ଅଶେଷପର୍ଵସ୍ଵେତେଷୁ ତସ୍ମାତ୍ ସଂଯମିଭିର୍ବୁଧୈଃ । ଭାଵ୍ଯଂ ସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଦେଵେଜ୍ଯାଧ୍ଯାନଜପ୍ଯପରୈର୍ନରୈଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସଂୟମୀ ଲୋକ, ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସ୍ତ୍ର ପଠିବା, ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ଧ୍ୟାନ କରିବା ଓ ଜପ କରିବାରେ ଲିପ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ।
ନାନ୍ଯଯୋନାଵଯୋନୌ ଵା ନୋପଯୁକ୍ତୌଷଧସ୍ତଥା । ଦ୍ଵିଜଦେଵଗୁରୂଣାଂ ଚ ଵ୍ଯଵାଯୀ ନାଶ୍ରମେ ଭଵେତ୍
ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଯୋଷିତା, ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନରେ, ଔଷଧ ନେଇବା ପରେ, ଦ୍ୱିଜ, ଦେବତା, ଗୁରୁଙ୍କର ଜନାନୀ, ଆଶ୍ରମରେ—ଏହି ସମସ୍ତରେ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଚୈତ୍ଯଚତ୍ଵରତୀରେଷୁ ନୈଵ ଗୋଷ୍ଠେ ଚତୁଷ୍ପଥେ । ନୈଵ ଶ୍ମଶାନୋପଵନେ ସଲିଲେଷୁ ମହୀପତେ
ଚୈତ୍ୟ, ଚତ୍ୱର, ତୀର, ଗୋଷ୍ଠ, ଚତୁଷ୍ପଥ, ଶ୍ମଶାନ, ଉପବନ, ଜଳରେ—ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାଜା।
ପ୍ରୋକ୍ତପର୍ଵସ୍ଵଶେଷେଷୁ ନୈଵ ଭୂପାଲ ସନ୍ଧ୍ଯଯୋଃ । ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵ୍ଯଵାଯଂ ମନସା ନ ମୂତ୍ରୋଚ୍ଚାରପୀଡିତଃ
ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଦିନଗୁଡିକରେ, ରାଜା, ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମନରେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦି ପେଟ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ପିପିରା ଲାଗିଛି।
ପର୍ଵସ୍ଵଭିଗମୋଽଧନ୍ଯୋ ଦିଵା ପାପପ୍ରଦୋ ନୃପ । ଭୁଵି ରୋଗାଵହୋ ନୄଣାମପ୍ରଶସ୍ତୋ ଜଲାଶଯେ
ପବିତ୍ର ଦିନରେ ଯୋଗ କରିବା ଅଶୁଭ ଆଣେ; ଦିନେ କରିଲେ ପାପ ଦିଏ, ରାଜା; ଭୂମିରେ କରିଲେ ରୋଗ ଆଣେ; ଜଳରେ କରିଲେ ଅପମାନ ହୁଏ।
ପରଦାରାନ୍ନ ଗଚ୍ଛେତ ମନସାପି କଥଞ୍ଚନ । କିମୁ ଵାଚାସ୍ଥିବନ୍ଧୋଽପି ନାସ୍ତି ତେଷୁ ଵ୍ଯଵାଯିନାମ୍
ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଜନାନୀଙ୍କୁ କେବେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କଥା କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟରେ କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ; ଏହିପରି କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମର ବନ୍ଧନ ନାହିଁ।
ମୃତୋ ନରକମଭ୍ଯେତି ହୀଯତେଽତ୍ରାପି ଚାଯୁଷଃ । ପରଦାରରତିଃ ପୁଂସାମିହ ଚାମୁତ୍ର ଭୀତିଦା
ଏପରି ପୁରୁଷ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନରକକୁ ଯାଏ, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଆୟୁ ହ୍ରାସ ହୁଏ; ଅନ୍ୟଙ୍କର ଜନାନୀ ସହିତ ଯୋଗ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଭୟ ଆଣେ।
ଇତି ମତ୍ଵା ସ୍ଵଦାରେଷୁ ଋତୁମତ୍ସୁ ବୁଧୋ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଯଥୋକ୍ତଦୋଷହୀନେଷୁ ସକାମେଷ୍ଵନୃତାଵପି
ଏହା ଜାଣି, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଉଚିତ ଋତୁରେ, ଉପରୋକ୍ତ ଦୋଷ ନଥିବା, ଇଚ୍ଛା ସହିତ, ଅପୂର୍ବ ଋତୁରେ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଉଚିତ।
(ଗୃହସ୍ଥାଚାରକଥନମ୍) ଔର୍ଵ ଉଵାଚ ଦେଵଗୋବ୍ରାହମଣାନ୍ ସିଦ୍ଧାନ୍ ଵୃଦ୍ଧାଚାର୍ଯାଂସ୍ତଥାର୍ଚଯେତ୍ । ଦ୍ଵିକାଲଞ୍ଚ ନମେତ୍ ସନ୍ଧ୍ଯାମଗ୍ନୀନୁପଚରେତ୍ ତଥା
ଔର୍ବ କହିଲେ: ଦେବତା, ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସିଦ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱିବାର ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ନମସ୍କାର କରିବା ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଉଚିତ ଭାବେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ସଦାନୁପହତେ ଵସ୍ତ୍ରେ ପ୍ରଶସ୍ତାଶ୍ଚ ମହୌଷଧୀଃ । ଗାରୁଡାନି ଚ ରତ୍ନାନି ବିଭୃଯାତ୍ ପ୍ରଯତୋ ନରଃ
ସଦା ସଫା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା, ଉତ୍ତମ ଔଷଧ ବ୍ୟବହାର କରିବା, ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗାରୁଡ ଶ୍ରେଣୀର ମଣି ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରସ୍ନିଗ୍ଧାମଲକେଶଶ୍ଚ ସୁଗନ୍ଧିଶ୍ଚାରୁଵେଷଧୃକ୍ । ସିତାଃ ସୁମନସୋ ହୃଦ୍ଯା ବିଭୃଯାଚ୍ଚ ନରଃ ସଦା
କେଶ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ସଫା ରଖିବା, ସୁଗନ୍ଧି ଲଗାଇବା, ଚାରୁ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା, ଏବଂ ସଦା ଧଳା, ମନୋହର ଓ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଫୁଲ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।
କିଞ୍ଚିତ୍ ପରସ୍ଵଂ ନ ହରେନ୍ନାଲ୍ପମପ୍ଯପ୍ରିଯଂ ଵଦେତ୍ । ପ୍ରିଯଞ୍ଚ ନାନୃତଂ ବ୍ରୂଯାନ୍ନାନ୍ଯଦୋଷାନୁଦୀରଯେତ୍
ଅନ୍ୟର ସ୍ବତ୍ତ୍ୱ ଦେଖିଲେ ଅପହରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅପ୍ରିୟ କଥା କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ପାଇଁ ମିଥ୍ୟା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାନ୍ଯଶ୍ରିଯଂ ତଥା ଵୈରଂ ରୋଚଯେତ୍ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ନ ଦୁଷ୍ଟଂ ଯାନମାରୋହେତ୍ କୂଲଚ୍ଛାଯା ନ ସଂଶ୍ରଯେତ୍
ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁତା ଚାହିଁବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପୁରୁଷମଣି; ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଯାନ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନଦୀପାର ଛାୟାରେ ଅଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟପତିତୋନ୍ମତ୍ତବହୁଵୈରାଦିକୀଟକୈଃ । ବନ୍ଧକୀ ବନ୍ଧକୀଭର୍ତୁଃ କ୍ଷୁଦ୍ରାନୃତକଥୈସ୍ସହ
ଘୃଣିତ, ପତିତ, ପାଗଳ, ଅନେକ ଶତ୍ରୁତା ରଖିଥିବା, କୀଟ ଭରିଥିବା, ବେଶ୍ୟା, ବେଶ୍ୟାର ସ୍ୱାମୀ, ଏବଂ ନିମ୍ନ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସଂଗ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ତଥାତିଵ୍ଯଯଶୀଲୈଶ୍ଚ ପରିଵାଦରତୈଶ୍ଶଠୈଃ । ବୁଧୋ ମୈତ୍ରୀଂ ନ କୁର୍ଵୀତ ନୈକଃ ପନ୍ଥାନମାଶ୍ରଯେତ୍
ଅତି ଅପବ୍ୟୟୀ, ଅପବାଦରେ ରତ, ଚତୁର ଓ ଧୋଖାବାଜ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ମିତ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏକା ଏକା ରାସ୍ତା ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାଵଗାହେଜ୍ଜଲୌଘସ୍ଯ ଵେଗମଗ୍ରେ ନରେଶ୍ଵର । ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ଵେଶ୍ମ ନ ଵିଶେନ୍ନାରୋହେଚ୍ଛିଖରଂ ତରୋଃ
ରାଜା, ଜଣେ ଲୋକ ତୀବ୍ର ନଦୀର ଧାରାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଜଳୁଥିବା ଘରକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଗଛର ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ କୁର୍ଯାଦ୍ଦନ୍ତସଙ୍ଘର୍ଷଂ କୁଷ୍ଣୀଯାଚ୍ଚ ନ ନାସିକାମ୍ । ନାସଂଵୃତମୁଖୋ ଜୃମ୍ଭେଚ୍ଛ୍ଵାସକାସୌ ଵିସର୍ଜଯେତ୍
ଦାନ୍ତ ଘସିବା, ନାକ ଖୋଜିବା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଉବା ଦେଇବାବେଳେ ମୁହଁ ଖୋଲା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ଦେଇବା କିମ୍ବା କାଶିବା ସମୟରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଦିଗରେ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନୋଚ୍ଚୈର୍ହସେତ୍ ସଶବ୍ଦଂ ଚ ନ ମୁଞ୍ଚେତ୍ ପଵନଂ ବୁଧଃ । ନଖାନ୍ନ ଖାଦଯେଚ୍ଛିନ୍ଦ୍ଯାନ୍ନ ତୃଣଂ ନ ମହୀଂ ଲିଖେତ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସିବା କିମ୍ବା ଶବ୍ଦ କରିବା, ଚର୍ମ ଶବ୍ଦରେ ପବନ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନଖରେ ଖାଇବା, ଘାସ କଟିବା, ଭୂମି ଖୋଜିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଶ୍ମଶ୍ରୁ ଭକ୍ଷଯେଲ୍ଲୋଷ୍ଟଂ ନ ମୃଦ୍ନୀଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ଜ୍ଯୋତୀଂଷ୍ଯମେଧ୍ଯଶସ୍ତାନି ନାଭିଵୀକ୍ଷେତ ଚ ପ୍ରଭୋ
ବିବେକୀ ଲୋକ ଦାଡ଼ି କିମ୍ବା ମାଟି ଖାଇବା, ତାହା ମାସିବା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅଗ୍ନି, ଅପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ ଓ ନିଷିଦ୍ଧ କାମ କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନଗ୍ନାଂ ପରସ୍ତ୍ରିଯଂ ଚୈଵ ସୂର୍ଯଂ ଚାସ୍ତମଯୋଦଯେ । ନ ହୁଙ୍କୁର୍ଯାଚ୍ଛଵଂ ଗନ୍ଧଂ ଶଵଗନ୍ଧୋ ହି ସୋମଜଃ
ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀ ନଗ୍ନ ଦେଖିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ କିମ୍ବା ଅସ୍ତମୟ ସମୟରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୃତଦେହର ଗନ୍ଧ ଶୁଅନ୍ତି ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ଗନ୍ଧ ସୋମର ହୁଏ।
ଚତୁଷ୍ପଥଂ ଚୈତ୍ଯତରୁଂ ଶ୍ମଶାନୋପଵନାନି ଚ । ଦୁଷ୍ଟସ୍ତ୍ରୀସନ୍ନିକର୍ଷଂ ଚ ଵର୍ଜଯେନ୍ନିଶି ସର୍ଵଦା
ଚତୁର୍ଥପଥ, ପୂଜା ଗଛ, ଶ୍ମଶାନ ଓ ଉଦ୍ୟାନ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଜନନୀ ସହିତ ରାତିରେ ରହିବା ସବୁବେଳେ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ୍।
ପୂଜ୍ଯଦେଵଦ୍ଵିଜଜ୍ଯୋତିଶ୍ଛାଯାଂ ନାତିକ୍ରମେଦ୍ବୁଧଃ । ନୈକଶ୍ଶୂନ୍ଯାଟଵୀଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ ତଥା ଶୂନ୍ଯଗୃହେ ଵସେତ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ପୂଜ୍ୟ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଦୀପର ଛାୟାକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏକା ଏକା ଶୂନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା କିମ୍ବା ଶୂନ୍ୟ ଘରରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କେଶାସ୍ଥିକଣ୍ଟକାମେଧ୍ଯବଲିଭସ୍ମତୁଷାଂସ୍ତଥା । ସ୍ନାନାର୍ଦ୍ରଧରଣୀଂ ଚୈଵ ଦୂରତଃ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
କେଶ, ଅସ୍ଥି, କଣ୍ଟ, ଅପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ, ବଳି ଅବଶେଷ, ଭସ୍ମ, ଧାନ ଚାଉଳ ଓ ସ୍ନାନ ପରେ ଭିଜା ଭୂମିକୁ ଦୂରରୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ୍।
ନାନାର୍ଯାନାଶ୍ରଯେତ୍ କାଂଶ୍ଚିନ୍ନ ଜିହ୍ମଂ ରୋଚଯେଦ୍ବୁଧଃ । ଉପସର୍ପେନ୍ନ ଵୈ ଵ୍ଯାଲଂ ଚିରଂ ତିଷ୍ଠେନ୍ନ ଵୋତ୍ଥିତଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ସହିତ ମିଶିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଠକୁଆ ଚାହିଁବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସାପକୁ ନିକଟରେ ଯିବା, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦଣ୍ଡାୟମାନ କିମ୍ବା ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅତୀଵ ଜାଗରସ୍ଵପ୍ନେ ତଦ୍ଵତ୍ସ୍ନାନାସନେ ବୁଧଃ । ନ ସେଵେତ ତଥା ଶଯ୍ଯାଂ ଵ୍ଯାଯାମଂ ଚ ନରେଶ୍ଵର
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଅତିରିକ୍ତ ଜାଗିବା କିମ୍ବା ଘୁମ୍ ଦେଇବା, ଅତିରିକ୍ତ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ବସିବା, ଏହିପରି ଅତିରିକ୍ତ ଶୟନ କିମ୍ବା ବ୍ୟାୟାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାଜା।
ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣଃ ଶୃଙ୍ଗିଣଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଦୂରେଣ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ଅଵଶ୍ଯାଯଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପୁରୋଵାତାତପୌ ତଥା
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଦାଁତ ଓ ଶଙ୍ଖ ଥିବା ପଶୁ, କୁହୁଡ଼ି, ପ୍ରତିବାତ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପକୁ ଦୂରରୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ୍, ରାଜେନ୍ଦ୍ର।
ନ ସ୍ନାଯାନ୍ନ ସ୍ଵପେନ୍ନଗ୍ନୋ ନ ଚୈଵୋପସ୍ପୃଶେଦ୍ବୁଧଃ । ମୁକ୍ତକେଶଶ୍ଚ ନାଚାମେଦ୍ଦେଵାଦ୍ଯର୍ଚାଂ ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍
ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ନାନ, ଶୟନ କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଖୋଲା କେଶରେ ଖାଇବା କିମ୍ବା ଦେବପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ହୋମଦେଵାର୍ଚନାଦ୍ଯାସୁ କ୍ରିଯାସ୍ଵାଚମନେ ତଥା । ନୈକଵସ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରଵର୍ତେତ ଦ୍ଵିଜଵାଚନିକେ ଜପେ
ହୋମ, ଦେବପୂଜା, ଆଚମନ ଓ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକା ଏକା ପୋଶାକରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଠ କିମ୍ବା ଜପ କରିବାବେଳେ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାସମଞ୍ଜସଶୀଲୈସ୍ତୁ ସହାସୀତ କଥଞ୍ଚନ । ସଦ୍ଵୃତ୍ତସନ୍ନିକର୍ଷୋ ହି କ୍ଷଣାର୍ଦ୍ଧମପି ଶସ୍ଯତେ
ମନ୍ଦ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହିତ କେବେ ମିଶିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଭଲ ଚରିତ୍ର ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମିଶିବା ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵିରୋଧଂ ନୋତ୍ତମୈର୍ଗଚ୍ଛେନ୍ନାଧମୈଶ୍ଚ ସଦା ବୁଧଃ । ଵିଵାହଶ୍ଚ ଵିଵାଦଶ୍ଚ ତୁଲ୍ଯଶୀଲୈର୍ନୃପେଷ୍ଯତେ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ଅଧମ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବିବାହ ଓ ବିବାଦ ସମାନ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହିତ କରିବା ଉଚିତ୍, ରାଜା।