ତସ୍ଯାଂ ଚ ମଧ୍ଯରାତ୍ରୌ ନିଵୃତ୍ତାଯାଂ ମଂତ୍ରପୂତଜଲପୂର୍ଣଂ କଲଶଂ ଵେଦିମଧ୍ଯେ ନିଵେଶ୍ଯ ତେ ମୁନଯଃ ସୁଷୁପୁଃ
ଏହି ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରାତିରେ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ମୁନିମାନେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲସକୁ ବେଦିର ମଧ୍ୟରେ ରଖିଦେଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଶୋଇପଡିଲେ।
ସୁପ୍ତେଷୁ ତେଷୁ ଅତୀଵ ତୃଟ୍ପରୀତସ୍ସ ଭୂପାଲସ୍ତମାଶ୍ରମଂ ଵିଵେଶ
ମୁନିମାନେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଭୟଙ୍କର ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସୁପ୍ତାଂଶ୍ଚ ତାନୃଷୀନ୍ନୈଵୋତ୍ଥାପଯାମାସ
ସେ ସେଇ ଶୟାନ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଜାଗାଇଲେ ନାହିଁ।
ତଚ୍ଚ କଲଶମପରିମେଯମାହାତ୍ମ୍ଯମଂତ୍ରପୂତଂ ପପୌ
ସେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଏହି କଳଶରୁ, ଯାହାର ମହିମା ଅପାର, ପାନ କଲେ।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଋଷଯଃ ପପ୍ରଛୁଃ କେନୈତଂ ମଂତ୍ରପୂତଂ ଵାରି ପୀତମ୍
ଋଷିମାନେ ଜାଗିଲାପରେ ପଚାରିଲେ, 'ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଏହି ଜଳ କିଏ ପିଇଛି?'
ଅତ୍ର ହି ରାଜ୍ଞୋ ଯୁଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ମହାବଲପରାକ୍ରମଂ ପୁତ୍ରଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି । ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯେ ସ ରାଜା ଅଜାନତା ମଯା ପୀତମିତ୍ଯାହ
ଏଠାରେ ରାଜା ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ଜନା ଭାର୍ୟା ଏକ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ। ଏହା ଶୁଣି ରାଜା କହିଲେ, 'ମୁଁ ଅଜାଣି ଏହା ପିଇଥିଲି।'
ଗର୍ଭଶ୍ଚ ଯୁଵନାଶ୍ଵସ୍ଯୋଦରେ ଅଭଵତ୍କ୍ରମେଣ ଚ ଵଵୃଧେ
ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ଉଦରରେ ଗର୍ଭ ହେଲା ଏବଂ ଦୀରେ-ଦୀରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।
ପ୍ରାପ୍ତସମଯଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାଂଗୁଷ୍ଠେନ କୁକ୍ଷିମଵନିପତେର୍ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ
ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଉଦର ଭେଦି ଅବତିର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ସ ଚାସୌ ରାଜା ମମାର
ଏବଂ ସେଇ ରାଜା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ଜାତୋ ନାମୈଷ କଂ ଧାସ୍ଯତୀତି ତେ ମୁନଯଃ ପ୍ରୋଚୁଃ
ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, 'ଏହାକୁ କେଉଁ ନାମ ଦେବା?'
ଅଥାଗତ୍ଯ ଦେଵରାଜୋବ୍ରଵୀତ୍ ମାମଯଂ ଧାସ୍ଯତୀତି
ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଆସି କହିଲେ, 'ସେ ମୋତେ ଧାରଣ କରିବ।'
ତତୋ ମାଧାତୃନାମା ସୋଭଵତ୍ । ଵକ୍ତ୍ରେ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରଦେଶିନୀ ନ୍ଯସ୍ତା ଦେଵେଂଦ୍ରେ ଣ ନ୍ଯସ୍ତାତାଂ ପପୌ
ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ମାଧାତୃ ନାମ ଦିଆଗଲା। ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଦେବେଇ ଉଙ୍ଗୁଳି ରଖିଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପାନ କରାଇଲେ।
ତାଂ ଚାମୃତସ୍ରାଵିଣୀମାସ୍ଵାଦ୍ଯାହ୍ନୈଵ ସ ଵ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧତ
ସେ ଅମୃତ ଝରିଥିବା ଉଙ୍ଗୁଳିକୁ ଚାଖିଲେ ଏବଂ ସେଇ ଦିନେ ଦ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ।
ତତସ୍ତୁ ମାଂଧାତା ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତୀ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଂ ମହୀଂ ଵୁଭୁଜେ
ତାପରେ ମାନ୍ଧାତା ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ହେଇ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଭୂମିର ଉପଭୋଗ କଲେ।
ତତ୍ରାଯଂ ଶ୍ଲୋକଃ
ଏଠାରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି:
ଯାଵତ୍ସୂର୍ଯ ଉଦେତ୍ଯସ୍ତଂ ଯାଵଚ୍ଚ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି । ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଯୌଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ମାଂଧାତୁଃ କ୍ଷେତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ରହିଥାଏ, ସମସ୍ତ ଭୂମି ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ମାନ୍ଧାତାର କ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ମାଂଧାତା ଶତବିଂଦୋର୍ଦୁହିତରଂ ବିଂଦୁମତୀମୁପଯେମେ
ମାନ୍ଧାତା ଶତବିନ୍ଦୁଙ୍କ ଝିଅ ବିନ୍ଦୁମତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।
ପୁରୁକୁତ୍ସମଂବରୀଷଂ ମୁଚୁକୁଂଦଂ ଚ ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରତ୍ରଯମୁତ୍ପାଦଯାମାସ
ତାଙ୍କୁ ଥରୁ ତିନି ପୁଅ ହେଲେ: ପୁରୁକୁତ୍ସ, ଅମ୍ବରୀଷ ଓ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ।
ପଂଚାଶଦ୍ଦୁହିତରସ୍ତସ୍ଯାମେଵ ତସ୍ଯ ନୃପତେର୍ବଭୂଵୁଃ
ସେଇ ବିନ୍ଦୁମତୀ ଥରୁ ରାଜାଙ୍କ ପଞ୍ଚାଶି ଝିଅ ହେଲେ।
ଏକସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ବହ୍ଵୃଚଶ୍ଚ ସୌଭରିର୍ନାମ ମହର୍ଷିରଂତର୍ଜଲେ ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଂ କାଲମୁଵାସ ୬୯ ତତ୍ର ଚାଂତର୍ଜଲେ ସଂମଦୋ ନାମାତିବହୁ- ପ୍ରଜୋତିମାତ୍ରପ୍ରମାଣୋ ମୀନାଧିପତିରାସୀତ୍
ଏକ ସମୟରେ ବହୁ ଋଚ୍ ଜାନିଥିବା ମହାର୍ଷି ସୌଭରି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ବସିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଜଳରେ ସମ୍ମଦ ନାମକ ଏକ ମାଛର ଅଧିପତି ଥିଲେ, ଯାହା ଅତି ଅଧିକ ସନ୍ତାନ ଓ ବଡ ଆକାରର ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଦୌହିତ୍ରାଃ ପୃଷ୍ଠତୋଽଗ୍ରତଃ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଃ ପକ୍ଷପୁଚ୍ଛଶିରସାଂ ଚୋପରି ଭ୍ରମଂତସ୍ତେନୈଵ ସଦାହର୍ନିଶମତିନିର୍ଵୃତ୍ତା ରେମିରେ
ସେଠାରେ ସତ୍ସ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ପୁଅପୁଅ, ଓ ନାତିମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ, ସାମ୍ନାରେ, ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଓ ଡେଙ୍ଗା, ପଖା, ଓ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଘୁରିଘୁରି ଖେଳୁଥିଲେ; ସେମାନେ ଦିନରାତି ତାଙ୍କ ସହିତ ଅବିରତ ଖେଳରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ସ ଚାପତ୍ଯସ୍ପର୍ଶୋପଚୀଯମାନପ୍ରହର୍ଷପ୍ରକର୍ଷୋ ବହୁପ୍ରକାରଂ ତସ୍ଯ ଋଷେଃ ପଶ୍ଯତସ୍ତୈରାତ୍ମଜପୁତ୍ରପୌତ୍ରଦୌହିତ୍ରାଦିଭିଃ ସହାନୁଦିନଂ ସୁତରାଂ ରେମେ
ସେ ଋଷି, ନିଜ ଅପତ୍ୟଙ୍କ ସpar୍ଶରୁ ଆନନ୍ଦ ବଢିବା ସହିତ, ପୁଅ, ପୁଅପୁଅ, ଓ ନାତିମାନେ ଦିନକୁ ଦିନ ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ରହିଲେ।
ଅଥାଂତର୍ଜଲାଵସ୍ଥିତସ୍ସୌଭରିରେକାଗ୍ରତସ୍ସମାଧିମପହାଯାନୁଦିନଂ ତସ୍ଯ ସତ୍ସ୍ଯସ୍ଯାତ୍ମଜପୁତ୍ରପୌତ୍ରଦୌହିତ୍ରାଦିଭିସ୍ସହାତିରମଣୀଯତାମଵେକ୍ଷ୍ଯାଚିଂତଯତ୍
ପରେ, ଜଳ ଭିତରେ ବସିଥିବା ସୌଭରି ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଧ୍ୟାନ ଛାଡି, ପ୍ରତିଦିନ ସତ୍ସ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ପୁଅପୁଅ, ଓ ନାତିମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଦେଖି ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଅହୋ ଧନ୍ଯୋଯମୀଦୃଶମନଭିମତଂ ଯୋନ୍ଯଂତରମଵାପ୍ଯୈଭିରାତ୍ମଜପୁତ୍ରପୌତ୍ରଦୌହିତ୍ରାଦିଭିସ୍ସହ ରମମାଣୋତୀଵାସ୍ମାକଂ ସ୍ପୃହାମୁତ୍ପାଦଯତି
ଅହୋ! କେତେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏହି ମନୁଷ୍ୟ, ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା ଜନ୍ମ ପାଇଁ, ପୁଅ, ପୁଅପୁଅ, ଓ ନାତିମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଛନ୍ତି; ଏହା ଆମ ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଜଗାଇ ଦେଇଛି।
ଵଯମପ୍ଯେଵଂ ପୁତ୍ରାଦିଭିସ୍ସହ ଲଲିତଂ ରମିଷ୍ଯାମ ଇତ୍ଯେଵମଭିକାଂକ୍ଷନ୍ ସ ତସ୍ମାଦଂତର୍ଜଲାନ୍ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସଂତାନାଯ ନିଵେଷ୍ଟୁକାମଃ କନ୍ଯାର୍ଥଂ ମାଂଧାତାରଂ ରାଜାନମଗଚ୍ଛତ୍
ଆମେ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଖେଳି ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ; ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ନେଇ ସୌଭରି ଜଳରୁ ବାହାରି, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ବାଧୁ ପାଇଁ ମାଂଧାତା ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଆଗମନଶ୍ରଵଣସମନନ୍ତରଂ ଚୋତ୍ଥାଯ ତେନ ରାଜ୍ଞା ସମ୍ଯଗର୍ଘ୍ଯାଦିନା ସଂପୂଜିତଃ କୃତାସନପରିଗ୍ରହଃ ସୌଭରିରୁଵାଚ ରାଜାନମ୍
ତାଙ୍କ ଆସିବା ବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ବିନ୍ଦୁବାରେ ରାଜା ଉଠି, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଦର ସହିତ ଋଷିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଅସନ ଦେଇ ବସାଇବା ପରେ ସୌଭରି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୌଭରିରୁଵାଚ। ନିଵେଷ୍ଟୁକାମୋଽସ୍ମି ନରେନ୍ଦ୍ର କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ ମା ପ୍ରଣଯଂ ଵିଭାଂକ୍ଷୀଃ । ନ ହ୍ଯର୍ଥିନଃ କାର୍ଯଵଶାଦୁପେତାଃ କକୁତ୍ସ୍ଥଵଂଶୋ! ଵିମୁଖାଃ ପ୍ରଯାଂତି
ସୌଭରି କହିଲେ: ମୁଁ ଗୃହସ୍ଥ ହେବାକୁ ଚାହୁଁ, ରାଜା, ମୋତେ ଏକ କନ୍ୟା ଦିଅ। ମୋ ଅନୁରୋଧ ନାକରିବେନି। ଯେଉଁମାନେ ଚାହିଁ ଆସନ୍ତି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶ କେବେ ତାଙ୍କୁ ଖାଲି ହାତେ ଫେରାଇ ଦେଇନାହିଁ।
ଅନ୍ଯେପି ସଂତ୍ଯେଵ ନୃପାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ମାଂଧାତରେଷାଂ ତନଯାଃ ପ୍ରସୂତାଃ । କିଂ ତ୍ଵର୍ଥିନାମର୍ଥିତଦାନଦୀକ୍ଷାକୃତଵ୍ରତଶ୍ଲାଘ୍ଯମିଦଂ କୁଲଂ ତେ
ମାଂଧାତା, ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଅଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମ ବଂଶର ଅର୍ଥିତ ଦାନ ଦେବା ପ୍ରଥା ସବୁଠୁ ପ୍ରଶଂସନୀୟ; ଏହି ପରମ୍ପରା ତୁମ ବଂଶର ଗୌରବ।
ଶତାର୍ଧସଂଖ୍ଯାସ୍ତଵ ସଂତି କନ୍ଯାସ୍ତାସାଂ ମମୈକାଂ ନୃପତେ ପ୍ରଯଚ୍ଛ । ଯତ୍ପ୍ରାର୍ଥନାଭଂଗଭଯାଦ୍ବିଭେମି ତସ୍ମାଦହଂ ରାଜଵରାତିଦୁଃଖାତ୍
ତୁମ ପାଖରେ ଏକ ଶତ ଚାଲିଶି କନ୍ୟା ଅଛି; ରାଜା, ତା'ମଧ୍ୟରୁ ମୋତେ ଏକ ଦିଅ। ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନର ଦୁଃଖକୁ ଭୟ କରୁଛି, ଏହି ଭୟ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତିର ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ । ଇତି ଋଷିଵଚନମାକର୍ଣ୍ଯ ସ ରାଜା ଜରାଜର୍ଜରିତଦେହମୃଷିମାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାନକାତରସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଶାପଭୀତୋ ବିଭ୍ଯତ୍କିଂଚିଦଧୋମୁଖଶ୍ଚିରଂ ଦଧ୍ଯୌ ଚ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଋଷିଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କ ଜରାକ୍ରାନ୍ତ ଦେହ ଦେଖି, ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ ଓ ଶାପର ଭୟରେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।