ତତଶ୍ଚୋନ୍ମତ୍ତରୂପୋ ଜାଯେ ହେ ତିଷ୍ଠ ମନସି ଘୋରେ ତିଷ୍ଠ ଵଚସି କପଟିକେ ତିଷ୍ଠେତ୍ଯେଵମନେକପ୍ରକାରଂ ସୂକ୍ତମଵୋଚତ୍
ତାପରେ, ପାଗଳ ହୋଇ, ସେ ବହୁ ପ୍ରକାରର କଥା କହିଲେ: 'ହେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ରୁହ! ତୁମ ଭୟଙ୍କର ମନରେ ରୁହ! ତୁମ ଚତୁର କଥାରେ ରୁହ! ରୁହ!'
ମହାରାଜାଲମନେନାଵିଵେକଚେଷ୍ଟିତେନ
ମହାରାଜା ଅବିବେକରେ ଅସମ୍ଞ୍ଜସ କାମ କରୁଥିଲେ ।
ଅଂତର୍ଵତ୍ନ୍ଯହମବ୍ଦାଂତେ ଭଵତାଽତ୍ରାଗଂତଵ୍ଯଂ କୁମାରସ୍ତେ ଭବିଷ୍ଯତି ଏକାଂ ଚ ନିଶାମହଂ ତ୍ଵଯା ସହ ଵତ୍ସ୍ଯାମୀତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ସ୍ଵପୁରଂ ଜଗାମ
ସେ କହିଲେ, 'ବର୍ଷ ଶେଷରେ ତୁମେ ମୋ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଆସିବା; ତୁମର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ। ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଗୋଟିଏ ରାତି କାଟିବି।' ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ସେ ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତାସାଂ ଚାପ୍ସରସାମୂର୍ଵଶୀ କଥଯାମାସ
ଉର୍ବଶୀ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଥା କହିଲେ।
ଅଯଂ ସ ପୁରୁଷୋତ୍କୃଷ୍ଟୋ ଯେନାହମେତାଵଂତଂ କାଲମନୁରାଗାକୃଷ୍ଟମାନସା ସହୋଷିତେତି
'ଏହିଁ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷ, ଯାହା ସହିତ ମୁଁ ଆସକ୍ତିରେ ଏତେ ଦିନ ରହିଛି।'
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତାଶ୍ଚାପ୍ସରସ ଊଚୁଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଅପ୍ସରାମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସାଧୁସାଧ୍ଵସ୍ଯ ରୂପମପ୍ଯନେନ ସହାସ୍ମାକମପି ସର୍ଵକାଲମାସ୍ଯା ଭଵେଦିତି
ଏହି ନିର୍ଭୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣର ରୂପଟି ଆମେ ଏହାଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଆମ ପାଖରେ ରହୁ ।
ଅବ୍ଦେ ଚ ପୂର୍ଣେ ସ ରାଜା ତତ୍ରାଜଗାମ
ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲା ପରେ, ସେ ରାଜା ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ।
କୁମାରଂ ଚାଯୁଷମସ୍ମୈ ଚୋର୍ଵଶୀ ଦଦୌ
ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଓ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଦେଲେ ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଚୈକାଂ ନିଶାଂ ତେନ ରାଜ୍ଞା ସହୋଷିତ୍ଵା ପଂଚ ପୁତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତଯେ ଗର୍ଭମଵାପ
ଏକ ରାତି ଦେଇ, ଉର୍ବଶୀ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ ।
ଉଵାଚ ଚୈନଂ ରାଜାନମସ୍ମତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ମହାରାଜାଯ ସର୍ଵ ଏଵ ଗଂଧର୍ଵା ଵରଦାସ୍ସଂଵୃତ୍ତାଃ ଵ୍ରିଯତାଂ ଚ ଵର ଇତି
ଉର୍ବଶୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପ୍ରେମରେ, ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ମହାରାଜ, ଆପଣ ଚାହିଁଥିବା ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କରନ୍ତୁ ।'
ଵିଜିତସକଲାରାତିରଵିହତେଂଦ୍ରି ଯସାମର୍ଥ୍ଯୋ ବଂଧୁମାନମିତବଲକୋଶୋଽସ୍ମି ନାନ୍ଯଦସ୍ମାକମୁର୍ଵଶୀସାଲୋକ୍ଯାତ୍ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯମସ୍ତିତଦହମନଯା ସହୋର୍ଵଶ୍ଯା କାଲଂ ନେତୁମଭିଲଷାମୀତ୍ଯୁକ୍ତେ ଗଂଧର୍ଵା ରାଜ୍ଞେଽଗ୍ନିସ୍ଥାଲୀଂ ଦଦୁଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଛି, ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅବାଧିତ, ଆମ ପାଖରେ ପରିଜନ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ଧନ ଅଛି, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ଲୋକରେ ସମୟ କଟାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ । ଏହିପରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ଅଗ୍ନି ପାତ୍ର ଦେଲେ ।
ଊଚୁଶ୍ଚୈନମଗ୍ନିମାମ୍ନାଯାନୁସାରୀ ଭୂତ୍ଵା ତ୍ରିଧା କୃତ୍ଵୋର୍ଵଶୀ ସଲୋକତାମନୋରଥମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଯଜେଥାଃ ତତୋଽଵଶ୍ଯମଭିଲଷିତମଵାପ୍ସ୍ଯତୀତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତାମଗ୍ନିସ୍ଥାଲୀମାଦାଯ ଜଗାମ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏହି ଅଗ୍ନି ପାତ୍ରକୁ ତିନି ଭାଗ କରି ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଲୋକରେ ଏକତ୍ୱ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ; ତାପରେ ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ ।' ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇ ରାଜା ଅଗ୍ନି ପାତ୍ର ନେଇ ଯାଇଲେ ।
ଅଂତରଟଵ୍ଯାମଚିଂତଯତ୍ ଅହୋ ମେଽତୀଵ ମୂଢତା କିମହମକରଵମ୍
ଅଟବୀ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଭାବିଲେ, 'ହାଁ, ମୁଁ କେତେ ଅବୁଜ ହେଲି! କଣ କରିଛି?'
ଵହ୍ନିସ୍ଥାଲୀ ମଯୈଷାନୀତା ନୋର୍ଵଶୀତି
ମୁଁ ଏହି ଅଗ୍ନି ପାତ୍ର ନେଇଛି, ଉର୍ବଶୀକୁ ନୁହେଁ ।
ଅଥୈନାମଟଵ୍ଯାମେଵାଗ୍ନିସ୍ଥାଲୀଂ ତତ୍ଯାଜ ସ୍ଵପୁରଂ ଚ ଜଗାମ
ତାପରେ, ସେ ଅଟବୀରେ ଅଗ୍ନି ପାତ୍ରକୁ ଛାଡି ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ଵ୍ଯତୀତେଽର୍ଦ୍ଧରାତ୍ରେ ଵିନିଦ୍ରଶ୍ଚାଚିଂତଯତ୍
ଅର୍ଧରାତ୍ର ପରେ, ନିଦ୍ରାହୀନ ରାଜା ଚିନ୍ତା କରିଲେ ।
ମମୋର୍ଵଶୀସାଲୋକ୍ଯପ୍ରାପ୍ତ୍ଯର୍ଥମଗ୍ନିସ୍ଥାଲୀ ଗଂଧର୍ଵୈର୍ଦତ୍ତା ସା ଚ ମଯାଟଵ୍ଯାଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତା
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଲୋକ ପାଇଁ ମୋତେ ଅଗ୍ନି ପାତ୍ର ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଅଟବୀରେ ଛାଡିଦେଇଛି ।
ତଦହଂ ତତ୍ର ତଦାହରଣାଯ ଯାସ୍ଯାମୀତ୍ଯୁତ୍ଥାଯ ତତ୍ରାପ୍ଯୁପଗତୋ ନାଗ୍ନିସ୍ଥାଲୀମପଶ୍ଯତ୍
ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଆଣିବାକୁ ସେଠାକୁ ଯିବି । ଉଠି, ରାଜା ସେଠାକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନି ପାତ୍ର ଦେଖିଲେ ନାହିଁ ।
ଶମୀଗର୍ଭଂ ଚାଶ୍ଵତ୍ଥମଗ୍ନିସ୍ଥାଲୀସ୍ଥାନେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଚିଂତଯତ୍
ଅଗ୍ନି ପାତ୍ର ବଦଳରେ, ରାଜା ଏକ ଶମୀ ଗଛ ଓ ଏକ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ।
ମଯାତ୍ରାଗ୍ନିସ୍ଥାଲୀ ନିକ୍ଷିପ୍ତା ସା ଚାଶ୍ଵତ୍ଥଶ୍ଶମୀଗର୍ଭୋଽଭୂତ୍
ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ପାତ୍ର ରଖିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ଶମୀ ଗଛର ଗର୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି ।
ତଦେନମେଵାହମଗ୍ନିରୂପମାଦାଯ ସ୍ଵପୁରମଭିଗମ୍ଯାରଣୀଂ କୃତ୍ଵା ତଦୁତ୍ପନ୍ନାଗ୍ନେରୁପାସ୍ତିଂ କରିଷ୍ଯାମୀତି
ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହି ଅଗ୍ନି ରୂପକୁ ନେଇ, ନିଜ ସହରକୁ ଯାଇ, ଆରଣୀ ତିଆରି କରି, ଏଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜିବି ।
ଏଵମେଵ ସ୍ଵପୁରମଭିଗମ୍ଯାରଣିଂ ଚକାର
ଏଭଳି ନିଜ ସହରକୁ ଫେରି, ରାଜା ଆରଣୀ ତିଆରି କଲେ ।
ତତ୍ପ୍ରମାଣଂ ଚାଂଗୁଲୈଃ କୁର୍ଵନ୍ ଗାଯତ୍ରୀମପଠତ୍
ଉଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ମାପି, ରାଜା ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଠିଲେ ।
ପଠତଶ୍ଚାକ୍ଷରସଂଖ୍ଯାନ୍ଯେଵାଂଗୁଲାନ୍ଯରଣ୍ଯଭଵତ୍
ସେ ଯେତେବେଳେ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଠିଗୁଡ଼ିକ ଅରଣ୍ୟରେ ପରିଣତ ହେଲା।
ତତ୍ରାଗ୍ନିଂ ନିର୍ମଥ୍ଯାଗ୍ନିତ୍ରଯମାମ୍ନାଯାନୁସାରୀ ଭୂତ୍ଵା ଜୁହାଵ
ସେଠି ସେ ଘସି ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତିନି ପ୍ରକାର ଅଗ୍ନି ପୂଜା କରି, ହବନ କଲେ।
ଉର୍ଵଶୀସାଲୋକ୍ଯଂ ଫଲମଭିସଂଧିତଵାନ୍
ସେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଫଳ ପାଇଁ ମନେ ଆଶା ରଖିଲେ।
ତେନୈଵ ଚାଗ୍ନିଵିଧିନା ବହୁଵିଧାନ୍ ଯଜ୍ଞାନିଷ୍ଟ୍ଵା ଗାଂଧର୍ଵଲୋକାନଵାପ୍ଯୋର୍ଵଶ୍ଯା ସହାଵିଯୋଗମଵାପ
ସେଇ ଅଗ୍ନିବିଧି ଦ୍ୱାରା ବହୁ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରି, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଉର୍ବଶୀ ସହିତ ବିୟୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ।
ଏକୋଽଗ୍ନିରାଦାଵଭଵଦେକେନ ତ୍ଵତ୍ର ମନ୍ଵଂତରେ ତ୍ରେଧା ପ୍ରଵର୍ତିତାଃ
ଆରମ୍ଭରେ ଏକମାତ୍ର ଅଗ୍ନି ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହା ତିନି ରୂପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତସ୍ଯାପ୍ଯାଯୁର୍ଧୀମାନମାଵସୁ-ଵିଶ୍ଵାଵସୁ-ଶତାଯୁଃ-ଶ୍ରୁତାଯୁଃ (ଅଯୁତାଯୁଃ) ସଂଜ୍ଞାଃ ଷଡ଼ଭଵନ୍ ପୁତ୍ରାଃ ।। ୪-୭-
ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଥିଲେ ଧୀମାନ, ଆବସୁ, ବିଶ୍ୱାବସୁ, ଶତାୟୁ ଏବଂ ଶୃତାୟୁ (କିମ୍ବା ଅୟୁତାୟୁ) ।