମସ୍ତିତଦହମନଯା ସହୋର୍ଵଶ୍ଯା କାଲଂ ନେତୁମଭିଲଷାମୀତ୍ଯୁକ୍ତେ ଗଂଧର୍ଵା ରାଜ୍ଞେଽଗ୍ନିସ୍ଥାଲୀଂ ଦଦୁଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଛି, ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅବାଧିତ, ଆମ ପାଖରେ ପରିଜନ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ଧନ ଅଛି, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ଲୋକରେ ସମୟ କଟାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ । ଏହିପରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ଅଗ୍ନି ପାତ୍ର ଦେଲେ ।
ଊଚୁଶ୍ଚୈନମଗ୍ନିମାମ୍ନାଯାନୁସାରୀ ଭୂତ୍ଵା ତ୍ରିଧା କୃତ୍ଵୋର୍ଵଶୀ ସଲୋକତାମନୋରଥମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଯଜେଥାଃ ତତୋଽଵଶ୍ଯମଭିଲଷିତମଵାପ୍ସ୍ଯତୀତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତାମଗ୍ନିସ୍ଥାଲୀମାଦାଯ ଜଗାମ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏହି ଅଗ୍ନି ପାତ୍ରକୁ ତିନି ଭାଗ କରି ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଲୋକରେ ଏକତ୍ୱ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ; ତାପରେ ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ ।' ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇ ରାଜା ଅଗ୍ନି ପାତ୍ର ନେଇ ଯାଇଲେ ।
ଅଂତରଟଵ୍ଯାମଚିଂତଯତ୍ ଅହୋ ମେଽତୀଵ ମୂଢତା କିମହମକରଵମ୍
ଅଟବୀ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଭାବିଲେ, 'ହାଁ, ମୁଁ କେତେ ଅବୁଜ ହେଲି! କଣ କରିଛି?'
ଵହ୍ନିସ୍ଥାଲୀ ମଯୈଷାନୀତା ନୋର୍ଵଶୀତି
ମୁଁ ଏହି ଅଗ୍ନି ପାତ୍ର ନେଇଛି, ଉର୍ବଶୀକୁ ନୁହେଁ ।
ଅଥୈନାମଟଵ୍ଯାମେଵାଗ୍ନିସ୍ଥାଲୀଂ ତତ୍ଯାଜ ସ୍ଵପୁରଂ ଚ ଜଗାମ
ତାପରେ, ସେ ଅଟବୀରେ ଅଗ୍ନି ପାତ୍ରକୁ ଛାଡି ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ଵ୍ଯତୀତେଽର୍ଦ୍ଧରାତ୍ରେ ଵିନିଦ୍ରଶ୍ଚାଚିଂତଯତ୍
ଅର୍ଧରାତ୍ର ପରେ, ନିଦ୍ରାହୀନ ରାଜା ଚିନ୍ତା କରିଲେ ।
ମମୋର୍ଵଶୀସାଲୋକ୍ଯପ୍ରାପ୍ତ୍ଯର୍ଥମଗ୍ନିସ୍ଥାଲୀ ଗଂଧର୍ଵୈର୍ଦତ୍ତା ସା ଚ ମଯାଟଵ୍ଯାଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତା
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଲୋକ ପାଇଁ ମୋତେ ଅଗ୍ନି ପାତ୍ର ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଅଟବୀରେ ଛାଡିଦେଇଛି ।
ତଦହଂ ତତ୍ର ତଦାହରଣାଯ ଯାସ୍ଯାମୀତ୍ଯୁତ୍ଥାଯ ତତ୍ରାପ୍ଯୁପଗତୋ ନାଗ୍ନିସ୍ଥାଲୀମପଶ୍ଯତ୍
ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଆଣିବାକୁ ସେଠାକୁ ଯିବି । ଉଠି, ରାଜା ସେଠାକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନି ପାତ୍ର ଦେଖିଲେ ନାହିଁ ।
ଶମୀଗର୍ଭଂ ଚାଶ୍ଵତ୍ଥମଗ୍ନିସ୍ଥାଲୀସ୍ଥାନେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଚିଂତଯତ୍
ଅଗ୍ନି ପାତ୍ର ବଦଳରେ, ରାଜା ଏକ ଶମୀ ଗଛ ଓ ଏକ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ।
ମଯାତ୍ରାଗ୍ନିସ୍ଥାଲୀ ନିକ୍ଷିପ୍ତା ସା ଚାଶ୍ଵତ୍ଥଶ୍ଶମୀଗର୍ଭୋଽଭୂତ୍
ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ପାତ୍ର ରଖିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ଶମୀ ଗଛର ଗର୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି ।
ତଦେନମେଵାହମଗ୍ନିରୂପମାଦାଯ ସ୍ଵପୁରମଭିଗମ୍ଯାରଣୀଂ କୃତ୍ଵା ତଦୁତ୍ପନ୍ନାଗ୍ନେରୁପାସ୍ତିଂ କରିଷ୍ଯାମୀତି
ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହି ଅଗ୍ନି ରୂପକୁ ନେଇ, ନିଜ ସହରକୁ ଯାଇ, ଆରଣୀ ତିଆରି କରି, ଏଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜିବି ।
ଏଵମେଵ ସ୍ଵପୁରମଭିଗମ୍ଯାରଣିଂ ଚକାର
ଏଭଳି ନିଜ ସହରକୁ ଫେରି, ରାଜା ଆରଣୀ ତିଆରି କଲେ ।
ତତ୍ପ୍ରମାଣଂ ଚାଂଗୁଲୈଃ କୁର୍ଵନ୍ ଗାଯତ୍ରୀମପଠତ୍
ଉଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ମାପି, ରାଜା ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଠିଲେ ।
ପଠତଶ୍ଚାକ୍ଷରସଂଖ୍ଯାନ୍ଯେଵାଂଗୁଲାନ୍ଯରଣ୍ଯଭଵତ୍
ସେ ଯେତେବେଳେ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଠିଗୁଡ଼ିକ ଅରଣ୍ୟରେ ପରିଣତ ହେଲା।
ତତ୍ରାଗ୍ନିଂ ନିର୍ମଥ୍ଯାଗ୍ନିତ୍ରଯମାମ୍ନାଯାନୁସାରୀ ଭୂତ୍ଵା ଜୁହାଵ
ସେଠି ସେ ଘସି ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତିନି ପ୍ରକାର ଅଗ୍ନି ପୂଜା କରି, ହବନ କଲେ।
ଉର୍ଵଶୀସାଲୋକ୍ଯଂ ଫଲମଭିସଂଧିତଵାନ୍
ସେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଫଳ ପାଇଁ ମନେ ଆଶା ରଖିଲେ।
ତେନୈଵ ଚାଗ୍ନିଵିଧିନା ବହୁଵିଧାନ୍ ଯଜ୍ଞାନିଷ୍ଟ୍ଵା ଗାଂଧର୍ଵଲୋକାନଵାପ୍ଯୋର୍ଵଶ୍ଯା ସହାଵିଯୋଗମଵାପ
ସେଇ ଅଗ୍ନିବିଧି ଦ୍ୱାରା ବହୁ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରି, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଉର୍ବଶୀ ସହିତ ବିୟୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ।
ଏକୋଽଗ୍ନିରାଦାଵଭଵଦେକେନ ତ୍ଵତ୍ର ମନ୍ଵଂତରେ ତ୍ରେଧା ପ୍ରଵର୍ତିତାଃ
ଆରମ୍ଭରେ ଏକମାତ୍ର ଅଗ୍ନି ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହା ତିନି ରୂପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତସ୍ଯାପ୍ଯାଯୁର୍ଧୀମାନମାଵସୁ-ଵିଶ୍ଵାଵସୁ-ଶତାଯୁଃ-ଶ୍ରୁତାଯୁଃ (ଅଯୁତାଯୁଃ) ସଂଜ୍ଞାଃ ଷଡ଼ଭଵନ୍ ପୁତ୍ରାଃ ।। ୪-୭-
ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଥିଲେ ଧୀମାନ, ଆବସୁ, ବିଶ୍ୱାବସୁ, ଶତାୟୁ ଏବଂ ଶୃତାୟୁ (କିମ୍ବା ଅୟୁତାୟୁ) ।
ଅମାଵସୋର୍ଭୀମୋ ନାମ ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍ । ଭୀମସ୍ଯ କାଞ୍ଚନଃ, କାଞ୍ଚନାତ୍ ସୁହୋତ୍ରଃ, ତସ୍ଯାପି ଜହ୍ନଃ । ଯୋଽସୌ ଯଜ୍ଞଵାଟମଖିଲଂ ଗଙ୍ଗାମ୍ଭସା ପ୍ଲାଵିତମାଲୋକ୍ଯ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତନଯନୋ ଭଗନ୍ତଂ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷମାତ୍ମନି ପରମେଣ ସମାଧିନା ସମାରୋପ୍ଯା ଖିଲାମେଵ ଗଙ୍ଗାମପିଵତ୍ ।। ୪-୭-
ଆମାବସୁଙ୍କର ଭୀମ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ; ଭୀମଙ୍କର ପୁଅ କାଞ୍ଚନ, କାଞ୍ଚନଙ୍କର ପୁଅ ସୁହୋତ୍ର, ସେଉଁଥିରୁ ଜହ୍ନୁ ଜନ୍ମିଲେ। ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସମଗ୍ର ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ଡୁବିଯିବା ଦେଖି, ଜହ୍ନୁ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇ, ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ପଡ଼ି, ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କୁ ନିଜ ଭିତରେ ଧାରଣ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଙ୍ଗାକୁ ପିଇଗଲେ।
ଅଥୈନଂ ଦେଵର୍ଷଯଃ ପ୍ରସାଦଯାମାସୁଃ, ଦୁହିତୃତ୍ଵେ ଦୁହିତୃତ୍ଵେ ଚାସ୍ଯ ଗଙ୍ଗାମନଯନ୍ । ଜହ୍ନୋଶ୍ଵ ସୁଜହ୍ନୁ ର୍ନାମ ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍ । ତସ୍ଯାପ୍ଯଜକଃ, ତତୋ ବଲାକାଶ୍ଵଃ, ତସ୍ମାତ୍ କୁଶଃ, କୁଶସ୍ଯ କୁଶାଶ୍ଵ-କୁଶନାଭାମୂର୍ତ୍ତରଯାମାଵସଵଶ୍ଵତ୍ଵାରଃ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଃ ।। ୪-୭-
ତାପରେ ଦେବଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗାକୁ ତାଙ୍କର ଝିଅ ଭାବେ ଦେଲେ। ଜହ୍ନୁଙ୍କର ସୁଜହ୍ନୁ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅଜକ, ତାହାପରେ ବଳାକାଶ୍ୱ, ତାହାଠାରୁ କୁଶ। କୁଶଙ୍କର ପୁଅମାନେ କୁଶାଶ୍ୱ, କୁଶନାଭ, ଅମୂର୍ତ୍ତରୟ, ଆବସୁ ଏବଂ ଅଶ୍ୱତାର।
ତେଷାଂ କୁଶାଶ୍ଵଃ "ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯୋ ମେ ପୁତ୍ରୋ ଭଵେ" ଦିତି ତପଶ୍ଵଚାର । ତଞ୍ଚୋଗ୍ରତ ପସମଵଲୋକ୍ଯ ମା ଭଵତ୍ଵନ୍ଯୋଽ ସ୍ମତ୍ତୁଲ୍ଯଵୀର୍ଯ୍ଯ" ଇତ୍ଯାତ୍ମନୈଵାସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଃ ପୁତ୍ରତ୍ଵମ ଗଚ୍ଛତ ।। ୪-୭-
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୁଶାଶ୍ୱ ଇଚ୍ଛା କଲେ—'ମୋ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ହେଉ'। ତାଙ୍କର କଠିନ ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବିଲେ—'ମୋ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଉ କେହି ହେଉନାହିଁ', ଏବଂ ନିଜେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଗାଧିର୍ନାମ ସ କୌଶିକୋଽଭଵତ୍ । ଗାଧିଶ୍ଵ ସତ୍ଯଵତୀଂ ନାମ କନ୍ଯାମଜନଯତ୍ । ତାଞ୍ଚ ଭାର୍ଗଵ ଋଚୀକୋ ଵବ୍ର ।। ୪-୭-
ସେ କୌଶିକ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଗାଧି। ଗାଧିଙ୍କର ସତ୍ୟବତୀ ନାମକ ଝିଅ ହେଲେ, ଯାହାକୁ ଭାର୍ଗବ ଋଚୀକ ବିବାହ କଲେ।
ଗାଧିରପ୍ଯତିରୋଷଣାଯ ଅତିଵୃଦ୍ଧାଯ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଦାତୁମନିଚ୍ଛନ୍ନେକତଃ ଶ୍ଯାମକର୍ଣାନାମିନ୍ଦୁଵର୍ଚ୍ଚସାମନିଲ ରଂହସାମଶ୍ଵାନାଂ ସହସ୍ତ୍ରଂ କନ୍ଯାଶୁଲ୍କମଯାଚତ ।। ୪-୭-
ଗାଧି, ଅତି ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ତପସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଝିଅ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁନଥିବାରୁ, ବରପଣା ପାଇଁ ଏକ ହଜାର ଗୋଡ଼ା ଚାହିଲେ—ଯାହାଙ୍କର କାଳା କାନ୍, ଏକ ଧଳା ଚିହ୍ନ, ପବନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସମ ତେଜ ଓ ଦ୍ରୁତ।
ତେନାପି ଋଷିଣା ଵରୁଣସକାଶାଦୁପଲଭ୍ଯ ଅଶ୍ଵତୀର୍ଥୋ ତୂପନ୍ନଂ ତାଦୃଶାଶ୍ଵସହସ୍ତ୍ର ଦତ୍ତମ୍ ।। ୪-୭-
ସେ ଋଷି ବରୁଣଙ୍କଠାରୁ ସେପରି ଏକ ହଜାର ଗୋଡ଼ା ପାଇଲେ ଏବଂ ବରପଣା ଭାବେ ଦେଲେ।
ତତସ୍ତାମୃତଚୀକଃ କନ୍ଯାମୁପଯେମେ । ଋଚୀକଶ୍ଵତସ୍ଯା ଶ୍ଵରୁମପତ୍ଯାର୍ଥଂ ଚକାର ତଥା ପ୍ରସାଦିତଶ୍ଵ ତନ୍ମାତ୍ରେ କ୍ଷତ୍ରଵରପୁତ୍ରୋତୂପତ୍ତଯେ ଚରୁମପରଂ ସାଧଯାମାସ ।। ୪-୭-
ତାପରେ ଋଚୀକ ଏହି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ପୁଅ ପାଇଁ ଋଚୀକ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମାଣ୍ଡା ପାଇଁ ଏକ ହବିଷ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱଶ୍ରୁଙ୍କୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପୁଅ ହେବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ହବିଷ୍ୟ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
ଏଷ ଚରୁର୍ଭଵତ୍ଯା ଅଯମପରସ୍ତ୍ଵନ୍ମାତ୍ରା ସମ୍ଯଗୁପଯୋଜ୍ଯ ଇତ୍ଯୁତ୍ତଵା ଵନଂ ଜଗାମ ।। ୪-୭-
ସେ କହିଲେ, 'ଏହି ହବିଷ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ, ଅନ୍ୟଟି ତୁମ ମାଆ ପାଇଁ। ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କର', ଏବଂ ପରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଉପଯୋଗକାଲେ ଚ ତାଂ ମାତା ସତ୍ଯଵତୀମାହ,--ସର୍ଵ୍ଵ ଏଵାତ୍ମପୁତ୍ରମତିଗୁଣଂ ସମଭିଲଷତି, ନାତ୍ମ-ଜାଯାଭ୍ରାତୃ ଗୁଣୋଷ୍ଵତୀଵାଦୃତୋ ଭଵତୀତ୍ଯତୋଽର୍ହସି ମମ ତ୍ଵମାତ୍ମୀଯଞ୍ଚରୁ ଦାତୁଂ ମଦୀଯଞ୍ଚରୁମାତ୍ମନୋପଯୋକ୍ତୁମ୍ ।। ୪-୭-
ବ୍ୟବହାର ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମାଆ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ—'ସମସ୍ତେ ନିଜ ପୁଅକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଝିଅର ପୁଅ କିମ୍ବା ଭାଇର ଗୁଣକୁ ଏତେ ମୂଲ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମେ ତୁମ ହବିଷ୍ୟ ମୋତେ ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମର ମାନେ ଦିଅଥିବା ହବିଷ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବି।'
ମତୂପୁତ୍ରେଣା ହି ସକଲଭୂମଣଡଲପରିପାଲନଂ କାର୍ଯ୍ଯମ୍ ।। ୪-୭-
'ମୋ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରାଯିବ।'