ଶଶାଦସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପୁରଂଜଯୋନାମ ପୁତ୍ରୋଭଵତ୍
ଶଶାଦଙ୍କର ଏକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ପୁରଞ୍ଜୟ।
ତସ୍ଯେଦଂ ଚାନ୍ଯତ୍
ଏହି ଘଟଣା ମଧ୍ୟ ପୁରଞ୍ଜୟ ସହ ସଂପୃକ୍ତ।
ପୁରା ହି ତ୍ରେତାଯାଂ ଦେଵାସୁରଯୁଦ୍ଧମତିଭୀଷଣମଭଵତ୍
ପୂର୍ବରୁ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।
ତତ୍ର ଚାତିବଲିଭିରସୁରୈରମରାଃ ପରାଜିତାସ୍ତେ ଭଗଵଂତଂ ଵିଷ୍ଣୁମାରାଧଯାଂଚକ୍ରୁଃ
ସେଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଦେବମାନେକୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଦେବମାନେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।
ପ୍ରସନ୍ନଶ୍ଚ ଦେଵାନାମନାଦିନିଧନୋଖିଲଜଗତ୍ପରାଯଣୋ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରାହ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ, ଆଦି ଅନ୍ତ ନଥିବା ନାରାୟଣ ଦେବମାନେ ଉପରେ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ।
ଜ୍ଞାତମେତନ୍ମଯା ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଯଦଭିଲଷିତଂ ତଦର୍ଥମିଦଂ ଶ୍ରୂଯତାମ୍
'ମୁଁ ତୁମେ କାହାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଜାଣିଛି; ଏହିପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଶୁଣ।'
ପୁରଂଜଯୋ ନାମ ରାଜର୍ଷେଶ୍ଶଶାଦସ୍ଯ ତନଯଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯଵରୋ ଯସ୍ତସ୍ଯ ଶରୀରେହମଂଶ୍ନୋ ସ୍ଵଯମେଵାଵତୀର୍ଯ ତାନଶ୍ଷୋଆ!ନସୁରାନ୍ନିହନିଷ୍ଯାମି ତଦ୍ଭଵଦ୍ଭିଃ ପୁରଂଜଯୋଽସୁରଵଧାର୍ଥମୁଦ୍ଯୋଗଂ କାର୍ଯତାମିତି
'ଶଶାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁରଞ୍ଜୟ, ଏକ ରାଜା ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ମୋର ଅଂଶ ଅବତରିବ; ମୁଁ ଦାନବମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିବି। ତେଣୁ, ଦାନବବଧ ପାଇଁ ପୁରଞ୍ଜୟ ସହିତ ତୁମେ ପ୍ରସ୍ତୁତି କର।'
ଏତଚ୍ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଭଗଵଂତଂ ଵିଷ୍ଣୁମମରାଃ ପୁରଂଜଯସକାଶମାଜଗ୍ମୁରୂଚୁଶ୍ଚୈନମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁରଞ୍ଜୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭୋଭୋଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯଵର୍ଯାସ୍ମାଭିରଭ୍ଯର୍ଥିତେନ ଭଵତାସ୍ମାକମରାତିଵଧୋଦ୍ଯତାନାଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସାହାଯ୍ଯମିଚ୍ଛାମଃ ତଦ୍ଭଵତାସ୍ମାକମଭ୍ଯାଗତାନାଂ ପ୍ରଣଯଭଂଗୋ ନ କାର୍ଯ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପୁରଂଜଯଃ ପ୍ରାହ
'ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ତୁମେ ପାଖରେ ଆସିଛୁ, ଆମର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ତୁମର ସାହାଯ୍ୟ ଚାହୁଁଛୁ। ତୁମେ ଆମକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।' ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ପୁରଞ୍ଜୟ କହିଲେ:
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନାଥୋ ଯୋଯଂ ଯୁଷ୍ମାକମିଂଦ୍ର ଃ! ଶତକ୍ରତୁରସ୍ଯ ଯଦ୍ଯହଂ ସ୍କଂଧାଧିରୂଢୋ ଯୁଷ୍ମାକମରାତିଭସ୍ସହ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ତଦହଂ ଭଵତାଂ ସହାଯଃ ସ୍ଯାମ୍
'ତିନି ଲୋକର ନାଥ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯଦି ସେ ମୋତେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଉଠାଇ ଆମର ଶତ୍ରୁମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମେ ସହିତ ମିଳିବି।'
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ସମସ୍ତଦେଵୈରିଂଦ୍ରେ ଣ ଚ ବାଢମିତ୍ଯେଵଂ ସମନ୍ଵିଚ୍ଛିତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଲେ।
ତତଶ୍ଚ ଶତକ୍ରତୋର୍ଵୃଷରୂପଧାରିଣଃ କକୁଦି ସ୍ଥିତୋଽତିରୋଷସମନ୍ଵିତୋ ଭଗଵତଶ୍ଚରାଚରଗୁରୋରଚ୍ଯୁତସ୍ଯ ତେଜସାପ୍ଯାଯିତୋ ଦେଵାସୁରସଂଗ୍ରାମେ ସମସ୍ତାନେଵାସୁରାନ୍ନିଜଘାନ
ତାପରେ ଶତକ୍ରତୁ ଏକ ବୃଷ ରୂପ ନେଇ, ପୁରଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପିଠରେ ଉଠାଇ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କଲେ।
ଯତଶ୍ଚ ଵୃଷଭକକୁଦି ସ୍ଥିତେନ ରାଜ୍ଞା ଦୈତେଯବଲଂ ନିଷୂଦିତମତଶ୍ଚାସୌ କକୁତ୍ସ୍ଥସଂଜ୍ଞାମଵାପ
ବୃଷର ପିଠରେ ଉଠି ରାଜା ଦାନବମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ 'କକୁତ୍ସ୍ଥ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
କକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ଯାପ୍ଯନେନାଃ ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍
କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କର ଏକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଅନେନା।
ପୃଥୁରନେନସଃ
ପୃଥୁଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଅନେନସ।
ପୃଥୋର୍ଵିଷ୍ଟରାଶ୍ଵଃ
ଅନେନସଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବିଷ୍ଟରାଶ୍ୱ।
ତସ୍ଯାପି ଚାଂଦ୍ରୋ ଯୁଵନାଶ୍ଵଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଚାଂଦ୍ର ଯୁବନାଶ୍ୱ।
ଚାଂଦ୍ର ସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଯୁଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ଶାଵସ୍ତଃ ଯଃ ପୁରୀଂ ଶାଵସ୍ତୀଂ ନିଵେଶଯାମାସ
ଚାଂଦ୍ର ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଶାବସ୍ତ, ଯିଏ ଶାବସ୍ତୀ ନାମକ ସହର ଗଠନ କରିଥିଲେ।
ଶାଵସ୍ତସ୍ଯ ବୃହଦଶ୍ଵଃ
ଶାବସ୍ତଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବୃହଦଶ୍ୱ।
ତସ୍ଯାପି କୁଵଲଯାଶ୍ଵଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ କୁବଳୟାଶ୍ୱ।
ଯୋସାଵୁଦକସ୍ଯ ମହର୍ଷେରପକାରିଣଂ ଦୁଂଦୁନାମାନମସୁରଂ ଵୈଷ୍ଣଵେନ ତେଜସାପ୍ଯାଯିତଃ ପୁତ୍ରସହସ୍ରୈରେକଵିଂଶଦ୍ଭିଃ ପରିଵୃତୋ ଜଘାନ ଦୁଂଦୁମାରସଂଜ୍ଞାମଵାପ
ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଏକାଇଶ ହଜାର ପୁଅଙ୍କ ସହ ଉଡକ ନାମକ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦୁଂଧୁ ନାମକ ଦାନବକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏହିପରେ ସେ ଦୁଂଧୁମାର ନାମ ପାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ଚ ତନଯାସ୍ସମସ୍ତା ଏଵ ଦୁଂଦୁମୁଖନିଶ୍ଵାସାଗ୍ନିନା ଵିପ୍ଲୁଷ୍ଟା ଵିନେଶୁଃ
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅ ଦୁଂଧୁଙ୍କ ଶ୍ୱାସର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଗଲେ ଏବଂ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଦୃଢାଶ୍ଵଚଂଦ୍ରା ଶ୍ଵକପିଲାଶ୍ଵାଶ୍ଚ ତ୍ରଯଃ କେଵଲଂ ଶୋ!ଷିତାଃ
କେବଳ ତିନିଜଣ ରହିଗଲେ: ଦୃଢାଶ୍ୱ, ଚାଂଦ୍ର ଓ କପିଳାଶ୍ୱ।
ଵୃଢାଶ୍ଵାଦ୍ଧର୍ଯଶ୍ଵଃ
ବୃଢାଶ୍ୱଙ୍କରୁ ହର୍ୟାଶ୍ୱ ଜନ୍ମିଲେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ନିକୁଂଭଃ
ହର୍ୟାଶ୍ୱଙ୍କରୁ ନିକୁମ୍ଭ ଜନ୍ମିଲେ।
ନିକୁଂଭସ୍ଯାମିତାଶ୍ଵଃ
ନିକୁମ୍ଭଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଅମିତାଶ୍ୱ।
ତତଶ୍ଚ କୃଶାଶ୍ଵଃ
ଅମିତାଶ୍ୱଙ୍କରୁ କୃଶାଶ୍ୱ ଜନ୍ମିଲେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ପ୍ରସେନଜିତ୍
କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କରୁ ପ୍ରସେନଜିତ ଜନ୍ମିଲେ।
ପ୍ରସେନଜିତୋ ଯୁଵନାଶ୍ଵୋଭଵତ୍
ପ୍ରସେନଜିତଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଯୁବନାଶ୍ୱ।
ତସ୍ଯ ଚାପୁତ୍ରସ୍ଯାତିନିର୍ଵେଦାନ୍ମୁନୀନାମାଶ୍ରମମଂଡଲେ ନିଵସତୋ ଦଯାଲୁଭିର୍ମୁନିଭିରପତ୍ଯୋତ୍ପାଦନାଯେଷ୍ଟଃ କୃତା
ସେ ପୁଅ ନଥିବା ଏବଂ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଥିବାରୁ ମୁନିମାନେ ଥିବା ଆଶ୍ରମରେ ରହିଥିଲେ; ସେଠାରେ ଦୟାଳୁ ମୁନିମାନେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।