ଭଗଵତ୍ଯାସଜ୍ଯାଖିଲଂ କର୍ମକଲାପଂ ହିତ୍ଵାନଂ ତମଜମନାଦିନିଧନମଵିକାରମରଣାଦିଧର୍ମମଵାପ ପରମନନ୍ତଂ ପରଵତାମଚ୍ଯୁତଂ ପଦମ୍
ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆସକ୍ତି ରଖି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର ଶାଖା ଛାଡି, ଶୁଦ୍ଧ, ଅଜନ୍ମା, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧର୍ମରୁ ଉପରେ, ଏହି ପରମ ଅନନ୍ତ ଅଚ୍ୟୁତ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ଇତ୍ଯେତନ୍ମାଂଧାତୃଦୁହିତୃସଂବଂଧାଦାଖ୍ଯାତମ୍
ଏହି ମାଂଧାତୃର କନ୍ୟା ସଂପୃକ୍ତ କଥା ଏପରି ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
ଯଶ୍ଚୈତତ୍ସୌଭରିଚରିତମନୁସ୍ମରତି ପଠତି ପାଠଯତି ଶୃଣୋତି ଶ୍ରାଵଯତି ଧରତ୍ଯଵଧାରଯତି ଲିଖତି ଲେଖଯତି ଶିକ୍ଷଯତ୍ଯଧ୍ଯାପଯତ୍ଯୁପଦିଶତି ଵା ତସ୍ଯ ଷଟ୍ ଜନ୍ମାନି ଦୁସ୍ସଂତତିରସଦ୍ଧର୍ମୋ ଵାଡ୍ମନସୋରସନ୍ମାର୍ଗାଚରଣମଶେଷହେତୁଷୁ ଵା ମମତ୍ଵଂ ନ ଭଵତି
ଯେଉଁଠି ଏହି ସୌଭରିର ଚରିତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ପଢ଼େ, ପଠାଏ, ଶୁଣେ, ଶୁଣାଏ, ମନେ ରଖେ, ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଲେଖେ, ଲେଖାଏ, ଶିଖେ, ପଢ଼ାଏ, ଉପଦେଶ ଦେଏ, ସେ ଛଅ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖରାପ ସନ୍ତାନ, ମିଥ୍ୟା ଧର୍ମ, ଅନୁଚିତ କାରଣରେ ଆସକ୍ତି, ଏବଂ ମନ ଓ ଭାଷା ଠିକ୍ ପଥରୁ ଭ୍ରମିବା ନାହିଁ।
ଅତଶ୍ଚ ମାଂଧାତୁଃ ପୁତ୍ରସଂତତିରଭିଧୀଯତେ
ଏବେ ମାଂଧାତୃର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ବଂଶ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।
ଅଂବରୀଷସ୍ଯ ମାଂଧାତୃତନଯସ୍ଯ ଯୁଵନାଶ୍ଵଃ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍
ମାଂଧାତୃର ପୁତ୍ର ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କର ପୁତ୍ର ଯୁବନାଶ୍ୱ ଥିଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଧାରୀତଃ ଯତୋଂଗିରସୋ ହାରୀତା
ତାଙ୍କଠାରୁ ହାରୀତ ହେଲେ; ହାରୀତଙ୍କଠାରୁ ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶର ହାରୀତମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ରସାତଲେ ମୌନେଯା ନାମ ଗଂଧର୍ଵା ବଭୂଵୁଷ୍ଷଟ୍କୋଟିସଂଖ୍ଯାତାସ୍ତୈରଶେଷାଣି ନାଗକୁଲାନ୍ଯପହୃତପ୍ରଧାନରତ୍ନାଧିପତ୍ଯାନ୍ଯକ୍ରିଯଂତ
ରସାତଳରେ ମୌନେୟା ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଷଷ୍ଟି କୋଟି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ନାଗ ବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ରତ୍ନ ଓ ଅଧିପତ୍ୟ ଦଳି ନେଇଥିଲେ।
ତୈଶ୍ଚ ଗଂଧର୍ଵଵୀର୍ଯାଵଭୂତୈରୁରଗେଶ୍ଵରୈସ୍ତୂଯମାନୋ ଭଗଵାନଶେଷଦେଵେଶ ଆସ୍ତେ ତଚ୍ଛ୍ରଵଣୋନ୍ମୀଲିତୋନ୍ନିଦ୍ରପୁଂଡରୀକନଯନୋ ଜଲଶଯନୋ ନିଦ୍ରାଵସାନପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭିହିତଃ । ଭଗଵନ୍ନସ୍ମାକମେତେଭ୍ଯୋ ଗଂଧର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଭଯମୁତ୍ପନ୍ନଂ କଥମୁପଶମମେଷ୍ଯତୀତି
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଈଶ୍ୱର, ଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିବା, ଅଧା ଖୋଲା ଓ ଅଧା ବନ୍ଦ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଦୃଷ୍ଟି, ନିଦ୍ରା ଓ ଜାଗୃତି ମଧ୍ୟରେ, ସେହି ଭଗବାନଙ୍କୁ ନାଗ ରାଜାମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରସ୍ନ କଲେ: "ଭଗବାନ, ଆମେ ଏହି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କ ଭୟରେ ପୀଡିତ, କିପରି ଏହା ଶାନ୍ତି ହେବ?"
ଆହ ଚ ଭଗଵାନନାଦିନିଧନପୁରୁଷୋତ୍ତମୋ ଯୋସୌ ଯୌଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ମାଂଧାତୁଃ ପୁରୁକୁତ୍ସନାମା ପୁତ୍ରସ୍ତମହମନୁପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତାନଶେଷାନ୍ ଦୁଷ୍ଟଗଂଧର୍ଵାନୁପଶମଂ ନଯିଷ୍ଯାମୀତି
ଭଗବାନ, ଅନନ୍ତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, କହିଲେ: "ମୁଁ ଯୁବନାଶ୍ୱର ପୁତ୍ର ପୁରୁକୁତ୍ସର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେବି।"
ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଭଗଵତେ ଜଲଶାଯିନେ କୃତପ୍ରଣାମାଃ ପୁନର୍ନାଗଲୋକମାଗତାଃ ପନ୍ନଗାଧିପତଯୋ ନର୍ମଦାଂ ଚ ପୁରୁକୁତ୍ସାନଯନାଯ ଚୋଦଯାମାସୁଃ
ଏହା ଶୁଣି, ଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପନ୍ନଗ ରାଜାମାନେ ପୁନି ନାଗ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ ଏବଂ ପୁରୁକୁତ୍ସକୁ ନେବା ପାଇଁ ନର୍ମଦା ନଦୀକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ସା ଚୈନଂ ରସାତଲଂ ନୀତଵତୀ
ସେ ତାଙ୍କୁ ରସାତଳକୁ ନେଇଗଲେ।
ରସାତଲଗତଶ୍ଚାସୌ ଭଗଵତ୍ତେଜସାପ୍ଯାଯିତାତ୍ମଵୀର୍ଯ୍ଯସ୍ସକଲଗଂଧର୍ଵାନ୍ନିଜଘାନ
ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭଗବାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କଲେ।
ପୁନଶ୍ଚ ସ୍ଵପୁରମାଜଗାମ
ପୁନି ସେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସକଲପନ୍ନଗାଧିପତଯଶ୍ଚ ନର୍ମଦାଯୈ ଵରଂ ଦଦୁଃ । ଯତ୍ତେନୁସ୍ମରଣସମଵେତଂ ନାମଗ୍ରହଣଂ କରିଷ୍ଯତି ନ ତସ୍ଯ ସର୍ପଵିଷଭଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତୀତି
ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟମାନେ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ଏହି ଦୟା କଲେ: ଯିଏ ଭକ୍ତିଭାବରେ ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ, ସେ କେବେ ସର୍ପବିଷର ଭୟରେ ପଡିବେ ନାହିଁ।
ଅତ୍ର ଚ ଶ୍ଲୋକଃ
ଏଠାରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି:
ନର୍ମଦାଯୈ ନମଃ ପ୍ରାତର୍ନର୍ମଦାଯୈ ନମୋ ନିଶି । ନମୋସ୍ତୁ ନର୍ମଦେ ତୁଭ୍ଯଂ ତ୍ରାହି ମାଂ ଵିଷସର୍ପତଃ
ପ୍ରଭାତରେ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ରାତିରେ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ନର୍ମଦେ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ମୋତେ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପରୁ ରକ୍ଷା କର।
ଇତ୍ଯୁଚ୍ଚାର୍ଯାହର୍ନିଶମଂଧକାରପ୍ରଵେଶେ ଵା ସର୍ପୈର୍ନ ଦଶ୍ଯତେ ନ ଚାପି କୃତାନୁସ୍ମରଣଭୁଜୋ ଵିଷମପି ଭୁକ୍ତମୁପଘାତାଯ ଭଵତି
ଏହି ଶ୍ଲୋକଟି ଦିନ-ରାତି କିମ୍ବା ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସର୍ପମାନେ କେବେ ଦଂଶନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କ୍ଷତି ହୁଏ ନାହିଁ।
ପୁରୁକୁତ୍ସାଯ ସଂତତିଵିଚ୍ଛେଦୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତୀତ୍ଯୁରଗପତଯୋ ଵରଂ ଦଦୁଃ
ସର୍ପମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟମାନେ ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କୁ ଏହି ଦୟା କଲେ: ତାଙ୍କ ବଂଶ କେବେ ଭଙ୍ଗ ହେବ ନାହିଁ।
ପୁରୁକୁତ୍ସୋ ନର୍ମଦାଯାଂ ତ୍ରସଦ୍ଦସ୍ଯୁମଜୀଜନତ୍
ପୁରୁକୁତ୍ସ ଓ ନର୍ମଦାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତ୍ରସଦ୍ଦସ୍ୟୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତ୍ରସଦ୍ଦସ୍ଯୁତସ୍ସଂଭୂତୋଽନରଣ୍ଯଃ ଯଂ ରାଵଣୋଦିଗ୍ଵିଜଯେ ଜଘାନ
ତ୍ରସଦ୍ଦସ୍ୟୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ଅନରଣ୍ୟ, ଯାହାକୁ ରାବଣ ଦିଗ୍ବିଜୟ ସମୟରେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଅନରଣ୍ଯସ୍ଯ ପୃଷଦଶ୍ଵଃ ପୃଷଦଶ୍ଵସ୍ଯ ହର୍ଯଶ୍ଵଃ ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍
ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପୃଷଦଶ୍ୱ, ପୃଷଦଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ହର୍ୟଶ୍ୱ।
ତସ୍ଯ ଚ ହସ୍ତଃ ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍
ହର୍ୟଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ହସ୍ତ।
ତତଶ୍ଚ ସୁମନାସ୍ତସ୍ଯାପି ତ୍ରିଧନ୍ଵା ତ୍ରିଧନ୍ଵନସ୍ତ୍ରଯ୍ଯାରୁଣିଃ
ହସ୍ତଙ୍କ ପରେ ସୁମନା, ସୁମନାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ତ୍ରିଧନ୍ୱା, ତ୍ରିଧନ୍ୱାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣି।
ତ୍ରଯ୍ଯାରୁଣେସ୍ସତ୍ଯଵ୍ରତଃ ଯୋଽସୌ ତ୍ରିଶଂକୁସଂଜ୍ଞାମଵାପ
ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣିଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଯିଏ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ସ ଚଂଡାଲତାମୁପଗତଶ୍ଚ
ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷିକ୍ଯାମନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରକଲତ୍ରାପତ୍ଯପୋଷଣାର୍ଥଂ ଚଂଡାଲପ୍ରତିଗ୍ରହପରିହରଣାଯ ଚ ଜାହ୍ନଵୀତୀରନ୍ଯଗ୍ରୋଧେ ମୃଗମାଂସମନୁଦିନଂ ବବଂଧ
ବାରଷ ବର୍ଷ ଧରି ବର୍ଷା ନହେବାବେଳେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଜନନୀ ଓ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଖାଇବା ପାଇଁ, ଏବଂ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଦାନ ନେବାକୁ ଏଡ଼ିବା ପାଇଁ, ସେ ଦିନେ ଦିନେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ କୂଳର ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ମୃଗ ମାଂସ ଶିକାର କରୁଥିଲେ।
ସ ତୁ ପରିତୁଷ୍ଟେନ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ସଶରୀରସ୍ସ୍ଵର୍ଗମାରୋପିତଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଖୁସିହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଗଲେ।
ତ୍ରିଶଂକୋର୍ହରିଶ୍ଚଂଦ୍ର ସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଚ ରୋହିତାଶ୍ଵସ୍ତତଶ୍ଚ ହରିତୋ ହରିତସ୍ଯ ଚଂଚୁଶ୍ଚଂଚୋର୍ଵିଜଯଵସୁଦେଵୌ ରୁରୁକୋ ଵିଜଯାଦ୍ରୁ କସ୍ଯ ଵୃକଃ
ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କୁ ରୋହିତାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କୁ ହରିତ, ହରିତଙ୍କୁ ଚଞ୍ଚୁ, ଚଞ୍ଚୁଙ୍କୁ ବିଜୟବସୁଦେବ, ବିଜୟବସୁଦେବଙ୍କୁ ରୁରୁକ, ରୁରୁକଙ୍କୁ ବୃକ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତତୋ ଵୃକସ୍ଯ ବାହୁଃ ଯୋଽସୌ ହୈହଯତାଲଜଂଘାଦିଭିଃ ପରାଜିତଓଁତର୍ଵତ୍ନ୍ଯା ମହିଷ୍ଯା ସହ ଵନଂ ପ୍ରଵିଵେଶ
ବୃକଙ୍କ ପୁଅ ବାହୁ, ଯିଏ ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ରାଣୀ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତସ୍ଯାଶ୍ଚା ସପତ୍ନ୍ଯା ଗର୍ଭସ୍ତଂଭନାଯ ଗରୋ ଦତ୍ତଃ
ତାଙ୍କ ସହପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିବାରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ବିଷ ଦିଆଯାଇଥିଲା।