ତଦ୍ରୂ ପମାସ୍ଥାଯ ସୃଜତ୍ଯ ଜୋଯଃ ସ୍ଥିତୌ ଚ ଯୋଽସୌ ପୁରୁଷସ୍ଵରୂପୀ । ରୁଦ୍ର ସ୍ଵରୂପେଣ ଚ ଯୋତ୍ତି ଵିଶ୍ଵଂ ଧତ୍ତେ ତଥାନଂତଵପୁସ୍ସମସ୍ତମ୍
ସେଇ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ପୁରୁଷ ରୂପେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ରୁଦ୍ର ରୂପେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଅନନ୍ତ ଦେହୀ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି।
ପାକାଯ ଯୋଗ୍ନିତ୍ଵମୁପୈତି ଲୋକାନ୍ବିଭର୍ତ୍ତି ପୃଥ୍ଵୀଵପୁଖ୍ଯଯାତ୍ମା । ଶକ୍ରାଦିରୂପୀ ପରିପାତି ଵିଶ୍ଵମର୍କେଂଦୁରୂପଶ୍ଚ ତମୋ ହିନସ୍ତି
ପକ୍କା କରିବା ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ହେଇଯାନ୍ତି; ପୃଥିବୀ ରୂପ ଆତ୍ମା ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପେ ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ରୂପେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରନ୍ତି।
କରୋତି ଚେଷ୍ଟାଶ୍ଶ୍ଵସନସ୍ଵରୂପୀ ଲୋକସ୍ଯ ତୃପ୍ତିଂ ଚ ଜଲାନ୍ନରୂପୀ । ଦଦାତି ଵିଶ୍ଵସ୍ଥିତିସଂସ୍ଥିତସ୍ତୁ ସର୍ଵାଵକାଶଂ ଚ ନଭସ୍ସ୍ଵରୂପୀ
ଶ୍ୱାସ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି; ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଆକାଶ ରୂପେ ସମସ୍ତକୁ ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଯସ୍ସୃଜ୍ଯତେ ସର୍ଗକୃଦାତ୍ମନୈଵ ଯଃ ପାଲ୍ଯତେ ପାଲଯିତା ଚ ଦେଵଃ । ଵିଶ୍ଵାତ୍ମକସ୍ସଂହୃଯତେଂତକାରୀ ପୃଥକ୍ ତ୍ରଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଚ ଯୋଵ୍ଯଯାତ୍ମା
ଯିଏ ନିଜେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯିଏ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି, ଯିଏ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଓ ସଂହାରକାରୀ, ଏହି ତିନିଟିର ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱରୂପ।
ଯସ୍ମିଞ୍ଜଗଦ୍ଯୋ ଜଗଦେତଦାଦ୍ଯୋ ଯଂ ଚାଶ୍ରିତୋସ୍ମିଞ୍ଜଗତି ସ୍ଵଯଂଭୂଃ । ସ ସର୍ଵଭୂତପ୍ରଭଵୋ ଧରିତ୍ର୍! ଯାଂ ସ୍ଵାଂଶ୍ନୋ ପୁଷ୍ଣୁର୍ନୃପ ତେଽଵତୀର୍ଣଃ
ଯାହାର ଭିତରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଦି, ବସିଛି; ଯାହାକୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି; ହେ ଭୂମି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଉତ୍ସ ସେ, ତାଙ୍କର ଅଂଶ ରୂପେ ଏଠାରେ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା, ତୁମକୁ ପୋଷଣ କରିବା ପାଇଁ।
କୁଶସ୍ଥଲୀ ଯା ତଵ ଭୂପ ରମ୍ଯା ପୁରୀ ପୁରାଭୂଦମରାଵତୀଵ । ସା ଦ୍ଵାରକା ସଂପ୍ରତି ତତ୍ର ଚାସ୍ତେ ସ କେଶଵାଂଶୋ ବଲଦେଵନାମା
ହେ ରାଜା, ତୁମର ଶୋଭାମୟ କୁଶସ୍ଥଳୀ ନାମକ ପୁରୀ, ଯାହା ପୂର୍ବେ ଅମରାବତୀ ପରି ଥିଲା, ସେହିଏ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦ୍ୱାରକା ହୋଇଯାଇଛି; ସେଠାରେ କେଶବଙ୍କ ଅଂଶ ବଳରାମ ରହୁଛନ୍ତି।
ତସ୍ମୈ ତ୍ଵମେନାଂ ତନଯାଂ ନରେଂଦ୍ର ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମାଯାମନୁଜାଯ ଜାଯାମ୍ । ଶ୍ଲାଘ୍ଯୋ ଵେରୋସୌ ତନଯା ତଵେଯଂ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଭୂତା ସଦୃଶୋ ହି ଯୋଗଃ
ତାଙ୍କୁ, ହେ ରାଜା, ଏହି କନ୍ୟାକୁ ତୁମେ ବିରୋଧୀଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ, ସେଠିକୁ ବିବାହ କରି ଦିଅ; ଏହି ମହିଳାମଣି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ । ଇତୀରିତୋସୌ କମଲୋଦ୍ଭଵେନ ଭୁଵଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପତିଃ ପ୍ରଜାନାମ୍ । ଦଦର୍ଶ ହ୍ରସ୍ଵାନ୍ ପୁରୁଷାନ୍ ଵିରୂପାନଲ୍ପୌଜସସ୍ସ୍ଵଲ୍ପଵିଵେକଵୀର୍ଯାନ୍
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏଭଳି କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ପ୍ରଜାଙ୍କର ପତି ପୃଥିବୀକୁ ଆସି, ଛୋଟ ଦେହ, ବିକୃତ ଆକୃତି, କମ୍ଜୋର ଶକ୍ତି ଓ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି-ବଳ ଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
କୁଶସ୍ଥଲୀଂ ତାଂ ଚ ପୁରୀମୁପେତ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନ୍ଯରୂପାଂ ପ୍ରଦଦୌ ସ କନ୍ଯାମ୍ । ସୀରାଯୁଧାଯ ସ୍ଫଟିକାଚଲାଭଵକ୍ଷସ୍ଥଲାଯାତୁଲଧୀର୍ନରେଂଦ୍ର ଃ!
କୁଶସ୍ଥଳୀ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରୂପ ବଦଳାଇଥିବା ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ତାଙ୍କର କନ୍ୟାଙ୍କୁ—ଯାହାର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ଶୀରାୟୁଧଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ଉଚ୍ଚପ୍ରମାଣାମିତି ତାମଵେକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ଵଲାଂଗଲାଗ୍ରେଣ ଚ ତାଲକେତୁଃ । ଵିନମ୍ରଯାମାସ ତତଶ୍ଚ ସାପି ବଭୂଵ ସଦ୍ଯୋ ଵନିତା ଯଥାନ୍ଯା
ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଉଚ୍ଚ ଦେଖି, ତାଳକେତୁ ତାଙ୍କର ହାଳର ଆଗରେ ଛୁଇଁଲେ। ସେଇ ମହୁର୍ତ୍ତରେ, ସେ କନ୍ୟା ସାଧାରଣ ରୂପରେ ଏକ ସାଧାରଣ ଜଣେ ଜିଅ ହେଇଗଲେ।
ତାଂ ରେଵତୀଂ ରୈଵତଭୂପକନ୍ଯାଂ ସୀରାଯୁଧୋଽସୌ ଵିଧିନୋପଯେମେ । ଦତ୍ତ୍ଵାଥ କନ୍ଯାଂ ସ ନୃପୋ ଜଗାମ ହେମାଲଯଂ ଵୈ ତପସେ ଧୃତାତ୍ମା
ଶୀରାୟୁଧ ରାଜା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରୈବତ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ରେବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଦେଇ, ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ହେମାଳୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ । ଯାଵଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାତ୍ସ କକୁଦ୍ମୀ ରୈଵତୋ ନାଭ୍ଯେତି ତାଵତ୍ପୁଣ୍ଯଜନସଂଜ୍ଞା ରାକ୍ଷସାସ୍ତାମସ୍ଯ ପୁରୀଂ କୁଶସ୍ଥଲୀଂ ନିଜଘ୍ନୁଃ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ କକୁଦ୍ମୀ ରୈବତ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ଫେରିନଥିଲେ, ସେଇ ପୁଣ୍ୟଜନମାନେ ଥିବା କୁଶସ୍ଥଳୀ ନଗରକୁ ତାମସ ରାକ୍ଷସମାନେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ତଚ୍ଚାସ୍ଯ ଭ୍ରାତୃଶତଂ ପୁଣ୍ଯଜନତ୍ରାସାଦ୍ଦିଶୋ ଭେଜେ
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭୟରେ ତାଙ୍କର ଶତଭାଇ ଉପରୁପାଞ୍ଚ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ତଦନ୍ଵଯାଶ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ସର୍ଵଦିକ୍ଷ୍ଵଭଵନ୍
ସେମାନଙ୍କ ବଂଶଜମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ।
ଵୃଷ୍ଟସ୍ଯାପି ଵାର୍ଷ୍ଟକଂ କ୍ଷତ୍ତ୍ରମଭଵତ୍
ବୃଷ୍ଟଙ୍କୁ ଠାରୁ ବାର୍ଷ୍ଟକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ହେଲା।
ନାଭାଗସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ନାଭାଗସଂତ୍ରୋଭଵତ୍
ନାଭାଗଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନାଭାଗସଂତ୍ର।
ତସ୍ଯାପ୍ଯଂବରୀଷଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଅମ୍ବରୀଷ।
ଅଂବରୀଷସ୍ଯାପି ଵିରୂପୋଭଵତ୍
ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବିରୂପ।
ଵିରୂପାତ୍ପୃଷଦଶ୍ଵୋ ଜଜ୍ଞେ
ବିରୂପଙ୍କୁ ଠାରୁ ପୃଷଦଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତତଶ୍ଚ ରଥୀତରଃ
ତାପରେ ରଥୀତର ଜନ୍ମ ହେଲେ।
ଅତ୍ରାଯଂ ଶ୍ଲୋକଃ । ଏତେ କ୍ଷତ୍ରପ୍ରସୂତା ଵୈ ପୁନଶ୍ଚାଂଗିରସାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ରଥୀତରାଣାଂ ପ୍ରଵରାଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ରୋପେତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ଇତି
ଏଠାରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: ଏମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଏହା ସହ ଏମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶରୁ ମଧ୍ୟ ମନାଯାନ୍ତି। ରଥୀତରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱିଜ ହୋଇ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
କ୍ଷୁତଵତଶ୍ଚ ମନୋରିକ୍ଷ୍ଵାକୁଃ ପୁତ୍ରୋ ଜଜ୍ଞେ ଘ୍ରାଣତଃ
ମନୁ ଭୁଖ ଲାଗିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ନାକୁଠାରୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତପ୍ରଧାନା ଵିକୁକ୍ଷିନିମିଦଂଡାଖ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯଃ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଃ
ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ତିନି ପୁଅ ହେଲେ ବିକୁକ୍ଷି, ନିମି ଓ ଦଣ୍ଡ।
ଶକୁନିପ୍ରମୁଖାଃ ପଂଚାଶତ୍ପୁତ୍ରାଃ ଉତ୍ତରାପଥରକ୍ଷିତାରୋ ବଭୂଵୁଃ
ଶକୁନି ଆଦି ପଞ୍ଚାଶଟି ପୁଅ ଉତ୍ତର ଦେଶର ରକ୍ଷକ ହେଲେ।
ଚତ୍ଵାରିଂଶଦଷ୍ଟୌ ଚ ଦକ୍ଷିଣାପଥଭୂପାଲାଃ
ଏବଂ ଚାଳିଶିଏ ଅଠ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ରାଜା ହେଲେ।
ସ ଚେକ୍ଷ୍ଵାକୁରଷ୍ଟକାଯାଶ୍ଶ୍ରାଦ୍ଧମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ହଂ ମାଂସମାନଯେତି ଵିକୁକ୍ଷିମାଜ୍ଞାପଯାମାସ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କୁ ଆଦେଶ କଲେ: 'ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ମାଂସ ଆଣ।'
ସ ତଥେତି ଗୃହୀତାଜ୍ଞୋ ଵିଧୃତଶରାସନୋ ଵନମଭ୍ଯେତ୍ଯାନେକଶୋ ମୃଗାନ୍ ହତ୍ଵା ଶ୍ରାଂତୋତିକ୍ଷୁତ୍ପରୀତୋ ଵିକୁକ୍ଷିରେକଂ ଶଶମଭକ୍ଷଯତ୍ । ଶ୍ଷଓଁ ଚ ମାଂସମାନୀଯ ପିତ୍ରେ ନିଵେଦଯାମାସ
ସେ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ନମ୍ରତାରେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଧନୁ ନେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲା। ଅନେକ ପଶୁ ମାରି, ଅତିକ୍ଷୁଦ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରମିତ ହୋଇ, ବିକୁକ୍ଷି ଏକ ଖରା ଏକା ଖାଇଲା। ତାହାର ମାଂସ ନେଇ, ସେ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଲା।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲାଚାର୍ଯୋ ଵଶିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ଷଣାଯ ଚୋଦିତଃ ପ୍ରାହ । ଅଲମନେନାମେଧ୍ଯେନାମିଷେଣ ଦୁରାତ୍ମନା ତଵ ପୁତ୍ରେଣୈତନ୍ମାଂସମୁପହତଂ ଯତୋଽନେନ ଶଶୋ ଭକ୍ଷିତଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କୁଳର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଵଶିଷ୍ଠ, ଏହି ମାଂସ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଆଜ୍ଞା ପାଇ, କହିଲେ: 'ତୁମର ପୁତ୍ର ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏହି ମାଂସ ଅପବିତ୍ର କରିଛି, କାରଣ ସେ ଏକ ଖରା ଖାଇଛି।'
ତତଶ୍ଚାସୌ ଵିକୁକ୍ଷିର୍ଗୁରୁଣୈଵମୁକ୍ତଶ୍ଶଶାଦସଂଜ୍ଞାମଵାପ ପିତ୍ରା ଚ ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବିକୁକ୍ଷି 'ଶଶାଦ' ନାମ ପାଇଲେ ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ ହେଲେ।
ପିତର୍ଯୁପରତେ ଚାସାଵଖିଲାମେତାଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ ଧର୍ମତଶ୍ଶାଶାସ
ପିତାଙ୍କ ପରଲୋକଗମନ ପରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଧର୍ମରେ ଶାସନ କଲେ।