ତଯୋଶ୍ଚ ତମତିଭୀଷଣଂ ରାକ୍ଷସସ୍ଵରୂପମଵଲୋକ୍ଯ ତ୍ରାସାଦ୍ଦଂପତ୍ଯୋଃ ପ୍ରଧାଵିତଯୋର୍ବ୍ରହ୍ମଣଂ ଜଗ୍ରାହ
ସେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଦେଖି, ସେଇ ଦମ୍ପତି ଭୟରେ ପଳାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ।
ତତସ୍ସା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ବହୁଶସ୍ତମଭିଯାଚିତଵତୀ
ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ପ୍ରସୀଦେକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲତିଲକଭୂତସ୍ତ୍ଵଂ ମହାରାଜୋ ମିତ୍ରସହୋ ନ ରାକ୍ଷସଃ
'ଦୟା କର, ତୁମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଗର୍ବ, ମହାରାଜା, ମିତ୍ରସହ, ରାକ୍ଷସ ନୁହଁ!'
ନାର୍ହସି ସ୍ତ୍ରୀଧର୍ମସୁଖାଭିଜ୍ଞୋ ମଯ୍ଯକୃତାର୍ଥାଯାମସ୍ମଦ୍ଭର୍ତ୍ତାରଂ ହଂତୁମିତ୍ଯେଵଂ ବହୁପ୍ରକାରଂ ତସ୍ଯାଂ ଵିଲପଂତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ପଶୁମିଵାଽରଣ୍ଯେଽଭିମତଂ ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମଭକ୍ଷଯତ୍
'ତୁମେ ଯିଏ ଜାଣିଛ, ଜଣେ ଜନନୀର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ସୁଖ କଣ, ମୁଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାବେଳେ ମୋ ପତିକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ,' ଏଭଳି ଅନେକ ଭାବରେ କହିଲେ। କିନ୍ତୁ ବାଘ ଭଳି ରାଜା ଜଙ୍ଗଲରେ ପଶୁ ଯେପରି ଶିକାର ଖାଏ, ସେଇପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖାଇଦେଲେ।
ତତଶ୍ଚାତିକୋପସମନ୍ଵିତା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତଂ ରାଜାନଂ ଶଶାପ
ତାପରେ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଯସ୍ମାଦେଵଂ ମଯ୍ଯତୃଷପ୍ତାଯାଂ ତ୍ଵଯାଯଂ ମତ୍ପତିର୍ଭକ୍ଷିତଃ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି କାମୋପଭୋଗପ୍ରଵୃତ୍ତଓଁତଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସୀତି
'ମୁଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାବେଳେ ତୁମେ ମୋ ପତିକୁ ଖାଇଦେଲ, ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ କାମଭୋଗ ଆଶକ୍ତିରେ ପଡ଼ିବ।'
ଶପ୍ତ୍ଵା ଚୈଵ ସାଗ୍ନିଂ ପ୍ରଵିଵେଶ
ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ, ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦପର୍ଯଯେ ଵିମୁକ୍ତଶାପସ୍ଯ ସ୍ତ୍ରୀଵିଷଯାଭିଲାଷିଣୋ ମଦଯଂତୀ ତଂ ସ୍ମାରଯାମାସ
ପରେ, ବାରୋ ବର୍ଷ ପରେ ଶାପ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ସଂଗ ଆଶା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ମଦୟନ୍ତୀ ତାଙ୍କୁ ସେଥିପାଇଁ ସ୍ମରଣ କରାଇଲେ।
ତତଃ ପରମସୌ ସ୍ତ୍ରୀଭୋଗଂ ତତ୍ଯାଜ
ତାପରେ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ସଂଗକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚାପୁତ୍ରେଣ ରାଜ୍ଞା ପୁତ୍ରାର୍ଥମଭ୍ଯର୍ଥିତୋ ମଦଯଂତ୍ଯାଂ ଗର୍ଭାଧାନଂ ଚକାର
ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ, ସନ୍ତାନ ନଥିବା ରାଜା ଜଣେ ପୁଅ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ମଦୟନ୍ତୀଙ୍କ ସହ ଗର୍ଭାଧାନ କ୍ରିୟା କଲେ।
ଯଦା ଚ ସପ୍ତଵର୍ଷାଣ୍ଯସୌ ଗର୍ଭେଣ ଜଜ୍ଞେ ତତସ୍ତଂ ଗର୍ଭମଶ୍ମନା ସା ଦେଵୀ ଜଘାନ
ସାତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ଭରେ ରହିବା ପରେ, ସେ ରାଣୀ ଗର୍ଭକୁ ପଥର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ପୁତ୍ରଶ୍ଚାଜାଯତ
ଏହା ପରେ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ତସ୍ଯ ଚାଶ୍ମକ ଇତ୍ଯେଵ ନାମାଭଵତ୍
ତାହାର ନାମ ଆଶ୍ମକ ହେଲା।
ଅଶ୍ମସ୍ଯ ମୂଲକୋ ନାମ ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍
ଆଶ୍ମକଙ୍କର ପୁଅ ମୂଳକ ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଯୋସୌ ନିଃକ୍ଷତ୍ରେ କ୍ଷ୍ମାତଲେସ୍ମିନ୍ କ୍ରିଯମାଣେ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଵିଵସ୍ତ୍ରାଭିଃ ପରିଵାର୍ଯ ରକ୍ଷିତଃ ତତସ୍ତଂ ନାରୀକଵଚମୁଦାହରଂତି
ଯେତେବେଳେ ଏ ଭୂମିରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା, ସେ ପୁଅକୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନାନୀମାନେ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ହୋଇ ଘେରି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ତାକୁ 'ନାରୀ କବଚରେ ରକ୍ଷିତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମୂଲକାଦ୍ଦଶରଥସ୍ତସ୍ମାଦିଲିଵିଲସ୍ତତଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵସହଃ
ମୂଳକରୁ ଦଶରଥ, ତାହାଠାରୁ ଇଲିଭିଳା, ତାପରେ ବିଶ୍ୱସହ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଖଟ୍ଵାଂଗଃ ଯୋସୌ ଦେଵାସୁରସଂଗ୍ରାମେ ଦେଵୈରଭ୍ଯର୍ଥିତୋଽସୁରାଞ୍ଜଘାନ
ତାହାଠାରୁ ଖଟ୍ବାଙ୍ଗ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ସେ ଅସୁରମାନେକୁ ସଂହାର କଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ଚ କୃତପ୍ରିଯୈର୍ଦେଵୈର୍ଵରଗ୍ରହଣାଯ ଚୋଦିତଃ ପ୍ରାହ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଚୟନ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ।
ଯଦ୍ଯଵଶ୍ଯଂ ଵରୋ ଗ୍ରାହ୍ଯଃ ତନ୍ମମାଯୁଃ କଥ୍ଯତାମିତି
ସେ କହିଲେ, 'ଯଦି ଵର ନିଅବା ଆବଶ୍ୟକ, ତେବେ ମୋର ଆୟୁଷ୍ୟ କେତେ ଅଛି ତାହା କହନ୍ତୁ।'
ଅନଂତରଂ ଚ ତୈରୁକ୍ତଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତମେକଂ ପ୍ରମାଣଂ ତଵାଯୁରିତ୍ଯୁକ୍ତୋଥାସ୍ଖଲିତଗତିନା ଵିମାନେନ ଲଘିମାଦିଗୁଣୋ ମର୍ତ୍ଯଲୋକମାଗମ୍ଯେଦମାହ
ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆୟୁଷ୍ୟ ଅଛି', ଏବଂ ଖଟ୍ବାଙ୍ଗ ନିଶ୍ଚଳ ଚାଲି, ହଳକା ଓ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ଭରିତ ଦେବ ରଥରେ ମାନବ ଲୋକକୁ ଆସି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅତ୍ରାପି ଶ୍ରୂଯତେ ଶ୍ଲୋକୋ ଗୀତସ୍ସପ୍ତର୍ଷିଭିଃ ପୁରା । ଖଟ୍ଵାଂଗେନ ସମୋ ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚିଦୁର୍ଵ୍ଯାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏଠାରେ ବି ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ପୁରାତନ କାଳରେ ଗାଇଥିବା ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ: 'ଖଟ୍ବାଙ୍ଗ ସମ ଅନ୍ୟ କେହି ଭୂମିରେ କେବେ ହେବେ ନାହିଁ।'
ଯେନ ସ୍ଵର୍ଗାଦିହାଗମ୍ଯ ମୁହୂର୍ତ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍ । ତ୍ରଯୋତିସଂଧିତା ଲୋକା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସତ୍ଯେନ ଚୈଵ ହି
ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଏଠାକୁ ଆସି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଜୀବନ ପାଇ, ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଓ ସତ୍ୟରେ ତିନି ଲୋକକୁ ଏକତ୍ର କରିଥିଲେ।
ଖଟ୍ଵାଂଗାଦ୍ଦୀର୍ଘବାହୁଃ ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍
ଖଟ୍ବାଙ୍ଗଙ୍କରୁ ଦୀର୍ଘବାହୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତତୋ ରଘୁରଭଵତ୍
ତାପରେ ରଘୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତସ୍ମାଦପ୍ଯଜଃ
ତାହାଠାରୁ ଅଜ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅଜାଦ୍ଦଶରଥଃ
ଅଜଙ୍କୁ ଦଶରଥ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତସ୍ଯାପି ଭଗଵାନବ୍ଜନାଭୋ ଜଗତଃ ସ୍ଥିତ୍ଯର୍ଥମାତ୍ମାଂଶ୍ନୋ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଭରତଶତ୍ରୁଘ୍ନରୂପେଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ପୁତ୍ରତ୍ଵମାଯାସୀତ୍
ତାଙ୍କୁ ଭଗବାନ ଅବଜନାଭ, ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ନିଜ ଆତ୍ମାଂଶରୁ ଚାରି ଭାଗରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରୂପରେ ପୁଅ ହୋଇ ଆସିଥିଲେ।
ରାମୋପି ବାଲ ଏଵ ଵିଶ୍ଵମିତ୍ରଯାଗରକ୍ଷଣାଯ ଗଚ୍ଛଂସ୍ତାଟକାଂ ଜଘାନ
ରାମ ଏଯାଁ ଶିଶୁ ଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ବିଶ୍ବାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଗଲେ, ତାଟକାକୁ ବଧ କଲେ।
ଯଜ୍ଞେ ଚ ମାରୀଚମିଷୁଵାତାହତଂ ସମୁଦ୍ରେ ଚିକ୍ଷେପ
ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, ରାମ ଏକ ତୀରରେ ମାରୀଚକୁ ଆঘାତ କରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଯଥା ନ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯସ୍ସକାଶାଦାତ୍ମାପି ମେ ପ୍ରିଯତରଃ ନ ଚ ସ୍ଵଧର୍ମୋଲ୍ଲଂଘନଂ ମଯା କଦାଚିଦପ୍ଯନୁଷ୍ଠିତଂ ନ ଚ ସକଲଦେଵମାନୁଷପଶୁପକ୍ଷିଵୃକ୍ଷାଦିକେଷ୍ଵଚ୍ଯୁତଵ୍ଯତିରେକଵତୀ ଦୃଷ୍ଟିର୍ମମାଭୂତ୍ ତଥା ତମେଵଂ ମୁନିଜନାନୁସ୍ମୃତଂ ଭଗଵଂତମସ୍ଖଲିତଗତିଃ ପ୍ରାପଯେଯମିତ୍ଯଶ୍ଷୋଦେଵଗୁରୌ ଭଗଵତ୍ଯନିର୍ଦ୍ଦେଶ୍ଯଵପୁଷି ସତ୍ତାମାତ୍ରାତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମାନଂ ପରମାତ୍ମନି ଵାସୁଦେଵାଖ୍ଯେ ଯୁଯୋଜ ତତ୍ରୈଵ ଚ ଲଯମଵାପ
ମୋ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ଆତ୍ମାଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ କେବେ ମୋର ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିନାହିଁ, ମୋ ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ଦେବ, ମାନବ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଗଛ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖିନାହିଁ, ଯେପରି ଅଚଳ ଭଗବାନ ଅଛନ୍ତି। ଏପରି ନିଶ୍ଚଳ ଚାଲି, ମୁଁ ମୁନିମାନେ ଯେପରି ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେଭଳି ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି। ଦେବମାନଙ୍କର ଗୁରୁ, ଅବର୍ଣ୍ୟ ରୂପରେ, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତାରେ, ଯିଏ ଵାସୁଦେବ ନାମରେ ପରମାତ୍ମା, ମୁଁ ଆତ୍ମାକୁ ପରମାତ୍ମାରେ ଲୟ କରିଲି।