ପାତାଲେ ଚାଶ୍ଵଂ ପରିଭ୍ରମଂତଂ ତମଵନୀପତିତନଯାସ୍ତେ ଦଦୃଶୁଃ
ପାତାଳ ଲୋକରେ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଘୋଡାକୁ ଘୁରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ନାତିଦୂରେଽଵସ୍ଥିତଂ ଚ ଭଗଵଂତମପଘନେ ଶରତ୍କାଲେର୍କମିଵ ତେଜୋଭିରଵନତମୂର୍ଦ୍ଧମଧଶ୍ଚାଶ୍ଷୋଦିଶଶ୍ଚୋଦ୍ଭାସଯମାନଂ ହଯହର୍ତ୍ତାରଂ କପିଲର୍ଷିମପଶ୍ଯନ୍
ସେଠାରେ ଦୂରେ ନୁହେଁ, ଶରତ୍କାଳର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଉଳିଆ ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିବା, ଘୋଡା ଚୋର କପିଳ ଋଷିଙ୍କୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।
ତତଶ୍ଚୋଦ୍ଯତାଯୁଧା ଦୁରାତ୍ମାନୋଽଯମସ୍ମଦପକାରୀ ଯଜ୍ଞଵିଘ୍ନକାରୀ ହନ୍ଯତାଂ ହଯହର୍ତ୍ତା ହନ୍ଯତାମିତ୍ଯଵୋଚନ୍ନଭ୍ଯଧାଵଂଶ୍ଚ
ତାପରେ, ସେହି ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ, 'ଏହି ଶତ୍ରୁ ଆମ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି, ଯଜ୍ଞର ବିଘ୍ନ କରିଛି, ଘୋଡା ଚୋରକୁ ମାରିଦିଅ' ବୋଲି କହି, ଦୌଡ଼ି ଆସିଲେ।
ତତସ୍ତେନାପି ଭଗଵତା କିଂଚିଦୀଷତ୍ପରିଵର୍ତ୍ତିତଲୋଚନେନାଵଲୋକିତାସ୍ସ୍ଵଶରୀରସମୁତ୍ଥେନାଽଗ୍ନିନା-ଦହ୍ଯମାନା ଵିନେଶୁଃ
ତେବେ ଭଗବାନ୍ ଅଳ୍ପ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନିରେ ସେମାନେ ଦହିଯାଇ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ସଗରୋପ୍ଯଵଗମ୍ଯାଶ୍ଵାନୁସାରି ତତ୍ପୁତ୍ରବଲମଶ୍ଷଓଁ ପରମର୍ଷିଣା କପିଲେନ ତେଜସା ଦଗ୍ଧଂ ତତଓଁଶୁମଂତମସମଂଜସପୁତ୍ରମଶ୍ଵାନଯନାଯ ଯୁଯୋଜ
ସଗର ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ, ଘୋଡା ଅନୁସରଣ କରିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ କପିଳ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ତେଜରେ ଦହିଯାଇଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କର ନାତି ଅଂଶୁମାନ୍କୁ ଘୋଡା ଆଣିବା ପାଇଁ ପଠାଇଲେ।
ସ ତୁ ସଗରତନଯଖାତମାର୍ଗେଣ କପିଲମୁପଗମ୍ଯ ଭକ୍ତିନମ୍ରସ୍ତଦା ତୃଷ୍ଟାଵ
ଅଂଶୁମାନ୍ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଖୋଦିଥିବା ପଥ ଅନୁସରି, ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ କପିଳଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ।
ଅଥୈନଂ ଭଗଵାନାହ
ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛୈନଂ ପିତାମହାଯାଶ୍ଵଂ ପ୍ରାପଯ ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଚ ପୁତ୍ରକ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ତେ ସ୍ଵର୍ଗାଦ୍ଗଂଗାଂ ଭୁଵମାନେଷ୍ଯନ୍ତ ଇତି
'ଯା, ଘୋଡାକୁ ତୋର ପିତାମହଙ୍କୁ ଦେଇଆ, ଏବଂ ଏକ ଦାୟ ମାଗ। ତୋର ବଂଶଜମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଣିବେ।'
ଅଥାଂଶୁମାନପି ସ୍ଵର୍ଯାତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଦଂଡହତାନାମସ୍ମତ୍ପିତୄଣାମସ୍ଵର୍ଗଯୋଗ୍ଯାନାଂ ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରାପ୍ତିକରଂ ଵରମସ୍ମାକଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛେତି ପ୍ରତ୍ଯାହ
ଅଂଶୁମାନ୍ କହିଲେ, 'ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବେ ଏମିତି ଦାୟ ଦିଅ।'
ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ତଂ ଚ ଭଗଵାନାହ ଉକ୍ତମେଵୈତନ୍ମଯାଦ୍ଯ ପୌତ୍ରସ୍ତେ ତ୍ରିଦିଵାଦ୍ଗଂଗାଂ ଭୁଵମାନଯିଷ୍ଯତୀତି
ଏହା ଶୁଣି, ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଛି—ତୋର ନାତି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଣିବ।'
ତଦଂଭସା ଚ ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟେଷ୍ଵସ୍ଥିଭସ୍ମସୁ ଏତେ ଚ ସ୍ଵର୍ଗମାରୋକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି
ସେ ଜଳରେ ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଓ ଛାର ପ୍ରସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ।
ଭଗଵଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପାଦାଂଗୁଷ୍ଠନିର୍ଗତସ୍ଯ ହି ଜଲସ୍ଯୈତନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍
ଏହି ହେଉଛି ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦ ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଳର ମହିମା।
ଯନ୍ନ କେଵଲମଭିସଂଧିପୂର୍ଵକଂ ସ୍ନାନାଦ୍ଯୁପଭୋଗେଷୂପକାରକମନଭିସାଂଧିତମପ୍ଯସ୍ଯାଂ ପ୍ରେତପ୍ରାଣସ୍ଯାସ୍ଥିଚର୍ମସ୍ନାଯୁକେଶାଦ୍ଯୁପସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଶରୀରଜମପି ପତିତଂ ସଦ୍ଯଶ୍ଶରୀରିଣଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ନଯତୀତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଭଵଗତେଽଶ୍ଵମାଦାଯ ପିତାମହଯଜ୍ଞମାଜଗାମ୍
କେବଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଉପଭୋଗ ନୁହେଁ, ଅନୁଚିନ୍ତିତ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ—ମୃତ ଦେହର ଅସ୍ଥି, ଚର୍ମ, ସ୍ନାୟୁ, କେଶ କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଅଂଶ ଏହାକୁ ଛୁଇଁଲେ—ସେହି ମୃତ୍ୟୁଆତ୍ମା ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ। ଏପରି କଥା କହି, ଅଂଶୁମାନ୍ ଭକ୍ତି ସହ ନମସ୍କାର କରି, ଘୋଡା ନେଇ ପିତାମହଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଫେରିଲେ।
ସଗରୋପ୍ଯଶ୍ଵମାସାଦ୍ଯ ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ସମାପଯାମାସ
ସଗର ଘୋଡା ଫେରାଇ ପାଇ, ସେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
ସାଗରଂ ଚାତ୍ମଜପ୍ରୀତ୍ଯା ପୁତ୍ରତ୍ଵେ କଲ୍ପିତଵାନ୍
ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହରେ, ସେ ସାଗରକୁ ନିଜ ପୁଅ ଭାବରେ ଭାବିଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଂଶୁମତୋ ଦିଲୀପଃ ପୁତ୍ରୋଭଵତ୍
ଅଂଶୁମତଙ୍କର ପୁଅ ଦିଲୀପ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଦିଲୀପସ୍ଯ ଭଗୀରଥଃ ଯୋଽସୌ ଗଂଗାଂ ସ୍ଵର୍ଗାଦିହାନୀଯ ଭାଗୀରଥୀସଂଜ୍ଞାଂ ଚକାର
ଦିଲୀପଙ୍କର ପୁଅ ଭାଗୀରଥ, ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଣିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ 'ଭାଗୀରଥୀ' ନାମ ଦେଲେ।
ଭଗୀରଥାତ୍ସୁହୋତ୍ରସ୍ସୁହୋତ୍ରାଚ୍ଛ୍ରୁତଃ ତସ୍ଯାପି ନାଭାଗଃ ତତଓଁବରୀଷଃ ତତ୍ପୁତ୍ରସ୍ସିଂଧୁଦ୍ଵୀପଃ ସିଂଧୁଦ୍ଵୀପାଦଯୁତାଯୁଃ
ଭାଗୀରଥଙ୍କୁ ସୁହୋତ୍ର, ସୁହୋତ୍ରଙ୍କୁ ଶ୍ରୁତ, ଶ୍ରୁତଙ୍କୁ ନାଭାଗ, ନାଭାଗଙ୍କୁ ଅମ୍ବରୀଷ, ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ, ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପଙ୍କୁ ଅୟୁତାୟୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତତ୍ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଋତୁପର୍ଣଃ ଯୋଽସୌ ନଲସହାଯୋକ୍ଷହୃଦଯଜ୍ଞୋଭୂତ୍
ଅୟୁତାୟୁଙ୍କର ପୁଅ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ, ଯିଏ ନଳଙ୍କ ସହାୟ ହେଇଥିଲେ ଏବଂ ଅଶ୍ୱଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ଋତୁପର୍ଣପୁତ୍ରସ୍ସର୍ଵକାମଃ
ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ପୁଅ ସର୍ବକାମ ଥିଲେ।
ତତ୍ତନଯସ୍ସୁଦାସଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ସୁଦାସ ଥିଲେ।
ସୁଦାସାତ୍ସୌଦାସୋ ମିତ୍ର ସହନାମା
ସୁଦାସଙ୍କୁ ସୌଦାସ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ 'ମିତ୍ରସହ' ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।
ସ ଚାଟଵ୍ଯାଂ ମୃଗଯାର୍ଥୀ ପର୍ଯଟନ୍ ଵ୍ଯାଘ୍ରଦ୍ଵଯମପଶ୍ଯତ୍
ଏକ ଦିନ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ସେ ଦୁଇଟି ବାଘକୁ ଦେଖିଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ତଦ୍ଵନମପମୃଗଂ କୃତଂ ମତ୍ଵୈକଂ ତଯୋର୍ବାଣେନ ଜଘାନ
ସେ ଭାବିଲେ ଯେ ଏହି ଦୁଇ ବାଘ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକକୁ ତୀରରେ ମାରିଦେଲେ।
ମ୍ରିଯମାଣଶ୍ଚାସାଵତିଭୀଷଣାକୃତିରତିକରାଲଵଦନୋ ରାକ୍ଷସୋଽଭୂତ୍
ମରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେ ବାଘ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଏବଂ ଭୟାନକ ମୁହଁ ନେଇଲା—ସେ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଥିଲା।
ଦ୍ଵିତୀଯୋପି ପ୍ରତିକ୍ରିଯାଂ ତେ କରିଷ୍ଯାମୀତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଧାନଂ ଜଗାମ
ଦ୍ୱିତୀୟ ବାଘ କହିଲା, 'ମୁଁ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବି,' ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲା।
କାଲେନ ଗଚ୍ଛତା ସୌଦାସୋ ଯଜ୍ଞମଯଜତ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ, ସୌଦାସ ଏକ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ।
ପରିନିଷ୍ଠିତଯଜ୍ଞେ ଆଚାର୍ଯେ ଵସିଷ୍ଠେ ନିଷ୍କ୍ରାଂତେ ତଦ୍ର କ୍ଷୋ ଵସିଷ୍ଠରୂପମାସ୍ଥାଯ ଯଜ୍ଞାଵସାନେ ମମ ନରମାଂସଭୋଜନଂ ଦେଯମିତି ତତ୍ସଂସ୍କ୍ରିଯତାଂ କ୍ଷଣାଦାଗମିଷ୍ଯାମୀତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିଷ୍କ୍ରାଂତଃ
ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ଏବଂ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ଛାଡିଦେଲା, ସେଇ ରାକ୍ଷସ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆକୃତି ନେଇ, ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ କହିଲା, 'ମତେ ମାନବ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଦିଅ,' ଏବଂ କହିଲା ଯେ ଶୀଘ୍ର ଫେରିବି, ତାପରେ ଚାଲିଗଲା।
ଭୂଯଶ୍ଚ ସୂଦଵେଷଂ କୃତ୍ଵା ରାଜାଜ୍ଞଯା ମାନୁଷଂ ମାଂସଂ ସଂସ୍କୃତ୍ଯ ରାଜ୍ଞେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ୪୭ ଅସାଵପି ହିରଣ୍ଯପାତ୍ରେ ମାଂସମାଦାଯ ଵସିଷ୍ଠାଗମନପ୍ରତୀକ୍ଷକୋଽଭଵତ୍
ପୁନି ସେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ରାନ୍ଧୁଆ ଆକୃତି ନେଇ, ମାନବ ମାଂସ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲା; ରାଜା ହିରାଣ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ମାଂସ ରଖି, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ଆଗତାଯ ଵସିଷ୍ଠାଯ ନିଵେଦିତଵାନ୍
ବଶିଷ୍ଠ ଆସିଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ।